{"id":2015,"date":"2020-05-23T03:00:16","date_gmt":"2020-05-23T01:00:16","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=2015"},"modified":"2022-02-04T02:42:12","modified_gmt":"2022-02-04T01:42:12","slug":"wyrwa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2020\/05\/23\/wyrwa\/","title":{"rendered":"Wyrwa"},"content":{"rendered":"\n

Wojciech Chmielarz<\/strong><\/h4>\n

\"\"<\/h4>\n


Wyrwa <\/strong>
Wydawnictwo Marginesy, Warszawa 2020<\/strong><\/h4>\n

Rekomendacja: 3\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Tajemnica tajemnic, czyli zajefajne zabijanie?<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Zewsz\u0105d dobiegaj\u0105 entuzjastyczne okrzyki, z kt\u00f3rych sensu niezbicie wynika, \u017ce Wojciech Chmielarz wielkim pisarzem jest \u2013 i basta. Wsz\u0119dy go pe\u0142no by\u0142o \u2013 w gazetach i na telewizorze, ale jako\u015b ta frenetyczna ruchawka mnie nie wci\u0105gn\u0119\u0142a. Pracowity autor krymina\u0142\u00f3w i thriller\u00f3w pozostawa\u0142 poza \u015bwiatem mej czytelniczej \u015bwiadomo\u015bci, a gdy Canal+ pochwali\u0142 si\u0119 serialem \u201e\u017bmijowisko\u201d wedle jego prozy, ju\u017c po dw\u00f3ch odcinkach d\u0142ugotrwa\u0142y i silny odruch wymiotny odrzuci\u0142 mnie od ekranu. Cho\u0107 wszyscy bardzo si\u0119 starali, \u017ceby nie… Ale nie umieli zej\u015b\u0107 z mielizny, na kt\u00f3r\u0105 wpakowa\u0142 ich Chmielarz. Tak bywa, gdy continuum tuzinkowej (ale trzymaj\u0105cej si\u0119 w granicach przyzwoito\u015bci) intrygi dobrze si\u0119 czyta, lecz nie da si\u0119 go zagra\u0107 masywnie i wielopoziomowo \u2013 w obrazkach, z aktorami, pejza\u017cami, rekwizytami, w kostiumach i z charakteryzacj\u0105 \u2013 by by\u0142o przekonuj\u0105ce…<\/p>\n

Wszelako w sumie ponad dziesi\u0119\u0107 powa\u017cnych tekst\u00f3w wydanych, z sukcesem sprzedanych (jeden sfilmowany) to dorobek godzien szacunku. Wiec mo\u017ce co\u015b jest w tym Chmielarzu? Ale co? By to ustali\u0107 definitywnie (na w\u0142asny u\u017cytek; nie zg\u0142aszam pretensji do uprawiania profesjonalnej krytyki literackiej), w czas posuchy na rynku wydawniczym (spowodowanej przez wiadomego wirusa…) pozwoli\u0142em sobie naby\u0107 \u201eWyrw\u0119\u201d Chmielarza celem przeczytania takowej i zrozumienia.<\/p>\n

Intryga jest prosta i nosz\u0105ca \u015blady wielokrotnego u\u017cywania \u2013 nagle owdowia\u0142y (w wersji \u0142agodniejszej – porzucony) m\u0105\u017c, zaskoczony odkrywanymi faktami z \u017cony \u017cycia podw\u00f3jnego, kt\u00f3re oznaczaj\u0105 z pe\u0142n\u0105 moc\u0105, \u017ce wcale jej nie zna\u0142 i naprawd\u0119 nic o niej nie wiedzia\u0142. Ch\u0142opina d\u0105\u017cy do prawdy za wszelk\u0105 cen\u0119, cho\u0107 si\u0119 przy tym emocjonalnie rozpada i w zgubne na\u0142ogi si\u0119 wdaje. Stereotypowa akcja ma dwa zako\u0144czenia alternatywne: albo rozsypany, st\u0142amszony i oszo\u0142omiony ch\u0142op udaje si\u0119 tropem \u017cony w za\u015bwiaty (w wersji \u0142agodniejszej: nieodwracalna destrukcja nast\u0119puje na tle konsumpcji u\u017cywek, psychotrop\u00f3w czy innych m\u00f3zgojeb\u00f3w) \u2013 albo wydobywa z demonicznego bagna go jaka\u015b anielska interwencja, pod postaci\u0105 du\u017cej opieku\u0144czej blondyny, wszystkorozumiej\u0105cej kariatydy z biustem niepokoj\u0105cych rozmiar\u00f3w, apokaliptycznymi biodrami i ich rozwini\u0119tym bezpo\u015brednim zapleczem… Oczywi\u015bcie mo\u017cliwy jest te\u017c scenariusz odwrotny \u2013 zbola\u0142a \u017cona dowiaduje si\u0119 o podw\u00f3jnym \u017cyciu m\u0119\u017ca nieboszczyka \u2013 ale to bana\u0142, pospolity i \u017cadn\u0105 miar\u0105 nie powoduj\u0105cy nijakiej wyrwy; zreszt\u0105 kobiety s\u0105 chyba specjalnie szkolone w radzeniu sobie z tak\u0105 dziejow\u0105 przypad\u0142o\u015bci\u0105. Ale to nic nowego. Literatura ju\u017c to \u0107wiczy\u0142a. Wiele razy. Chmielarz tedy nie jest pionierem \u2013 ale musz\u0119 przyzna\u0107, \u017ce radzi sobie nadzwyczaj poprawnie; wnosi do starej intrygi klimat polskiej codzienno\u015bci tudzie\u017c liczne lokalne osobliwo\u015bci etnograficzne i bezmiar spontanicznego okrucie\u0144stwa. Czyli zdrada ma\u0142\u017ce\u0144ska z imponderabiliami alla polacca… Bardzo udana literacka prezentacja!<\/p>\n

