{"id":2144,"date":"2020-07-28T18:44:05","date_gmt":"2020-07-28T16:44:05","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=2144"},"modified":"2021-05-12T00:42:11","modified_gmt":"2021-05-11T22:42:11","slug":"w-polsce-czyli-wszedzie-rzecz-o-upadku-i-przyszlosci-swiata","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2020\/07\/28\/w-polsce-czyli-wszedzie-rzecz-o-upadku-i-przyszlosci-swiata\/","title":{"rendered":"W Polsce, czyli wsz\u0119dzie. Rzecz o upadku i przysz\u0142o\u015bci \u015bwiata"},"content":{"rendered":"\n
Edwin Bendyk\u00a0\u00a0 <\/strong><\/h5>\n

\"\"<\/p>\n


W Polsce, czyli wsz\u0119dzie. Rzecz o upadku i przysz\u0142o\u015bci \u015bwiata <\/strong>
Wydawnictwo Polityka
Sp. z o.o., Warszawa 2020<\/strong><\/h5>\n

Rekomendacja: 5\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Kongres \u015blepych linoskoczk\u00f3w na klifie Seneki<\/u><\/strong><\/span><\/h3>\n

Nad potoczkiem ha\u0144, wedle \u0141ysej Polany, gazda pewien z Bukowiny siedzia\u0142 sobie na ga\u0142\u0119zi okaza\u0142ego buczka i zawzi\u0119cie r\u017cn\u0105\u0142 takow\u0105 ga\u0142\u0105\u017a pi\u0142\u0105 ode pnia. Na co nadszed\u0142 od Palenicy ceper jeden i gado:<\/p>\n

– Gazdo, jak b\u0119dziecie tak r\u017cn\u0105\u0107, to zarozki do potoka rzyci\u0105 spadniecie, prosto na kamienie.<\/p>\n

– Yiii! – sceptycznie i ze wzruszeniem ramion odparowa\u0142 gazda, r\u017cni\u0119cia nie przerywaj\u0105c.<\/p>\n

Na takie dictum<\/i> ceper te\u017c wzruszy\u0142 ramionami i odszed\u0142 we gmie ku Wierch Poro\u0144cu. Jescek cie\u0144 ostry onego by\u0142o wida\u0107, jak ga\u0142\u0105\u017a trzas\u0142a i gazda rymsn\u0105\u0142 rzyci\u0105 na kamory. Rozcieraj\u0105c r\u0119k\u0105 bol\u0105cy zadek przez portki bukowe, cyfrowane, z niech\u0119tnym podziwem mrukn\u0105\u0142 \u2013 Prorok jakowy\u015b, czy co?<\/p>\n

Dykteryjka ta zawsze mi si\u0119 przypomina, gdy bior\u0119 do r\u0119ki ksi\u0119g\u0119 jakow\u0105\u015b m\u0105dr\u0105 o przes\u0142aniu pro futuro<\/i>, daj\u0105c\u0105 wyk\u0142ad o tym, co si\u0119 stanie niebawem (lub bawem w najlepszym razie…), je\u015bli nie przedsi\u0119we\u017amiemy krok\u00f3w nast\u0119puj\u0105cych… W tym momencie autor wylicza enumeratywnie, co takiego mianowicie zrobi\u0107 nam wypada. Co mianowicie? A to r\u00f3\u017cnie. Ale przewa\u017cnie to postulaty z zakresu ekologii, dba\u0142o\u015bci o klimat i zarazem o ograniczone zasoby Ziemi, energetyki odnawialnej i przeprofilowania struktury produkcji przemys\u0142owej tudzie\u017c \u015bwiadczonych sobie wzajemnie us\u0142ug. Nie powiem nic \u2013 s\u0142uszne i zacne to postulaty. Rzadziej pojawiaj\u0105 si\u0119 wezwania do rewizji i nowego u\u0142o\u017cenia stosunk\u00f3w spo\u0142ecznych i politycznych (najdalej id\u0105ce domagaj\u0105 si\u0119 likwidacji… kapitalizmu), rekonstrukcji naszego \u017cycia publicznego. Najrzadziej za\u015b ujawniaj\u0105 si\u0119 postulaty zbudowania nowego cz\u0142owieka. Nie w sensie biologicznym, jeno intelektualnym… Z holistycznie przekszta\u0142con\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105, wyedukowanego post\u0119powo i nowocze\u015bnie, zsocjalizowanego od nowa i altruistycznie gotowego do po\u015bwi\u0119ce\u0144 na rzecz wsp\u00f3lnoty… Czo\u0142\u00f3wka my\u015blicieli futurologicznych dosz\u0142a bowiem do wniosku, \u017ce przebudowa, reorganizacja \u015bwiata na p\u0142aszczy\u017anie materialnej, by uratowa\u0107 przysz\u0142o\u015b\u0107, ale z tymi samymi, nietkni\u0119tymi (w sensie umys\u0142owym i aksjologicznym) lud\u017ami nie b\u0119dzie mo\u017cliwa. S\u0119k w tym, \u017ce innych ludzi nie mamy i w daj\u0105cej si\u0119 przewidzie\u0107 przysz\u0142o\u015bci mie\u0107 nie b\u0119dziemy \u2013 a czas leci; zmienia\u0107 \u015bwiat na skal\u0119 masow\u0105 nale\u017ca\u0142oby ju\u017c od dawna, a cho\u0107by i od teraz. Ale nale\u017ca\u0142oby zmienia\u0107, a nie tylko o tym gada\u0107, pieprzy\u0107 bez sensu!<\/p>\n

