{"id":2126,"date":"2020-07-23T13:48:20","date_gmt":"2020-07-23T11:48:20","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=2126"},"modified":"2021-07-30T18:12:13","modified_gmt":"2021-07-30T16:12:13","slug":"usmiech-angeliki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2020\/07\/23\/usmiech-angeliki\/","title":{"rendered":"U\u015bmiech Angeliki"},"content":{"rendered":"\n
Andrea Camilleri\u00a0<\/strong><\/h5>\n

\"\"<\/p>\n


U\u015bmiech Angeliki <\/strong>
Prze\u0142o\u017cy\u0142 Maciej
A. Brzozowski <\/strong>
Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2020<\/strong><\/h5>\n

Rekomendacja: 4\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Kryzys wieku \u015bredniego?<\/u><\/strong><\/span><\/h3>\n

Gdy Camilleri pisa\u0142 w 2010 roku \u201eIl sorriso di Angelica\u201d, mia\u0142 85 lat. Ale potrzebowa\u0142 wiedzie\u0107, co znaczy w\u0142a\u015bciwie poj\u0119cie egzystencjalne \u2013 kryzys wieku \u015bredniego u osobnika p\u0142ci m\u0119skiej. Si\u0119gn\u0105\u0142 do w\u0142asnej pami\u0119ci (lecz wiele mu ona nie podpowiedzia\u0142a…) przeprowadzi\u0142 stosowne prace badawcze, dokona\u0142 szeregu rozpyta\u0144. I wysz\u0142o mu niezbicie, \u017ce m\u0119ski kryzys wieku \u015bredniego to kobieta. Tak zwana kobieta niemo\u017cliwa \u2013 pragnienie, senna wizja, mokra legenda ka\u017cdego m\u0119\u017cczyzny \u2013 ale nieistniej\u0105ca w przyrodzie. Mo\u017ce si\u0119 jednak zdarzy\u0107 spotkanie egzemplarza o daleko posuni\u0119tym podobie\u0144stwie do idea\u0142u (niemal identyczno\u015bci). I wtedy na og\u00f3\u0142 dochodzi do eksces\u00f3w natury moralnej, zawodowej, rodzinnej, honorowej; zdarza si\u0119, \u017ce i finansowej (a ten aspekt bywa dotkliwy). Zak\u0142\u00f3cenia normalnego trybu rzeczy i spraw bywaj\u0105 gorzkie, rozleg\u0142e i destrukcyjne \u2013 osobliwie w delikatnej kwestii reputacji…<\/p>\n

Przeto doszed\u0142szy do takiego przekonania, obmy\u015bli\u0142 Camilleri dla swego bohatera zab\u00f3jcz\u0105 pu\u0142apk\u0119. Wykreowa\u0142 mianowicie figur\u0119 dojrza\u0142ej trzydziestolatki o pos\u0105gowych kszta\u0142tach Moniki Bellucci (\u201eMia\u0142a na sobie czarne spodnie, r\u00f3wnie obcis\u0142e co bluzka, a mo\u017cliwo\u015b\u0107 ogl\u0105dania jej z ty\u0142u by\u0142a prawdziwym darem bo\u017cym\u201d<\/i>), ale dla odmiany z d\u0142ugimi w\u0142osami blond (z jakiego\u015b bli\u017cej nieoznaczonego powodu W\u0142osi wol\u0105 blondynki, chocia\u017c maj\u0105 ich jak na lekarstwo i do tego w wyborze znacznie po\u015bledniejszym ni\u017c brunetki…) i biustem okaza\u0142ym… Tak wykoncypowan\u0105 figur\u0119 postawi\u0142 przed pretensjonalnym pi\u0119\u0107dziesi\u0119cioo\u015bmiolatkiem, przez co w owego piorun jakby trzas\u0142 i wszed\u0142-ci on w stadium wszechogarniaj\u0105cego i parali\u017cuj\u0105cego zbaranienia… Sytuacja ta \u2013 sama w sobie dostatecznie \u015bmieszna \u2013 wzbudzi\u0142a w komisarzu Salvatorem Montalbano (on ci to bowiem sta\u0142 si\u0119 obiektem literackiego eksperymentu) dodatkowe pok\u0142ady \u015bmieszno\u015bci, albowiem wyzwoli\u0142a stare (bo m\u0142odzie\u0144cze!) skojarzenia literackie. Ot\u00f3\u017c Salvo jako nastolatek zakocha\u0142 si\u0119 w Angelice – heroinie XVI-wiecznego eposu rycerskiego \u201eOrlando furioso\u201d Ludovica Ariosta \u2013 mo\u017ce nie tyle dzi\u0119ki strofom poety, co ilustracjom XIX-wiecznego francuskiego malarza i grafika Gustava Dor\u00e9<\/span> \u2013 wielce sugestywnym i jednoznacznie erotycznym. Wuj m\u0142odego Salvo zabrania\u0142 mu ogl\u0105dania tych obrazk\u00f3w, ale c\u00f3\u017c to za zakaz dla sprytnego nastolatka… Posta\u0107 Angeliki, kr\u00f3lewny Orientu, zapad\u0142a mu w pami\u0119\u0107 i serce. Wi\u0119c gdy zobaczy\u0142 kobiet\u0119 identyczn\u0105 z rysunkow\u0105 wizj\u0105 Dore’ego i do tego nosz\u0105c\u0105 imi\u0119 Angelica (nazwisko: Cosulich \u2013 szefowa kasjer\u00f3w w jednym z bank\u00f3w Vigaty…), m\u00f3zg mu si\u0119 wy\u0142\u0105czy\u0142. M\u00f3zg, z kt\u00f3rego by\u0142 tak dumny \u2013 przecie\u017c niebezpodstawnie…<\/span><\/p>\n