Janina i Maciej Tomscy \u2013 ma\u0142\u017ce\u0144stwo, dobijaj\u0105 do czterdziestki, kredyt we frankach, dwie c\u00f3reczki (jedena\u015bcie i cztery). Ona \u2013 niespe\u0142niona pisarka z debiutanck\u0105 (ale dawno…) powie\u015bci\u0105 obyczajow\u0105 w dorobku, aktualnie dziennikarka w plotkarskim portalu. On \u2013 analityk finansowy na rynku spo\u017cywczym, te\u017c dawno przegapi\u0142 szans\u0119 awansu i rozwoju. Aktualnie zbiera\u0142 na odwag\u0119, by o sw\u00f3j los marny bezkompromisowo si\u0119 upomnie\u0107 w korporacji. Ona pojecha\u0142a gdzie\u015b pod Krak\u00f3w, na plan telewizyjnego serialu, zrobi\u0107 troch\u0119 materia\u0142\u00f3w do swego portalu. On po dw\u00f3ch dniach dowiedzia\u0142 si\u0119, \u017ce Janina zgin\u0119\u0142a w zderzeniu z ci\u0119\u017car\u00f3wk\u0105. Ale nie na drodze z Krakowa, lecz pod Mr\u0105gowem. Potem miejscowa policja poinformowa\u0142a, \u017ce zdaniem ekspert\u00f3w to nie by\u0142 wypadek, lecz celowa kolizja w celach ewidentnie samob\u00f3jczych; a do tego podczas sekcji ustalono, \u017ce sprawczyni by\u0142a w ci\u0105\u017cy (trzeci miesi\u0105c). Mr\u0105gowo, samob\u00f3jstwo, ci\u0105\u017ca… Ta triada fakt\u00f3w opanowa\u0142a doszcz\u0119tnie zdezintegrowany intelekt tudzie\u017c emocje Macieja T. Por\u0105bany, rozsypany, zgnieciony \u2013 czu\u0142, \u017ce musi przedsi\u0119wzi\u0105\u0107 wypraw\u0119 w przesz\u0142o\u015b\u0107 i wszystko obja\u015bni\u0107, bo inaczej zwariuje nieodwo\u0142alnie. A przecie\u017c ma dwie c\u00f3reczki na wychowaniu… Wi\u0119c zabra\u0142 si\u0119 do rzeczy nad wyraz fachowo. Rozpracowa\u0142 mianowicie jedynego uczestnika pogrzebu Janiny, kt\u00f3rego nie zna\u0142 i z niczym nie kojarzy\u0142. Trop okaza\u0142 si\u0119 akuratny \u2013 bo to aktor by\u0142, znany sk\u0105din\u0105d, kt\u00f3ry porzuci\u0142 stolic\u0119 i zamieszka\u0142 w g\u0142uszy jakie\u015b trzydzie\u015bci kilometr\u00f3w od \u2013 tak jest, zgadli\u015bcie! – od Mr\u0105gowa…<\/p>\n

Opisywanie m\u0119skiej determinacji i kobiecej dzielno\u015bci (by nie napisa\u0107: samodzielno\u015bci) nie wydaje si\u0119 zaj\u0119ciem ponad si\u0142y dla Chmielarza. Przeciwnie \u2013 on to potrafi ze spor\u0105 doz\u0105 dezynwoltury i volens nolens<\/em> do\u015bwiadczenia. Sk\u0105d takowego nabra\u0142? Przecie\u017c nie w trybie podgl\u0105dania stanu faktycznego przez dziurk\u0119 od klucza czy dziur\u0119 po s\u0119ku albo jakowy\u015b inny przezi\u00f3r imaginacj\u0119 powi\u0119kszaj\u0105cy. Bolesnego procederu dochodzenia do prawdy nie b\u0119dziemy opisywa\u0107 detalicznie, by nie odbiera\u0107 czytelnikowi przyjemno\u015bci niew\u0105tpliwej samodzielnego brni\u0119cia przez Chmielarzowe zasadzki intelektualne. Mamy umow\u0119…<\/p>\n