Edwin Bendyk nie nale\u017cy do futurolog\u00f3w, kt\u00f3rzy wchodz\u0105 do gry z gotowymi receptami. Ten stosunkowo m\u0142ody (55 lat zaledwie…) dziennikarz \u2013 publicysta zajmuj\u0105cy si\u0119, najog\u00f3lniej rzecz ujmuj\u0105c, cywilizacj\u0105 jako tak\u0105, do niedawna kierownik dzia\u0142u naukowego \u201ePolityki\u201d i wci\u0105\u017c czynny publicysta tego tygodnika \u2013 kilka tygodni temu obj\u0105\u0142 (w trybie demokratycznego wyboru) funkcj\u0119 prezesa Fundacji Batorego. Jego dorobek intelektualny ca\u0142kowicie wyb\u00f3r ten usprawiedliwia, a ta prezesura wprowadza go do kr\u0119gu lider\u00f3w opinii publicznej \u2013 nie tylko w obr\u0119bie spo\u0142ecze\u0144stwa obywatelskiego. Co oczywi\u015bcie nie oznacza, \u017ce b\u0119dzie s\u0142uchany jako ekspert \u2013 a ju\u017c na pewno nie przez ten rz\u0105d i inne kr\u0119gi podejmuj\u0105ce decyzje lub maj\u0105ce na nie wp\u0142yw. Nie b\u0119dzie \u2013 to jasne dla ka\u017cdego, kto wie, \u017ce w sk\u0142ad rady ministr\u00f3w weszli wy\u0142\u0105cznie samowystarczalni tytani intelektu, szlachetni eksperci i altruistyczni geniusze (za\u015b ich premier \u2013 no, tu ju\u017c brak s\u0142\u00f3w dostatecznie opisuj\u0105cych jego niebotyczne kompetencje). Osobliwie za\u015b wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 rekordowo liczna go\u0144cza wataha tzw. wiceministr\u00f3w \u2013 to prawdziwa umys\u0142owa pi\u0119\u015b\u0107 rz\u0105du, jego awangarda intelektualna, dalekosi\u0119\u017cna artyleria dobrego samopoczucia, tarcza i miecz Wodza-Prezesa. Obserwowanie tych jurnych mo\u0142ojc\u00f3w w dzia\u0142aniu to \u017ar\u00f3d\u0142o mojej nieustannej satysfakcji…<\/p>\n