Zaiste – pu\u0142apka, zastawiona przez Camilleriego na ulubionego swego bohatera Montalbana, by\u0142a majstersztykiem kreacji fabularnej. Zaskoczy\u0107 go, doprowadzi\u0107 na skraj entropii profesjonalnej, gdy zasady procedur, regulamin\u00f3w i po prostu dobrej roboty policyjnej w jednym momencie bior\u0105 w \u0142eb, a w\u0142adz\u0119 obejmuje chu\u0107 \u2013 to niez\u0142y zawijas intrygi. Camilleri przyrz\u0105dzi\u0142 sobie niezgorsz\u0105 zabaw\u0119, gdy obmy\u015bla\u0142 i spisywa\u0142, jakimi\u017c to pokr\u0119tnymi sposobami komisarz Montalbano b\u0119dzie si\u0119 wydobywa\u0142 z policyjnej za-pa\u015bci. Bo \u017ce si\u0119 wydob\u0119dzie \u2013 nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci; to przecie\u017c jeszcze nie koniec cyklu (zosta\u0142o jakie\u015b dziesi\u0119\u0107 tytu\u0142\u00f3w do przet\u0142umaczenia i wydania…). Ale jak dzielny Salvo sobie poradzi? Stawiam na prze\u0142om w bulwie i kategoryczny powr\u00f3t do pryncypialnego profesjonalizmu. Z bolesnym poczuciem winy, wykorzystania, nadu\u017cycia zaufania i w\u0142asnej dojmuj\u0105cej g\u0142upoty tudzie\u017c wstydu Montalbano powr\u00f3ci na \u015bcie\u017ck\u0119 profesjonalnej cnoty, przywracaj\u0105c w\u0142a\u015bciwy porz\u0105dek s\u0142u\u017cbowych rygor\u00f3w na komisariacie w Vigacie. <\/span><\/p>\n

W tej sytuacji intryga kryminalna nabiera nowego znaczenia \u2013 a m\u00f3wi\u0105c prawdziwie i otwarcie – ca\u0142kowicie je traci. Mo\u017ce chodzi\u0107 o mord z mi\u0142o\u015bci, mafijne porachunki, krwaw\u0105 zemst\u0119 po latach czy pr\u00f3b\u0119 wyr\u00f3wnania niesprawiedliwego bilansu stosunk\u00f3w spo\u0142ecznych (w szczeg\u00f3lno\u015bci ekonomicznych…). Wszystko jedno… Wa\u017cne, \u017ce pokrzywdzon\u0105 jest boska Angelica \u2013 i mo\u017ce w ramach naprawiania krzywd uda\u0142oby si\u0119 j\u0105 zawlec do wyra i sprawiedliwie wych\u0119do\u017cy\u0107? Ostatecznie przecie\u017c Salvo jest samcem \u2013 nie anio\u0142em. <\/span><\/p>\n

Powiedzmy jednak dla porz\u0105dku, \u017ce pocz\u0105tkiem zagadki jest seria profesjonalnie obmy\u015blonych i zuchwale, brawurowo wykonanych w\u0142ama\u0144 w domostwach \u015bmietanki towarzyskiej Vigaty, w kr\u0119gu znajomych ciesz\u0105cych si\u0119 przyja\u017ani\u0105 i wzajemnym zaufaniem, do tego maj\u0119tnych. Dzie\u0142a sztuki, jubilerskie precjoza, gotowizna z sejf\u00f3w, futra (po co komu na Sycylii futra?)… Sprawcy na pewno s\u0105 z \u201eimportu\u201d. Z drugiej wszak\u017ce strony kto z zewn\u0105trz mia\u0142by takie rozeznanie \u2013 co, gdzie i komu warto ukra\u015b\u0107? I to jest zadanie w sam raz dla Montalbana. Szczeg\u00f3\u0142y intrygi pozostawmy jednak czytelnikom do samodzielnego zg\u0142\u0119biania, a zaskakuj\u0105cy fina\u0142 nikogo nie rozczaruje. Zreszt\u0105 mamy umow\u0119, by intrygi nie zdradza\u0107, nie demaskowa\u0107…<\/span><\/p>\n

Wi\u0119c udajmy si\u0119 tymczasem za Camillerim na boczne \u015bcie\u017cki fabularnej narracji \u201eU\u015bmiechu Angeliki\u201d. Z \u017calem stwierdzi\u0107 musz\u0119, \u017ce znajomo\u015b\u0107 \u201eOrlanda szalonego\u201d w naszym troch\u0119 odizolowanym od \u015ar\u00f3dziemnomorza s\u0142owia\u0144skim kr\u0119gu kulturowym jest taka nik\u0142a! A przecie\u017c w pierwszej lub drugiej dekadzie wieku XVII tak udanie tekst eposu przet\u0142umaczy\u0142 Piotr Kochanowski, bratanek wielkiego poety Jana… T\u0142umacz Camilleriego u\u017cy\u0142 tekstu im\u0107 pana Piotra, by odtworzy\u0107 wielce erudycyjn\u0105 zabaw\u0119 Camilleriego z tekstem Ariosta, gdy ka\u017ce on swemu bohaterowi nieustannie odnajdywa\u0107 w pami\u0119ci stosowne cytaty, dotycz\u0105ce Orlandowej ukochanej (cho\u0107 tylko platonicznej; jej fizycznymi wdzi\u0119kami gospodarowa\u0142 kto\u015b inny…) i dopasowywa\u0107 je do Angeliki wsp\u00f3\u0142czesnej (pami\u0119tacie \u2013 lat trzydzie\u015bci, nazwisko Cosulich, posada: szefowa kasjer\u00f3w w oddziale Banku Sycylijsko-Ameryka\u0144skiego w Vigacie, a nadto do\u015b\u0107 lekki, by nie powiedzie\u0107, \u017ce nonszalancki stosunek do postulatu wstrzemi\u0119\u017aliwo\u015bci p\u0142ciowej). Gruntowne literackie wykszta\u0142cenie staje si\u0119 przekle\u0144stwem Montalbana, utrudniaj\u0105c mu zaj\u0119cie pryncypialnej postawy wobec dylematu Angeliki…<\/span><\/p>\n

W rezultacie l\u0105duj\u0105 w \u0142\u00f3\u017cku, ale to ekstremalne jednorazowe (bodaj\u017ce…) do\u015bwiadczenie nie ukoi\u0142o Montalbana. Komisarz nabra\u0142 wewn\u0119trznego przekonania, \u017ce musi zwalczy\u0107 w sobie wszelk\u0105 pokus\u0119. Jakby nie wiedzia\u0142 ch\u0142op stary, \u017ce Matka Natura stawia przed nami pokusy, by\u015bmy im ulegali. Potem si\u0119 zobaczy… Ta wewn\u0119trzna wojna karnawa\u0142u z postem i jej heroiczny wymiar to najcenniejszy wk\u0142ad Camilleriego do literatury oko\u0142okryzysowej. Jego bohater, dotkni\u0119ty przypad\u0142o\u015bci\u0105 kryzysu wieku \u015bredniego, wydobywa si\u0119 z matni metod\u0105 barona M\u00fcnchhausena \u2013 wyci\u0105gaj\u0105c si\u0119 samodzielnie za w\u0142osy z bagna. Opisy jego duchowych rozterek i bohaterskich, granicz\u0105cych z samounicestwieniem decyzji, to paradoksalnie i zapewne niezamierzenie autorski ho\u0142d dla postaci \u2013 sk\u0105din\u0105d przecie\u017c przez samego siebie wymy\u015blonej. <\/span><\/p>\n