No to po co im jeszcze eksperci z peryferii? Obecna ekipa wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 nie tylko kompletn\u0105 nieumiej\u0119tno\u015bci\u0105 s\u0142uchania kogokolwiek (poza oczywi\u015bcie w\u0142asnym prezesem) \u2013 wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 te\u017c nieumiej\u0119tno\u015bci\u0105 spokojnej, rzeczowej, uargumentowanej rozmowy z kimkolwiek o czymkolwiek. No po prostu nie s\u0142uchaj\u0105, nie rozmawiaj\u0105, nie pytaj\u0105. \u015aciana… Na szcz\u0119\u015bcie wci\u0105\u017c wolno m\u00f3wi\u0107 i pisa\u0107, wolno wydawa\u0107 ksi\u0105\u017cki i gazety bez obawy wniesienia takowych na indeks prohibit\u00f3w \u2013 a za umiej\u0119tno\u015b\u0107 czytania ze zrozumieniem jeszcze nikogo nie wsadzaj\u0105 do aresztu (wydobywczego). No, mo\u017ce z t\u0105 wolno\u015bci\u0105 od prohibicji umys\u0142owej to troch\u0119 przesadzi\u0142em, bo dochodz\u0105 sygna\u0142y, \u017ce tu i \u00f3wdzie niekt\u00f3rych gazet nie dopuszcza si\u0119 do obrotu, ksi\u0105\u017cki pal\u0105 egzorcy\u015bci, a inni samozwa\u0144czy \u201estra\u017cnicy porz\u0105dku i prawa\u201d szykuj\u0105 si\u0119 do rajd\u00f3w po nieprawomy\u015blnych bibliotekach (wzorem os\u0142awionej komisji senatora McCarthy’ego do badania dzia\u0142alno\u015bci antyameryka\u0144skiej). Mo\u017cna jednak za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce najnowszej ksi\u0105\u017cki Bendyka nie przeczyta nikt z rz\u0105du \u2013 bo po co? Wzorem swego premiera i tak wszyscy tam wiedz\u0105 wszystko lepiej… Ba, z r\u00f3wn\u0105 niemal pewno\u015bci\u0105 za\u0142o\u017cy\u0107 mog\u0119, \u017ce \u201eW Polsce, czyli wsz\u0119dzie\u201d nie przyswoi sobie gruntownie nikt z opozycji. I po staremu walczy\u0107 oni b\u0119d\u0105 o w\u0142adz\u0119 (g\u0142\u00f3wnie mi\u0119dzy sob\u0105) dla w\u0142adzy samej \u2013 nie po to, by realizowa\u0107 oczywiste i mniej oczywiste, ale r\u00f3wnie s\u0142uszne (a kto wie, czy nie \u201es\u0142uszniejsze\u201d) postulaty ekspert\u00f3w.<\/p>\n

Ale my, p\u00f3ki nie zabraniaj\u0105, przeczytajmy sobie uwa\u017cnie Bendyka. Zapewne nie jest to najstosowniejsza lektura na wakacje, lecz troch\u0119 thrillera w niej tkwi… O co wi\u0119c chodzi z tym klifem Seneki? Ot\u00f3\u017c ten rzymski my\u015bliciel zauwa\u017cy\u0142 i sformu\u0142owa\u0142 og\u00f3ln\u0105 zasad\u0119 tycz\u0105c\u0105 mechaniki cykliczno\u015bci rozwoju cywilizacji: przysz\u0142o\u015b\u0107 jest niepewna, wzrost powolny, a upadek \u2013 szybki. Klif Seneki to symboliczna nazwa punktu, w kt\u00f3rym rozw\u00f3j, postrzegany, wyczuwany mo\u017ce dot\u0105d jako wzrost wszystkiego, niedostrzegalnie niemal zmienia si\u0119 w upadek. A my, nawet gdy ju\u017c rozpoznamy symptomy i mamy jeszcze troch\u0119 czasu, nie potrafimy cofn\u0105\u0107 si\u0119 znad urwiska. Na przygotowanie si\u0119 do katastrofy zawsze braknie nam przenikliwo\u015bci i determinacji, a do tego nie mamy poj\u0119cia, co nam zostanie, ocaleje po upadku i przyda si\u0119 do ponownego u\u017cytku. Zdaniem Bendyka ju\u017c od pewnego czasu b\u0142\u0105kamy si\u0119 w okolicach klifu Seneki \u2013 punktu, spoza kt\u00f3rego nie ma odwrotu, jest tylko spektakularny (gdyby kto\u015b m\u00f3g\u0142 si\u0119 \u2013 i potrafi\u0142 – z boku cieszy\u0107 widowiskiem…) kolaps i zupe\u0142ny brak pewno\u015bci, co b\u0119dzie potem.<\/p>\n

Bendyk szczeg\u00f3\u0142owo, obszar po obszarze, analizuje post\u0119py cywilizacji na drodze do samounicestwienia. Nie jest to wyw\u00f3d polonocentryczny, aczkolwiek z natury rzeczy polskie exempla<\/i> zajmuj\u0105 lwi\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 argumentacji \u2013 ale to raczej z racji \u0142atwo\u015bci dotarcia do eksperiencji potencjalnych czytelnik\u00f3w. Ale kraj nasz w tym wywodzie nie zajmuje pozycji odizolowanej, autarkiczno-symbolicznej wyspy szcz\u0119\u015bliwo\u015bci na Oceanie Apokalipsy. Przeciwnie \u2013 jest u\u015brednionym \u201epobojowiskiem\u201d rozwoju cywilizacji, podobnym do reszty \u015bwiata. Je\u017celi czym\u015b si\u0119 wyr\u00f3\u017cniamy, to tylko ponadprzeci\u0119tnie wy\u017csz\u0105 koncentracj\u0105 g\u0142upoty na g\u0142ow\u0119 i na kilometr kwadratowy. Je\u017celi co\u015b nas r\u00f3\u017cni od innych \u2013 to najwy\u017cszy z mo\u017cliwych poziom megalomanii oraz poczucia krzywd w zwi\u0105zku z tym doznanych.<\/p>\n

Polska, a z ni\u0105 Polak en masse<\/i>, cierpi na r\u00f3\u017cnorakie urojenia i pretensje, w zwi\u0105zku z czym specjalizuje si\u0119 w tropieniu i identyfikacji wrog\u00f3w. Zagra\u017ca nam Niemiec, Rusek, wszech\u015bwiatowy spisek \u017cydowski, wszyscy s\u0105siedzi i za nimi inni Europejczycy, sam Szatan osobi\u015bcie i jego pe\u0142nomocnicy: LGBT-y, gendery, islami\u015bci… Nikt w tym kraju nie chce przyj\u0105\u0107 do wiadomo\u015bci, \u017ce le\u017cymy na peryferiach \u2013 tak\u017ce poznawczych \u2013 i nikt na nas nie dybie, nikt nie czyha, nikt nie chce obrabowa\u0107 (bo niby z czego?). Nikt si\u0119 Polsk\u0105 nie przejmuje. Innymi s\u0142owy: w dupie nas maj\u0105 \u2013 o tyle, o ile… Ale to przestawienie wektor\u00f3w intelektualnych w kierunku urojonego wroga (trudno go znale\u017a\u0107, skoro nie istnieje, prawda?) powoduje, \u017ce si\u0142 nie staje Polakom do rozpoznania zagro\u017ce\u0144 cywilizacyjnych, barier, pu\u0142apek i urwisk na drodze post\u0119pu. O przeciwdzia\u0142aniu ju\u017c nawet nie wspominam…<\/p>\n

Na szcz\u0119\u015bcie mamy Bendyka. Ten od lat z uporczyw\u0105 precyzj\u0105 rozwa\u017ca nasze szanse rozwojowe, bada rozdro\u017ca i grz\u0119zawiska cywilizacji, demontuje dobre samopoczucie, demaskuje idiotyzmy rz\u0105dzenia i zarz\u0105dzania, proponuje \u015brodki zaradcze w skali mikro i w skali makro. Penetruje tudzie\u017c wspomaga nowe \u015brodowiska \u2013 zal\u0105\u017cki cywilizacyjnego fermentu, dysputy i nowych propozycji. Przyczynia si\u0119 do pobudzenia tw\u00f3rczego my\u015blenia \u2013 to argument dla tych, kt\u00f3rzy zdecyduj\u0105 si\u0119 przyst\u0105pi\u0107 do uwa\u017cnej lektury tej ksi\u0105\u017cki; Bendyk nie zostawi was w spokoju, przeciwnie: ka\u017ce zaj\u0105\u0107 si\u0119 sob\u0105 \u2013 nie tylko w aspekcie zakr\u0119cania kranu, segregowania \u015bmieci i wyrzucenia szamotowego pieca w\u0119glowego. To jest raczej aspekt intelektualny cywilizacyjnych dylemat\u00f3w \u2013 kt\u00f3r\u0119dy droga? Potrzeba mie\u0107 wi\u0119cej czy mniej? Wystarczy by\u0107, czy trzeba by\u0107 kim\u015b? Czy potrzebne s\u0105 kompetencje poznawcze, czy wystarczy propagandowy fa\u0142sz?<\/p>\n