Trudno jednak przypuszcza\u0107, \u017ce po tej lekcji z Ariostem w tle komisarz Montalbano si\u0119 ustatkuje emocjonalnie. Paroksyzmy kryzysu b\u0119d\u0105 nim szarpa\u0107 jak wstrz\u0105sy wt\u00f3rne po terremoto, co zapewne odczuje jego funkcjonalna \u201enarzeczona\u201d na przychodne (a w\u0142a\u015bciwie przylotne, bo mieszka na P\u00f3\u0142nocy) \u2013 pani Livia. Obserwowanie pokr\u0119tnych los\u00f3w wiecznego narzecze\u0144stwa Salva i Livii w ka\u017cdej kolejnej nowej ksi\u0105\u017cce Camilleriego sprawia satysfakcji nie mniej, ni\u017c \u015bledzenie intryg kryminalnych. Camilleri jest mistrzem drugoplanowych nastroj\u00f3w i w\u0105tk\u00f3w \u2013 buduj\u0105cych autentyzm, wiarygodno\u015b\u0107 fabularn\u0105 i fantastyczne dekoracje dla g\u0142\u00f3wnego bohatera. Po prostu ca\u0142o\u015b\u0107 lepiej wygl\u0105da z ludzkiej perspektywy \u2013 i tego mistrzowskiego szlifu oczekujemy w czekaj\u0105cych w kolejce do t\u0142umaczenia i edycji przyg\u00f3d Montalbana (jak wspomnia\u0142em \u2013 zosta\u0142o dziesi\u0119\u0107…). Dobrej lektury na reszt\u0119 lata!<\/span><\/p>\n

Tomasz Sas
<\/span>(23 07 2020)<\/span><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Andrea Camilleri\u00a0 U\u015bmiech Angeliki Prze\u0142o\u017cy\u0142 Maciej A. Brzozowski Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2020 Rekomendacja: 4\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Kryzys wieku \u015bredniego? Gdy Camilleri pisa\u0142 w 2010 roku \u201eIl sorriso di Angelica\u201d, mia\u0142 85 lat. Ale potrzebowa\u0142 wiedzie\u0107, co znaczy w\u0142a\u015bciwie poj\u0119cie egzystencjalne \u2013 kryzys wieku \u015bredniego u osobnika p\u0142ci m\u0119skiej. Si\u0119gn\u0105\u0142 do w\u0142asnej pami\u0119ci (lecz wiele mu ona nie podpowiedzia\u0142a…) przeprowadzi\u0142 stosowne prace badawcze, dokona\u0142 szeregu rozpyta\u0144. I wysz\u0142o mu niezbicie, \u017ce m\u0119ski kryzys wieku \u015bredniego to kobieta. Tak zwana kobieta niemo\u017cliwa \u2013 pragnienie, senna wizja, mokra legenda ka\u017cdego m\u0119\u017cczyzny \u2013 ale nieistniej\u0105ca w przyrodzie. Mo\u017ce si\u0119 jednak zdarzy\u0107 spotkanie egzemplarza o daleko posuni\u0119tym podobie\u0144stwie do idea\u0142u (niemal identyczno\u015bci). I wtedy na og\u00f3\u0142 dochodzi do eksces\u00f3w natury moralnej, zawodowej, rodzinnej, honorowej; zdarza si\u0119, \u017ce i finansowej (a ten aspekt bywa dotkliwy). Zak\u0142\u00f3cenia normalnego trybu rzeczy i spraw bywaj\u0105 gorzkie, rozleg\u0142e i destrukcyjne \u2013 osobliwie w delikatnej kwestii reputacji… Przeto doszed\u0142szy do takiego przekonania, obmy\u015bli\u0142 Camilleri dla swego bohatera zab\u00f3jcz\u0105 pu\u0142apk\u0119. Wykreowa\u0142 mianowicie figur\u0119 dojrza\u0142ej trzydziestolatki o pos\u0105gowych kszta\u0142tach Moniki Bellucci (\u201eMia\u0142a na sobie czarne spodnie, r\u00f3wnie obcis\u0142e co bluzka, a mo\u017cliwo\u015b\u0107 ogl\u0105dania jej z ty\u0142u by\u0142a prawdziwym darem bo\u017cym\u201d), ale dla odmiany z d\u0142ugimi w\u0142osami blond (z jakiego\u015b bli\u017cej…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2128,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[10,17],"tags":[151],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2126"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2126"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2126\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2867,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2126\/revisions\/2867"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2128"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2126"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2126"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2126"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}