Nie zawsze podzielam ostro\u017cny i zbalansowany optymizm Bendyka (parokrotnie wspomina\u0142em, jaka jest pierwotna, podstawowa r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy optymist\u0105 a pesymist\u0105 \u2013 r\u00f3\u017cnica wieku…). Ale ani mi w g\u0142owie z nim polemizowa\u0107 (mo\u017ce kiedy\u015b, przy innej okazji…) – jest robota do zrobienia. A procedura zaproponowana przez Bendyka wydaje si\u0119 skuteczna (o co nietrudno, bo innych przecie\u017c nie ma…) – rozp\u0119dzi\u0107 ten ob\u0142\u0105ka\u0144czy kongres k\u0142amliwych, \u015blepych linoskoczk\u00f3w, zatrudni\u0107 (wybra\u0107) prawdom\u00f3wnych ekspert\u00f3w i przeb\u0142aga\u0107 Matk\u0119 Natur\u0119 m\u0105drym wsp\u00f3\u0142dzia\u0142aniem… Tylko tyle. Naprawd\u0119.<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(28 07 2020)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Edwin Bendyk\u00a0\u00a0 W Polsce, czyli wsz\u0119dzie. Rzecz o upadku i przysz\u0142o\u015bci \u015bwiata Wydawnictwo Polityka Sp. z o.o., Warszawa 2020 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Kongres \u015blepych linoskoczk\u00f3w na klifie Seneki Nad potoczkiem ha\u0144, wedle \u0141ysej Polany, gazda pewien z Bukowiny siedzia\u0142 sobie na ga\u0142\u0119zi okaza\u0142ego buczka i zawzi\u0119cie r\u017cn\u0105\u0142 takow\u0105 ga\u0142\u0105\u017a pi\u0142\u0105 ode pnia. Na co nadszed\u0142 od Palenicy ceper jeden i gado: – Gazdo, jak b\u0119dziecie tak r\u017cn\u0105\u0107, to zarozki do potoka rzyci\u0105 spadniecie, prosto na kamienie. – Yiii! – sceptycznie i ze wzruszeniem ramion odparowa\u0142 gazda, r\u017cni\u0119cia nie przerywaj\u0105c. Na takie dictum ceper te\u017c wzruszy\u0142 ramionami i odszed\u0142 we gmie ku Wierch Poro\u0144cu. Jescek cie\u0144 ostry onego by\u0142o wida\u0107, jak ga\u0142\u0105\u017a trzas\u0142a i gazda rymsn\u0105\u0142 rzyci\u0105 na kamory. Rozcieraj\u0105c r\u0119k\u0105 bol\u0105cy zadek przez portki bukowe, cyfrowane, z niech\u0119tnym podziwem mrukn\u0105\u0142 \u2013 Prorok jakowy\u015b, czy co? Dykteryjka ta zawsze mi si\u0119 przypomina, gdy bior\u0119 do r\u0119ki ksi\u0119g\u0119 jakow\u0105\u015b m\u0105dr\u0105 o przes\u0142aniu pro futuro, daj\u0105c\u0105 wyk\u0142ad o tym, co si\u0119 stanie niebawem (lub bawem w najlepszym razie…), je\u015bli nie przedsi\u0119we\u017amiemy krok\u00f3w nast\u0119puj\u0105cych… W tym momencie autor wylicza enumeratywnie, co takiego mianowicie zrobi\u0107 nam wypada. Co mianowicie? A to r\u00f3\u017cnie. Ale przewa\u017cnie to postulaty z zakresu ekologii, dba\u0142o\u015bci o klimat i…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2146,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[146,25,165],"tags":[289],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2144"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2144"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2144\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2720,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2144\/revisions\/2720"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2146"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2144"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2144"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2144"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}