Chmielarz ka\u017ce swemu bohaterowi zmierzy\u0107 si\u0119 nie tylko z tajemnic\u0105 najbli\u017cszej mu osoby \u2013 tajemnic\u0105, kt\u00f3rej nawet nie przeczuwa\u0142. Chmielarz idzie dalej \u2013 w ko\u0144cu tajemnica, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna rozwik\u0142a\u0107 nak\u0142adem si\u0142 intelektualnych, to drobiazg. Ale co pocz\u0105\u0107, gdy m\u0119ski etos wymaga, ba na dok\u0142adk\u0119 pope\u0142ni\u0107 zbrodni\u0119 \u2013 prawdziw\u0105, z du\u017cym nak\u0142adem si\u0142 fizycznych i odporno\u015bci\u0105 na mniej eleganckie aspekty zabijania? I to gwoli sprawiedliwo\u015bci \u2013 rozumianej dos\u0142ownie, wedle Hammurabiego. To ci dopiero zasadzka. Moralna. Fakt \u2013 Chmielarz d\u0142ugo i bezlito\u015bnie preparuje okoliczno\u015bci nadaj\u0105ce sens zbrodni owej, ofiar\u0119 zohydzaj\u0105c do tego stopnia, \u017ce westchnienie ulgi czytelniczej wraz z ostatnim sztychem \u0142opaty zakopuj\u0105cej kadawera, wydaje si\u0119 by\u0107 zrozumia\u0142e. Ba, poczucie wsp\u00f3lnictwa w czytelniku narasta. I ch\u0119\u0107, \u017ceby si\u0119 nie wyda\u0142o.<\/p>\n

Zabijanie, nawet w s\u0142usznym gniewie i w s\u0142usznej sprawie, samo w sobie nigdy nie jest fajn\u0105 spraw\u0105. Nie przychodzi \u0142atwo i nie mija bez \u015blad\u00f3w. Nie daje si\u0119 oswoi\u0107, zracjonalizowa\u0107, uzasadni\u0107. Ani zlekcewa\u017cy\u0107… Zapytano kiedy\u015b zawodowego snajpera, co czuje, zabijaj\u0105c ludzi. Bez namys\u0142u odpar\u0142, \u017ce na og\u00f3\u0142 czuje lekki op\u00f3r j\u0119zyka spustowego. Niech nikogo taka dezynwoltura nie zwiedzie. Mia\u0142 t\u0119 odpowied\u017a prze\u0107wiczon\u0105. Naprawd\u0119 \u2013 w realu, nie literaturze czy filmie \u2013 to ci\u0119\u017ckie prze\u017cycie, odk\u0142adaj\u0105ce w duszy sw\u00f3j \u015blad, osad b\u00f3lu, zw\u0105tpienia, winy i strachu. Nawet patologiczny deficyt jakichkolwiek uczu\u0107 (nie tylko wy\u017cszych) nie chroni przed mo\u017cliwym w nieodleg\u0142ej przysz\u0142o\u015bci zderzeniem z nierozpoznanymi wcze\u015bniej pytaniami natury cz\u0142owieczej. Irytuj\u0105cymi pytaniami. Ale one wcze\u015bniej czy p\u00f3\u017aniej zostan\u0105 postawione…<\/p>\n

Chmielarz oczywi\u015bcie wie i akceptuje, \u017ce \u017cycie potrafi zaskakuj\u0105co zmienia\u0107 nasze plany. Wi\u0119c mo\u017ce bezpieczniej nic przes\u0105dzaj\u0105cego, zobowi\u0105zuj\u0105cego, definitywnego nie planowa\u0107. Jego bohater, znienacka wrzucony w czasoprzestrzenny tunel, jak to si\u0119 teraz modnie m\u00f3wi \u2013 jednoimienny \u2013 automatyzuje si\u0119, zmienia w zerojedynkow\u0105 maszyn\u0119 wyr\u00f3wnuj\u0105c\u0105, odp\u0142acaj\u0105c\u0105 za z\u0142o \u2013 jednocze\u015bnie zachowuj\u0105c pozory swego dotychczasowego stylu \u017cycia. Ta przemiana to najciekawszy sk\u0142adnik thrillera Chmielarza \u2013 cho\u0107 nie ze wszystkim obja\u015bniony i oczywisty. Autor jeszcze si\u0119 do wszystkiego nie dokopa\u0142. Miejmy wszak\u017ce nadziej\u0119, \u017ce kiedy\u015b mu si\u0119 uda. Mo\u017ce nawet ju\u017c nast\u0119pnym razem…<\/p>\n

C\u00f3\u017c zatem s\u0105dzi\u0107 o \u201eWyrwie\u201d? \u0141adunku arcydzielno\u015bci to ona nie prowadzi \u2013 bez przesady. To po prostu literatura rozrywkowa nieco lepszego sortu. Pod tym wzgl\u0119dem nie ma si\u0119 do czego przyczepi\u0107. Je\u015bli wolno mi cokolwiek mniema\u0107 albo i nie mniema\u0107 \u2013 b\u0119dzie Chmielarz uzdolnionym rzemie\u015blnikiem, gotowym od czasu do czasu nas zaskoczy\u0107. No i dobrze. Zapa\u015b\u0107 i posucha, kt\u00f3re ogarn\u0119\u0142y rodzim\u0105 bran\u017c\u0119 kryminaln\u0105, czekaj\u0105 na swego pogromc\u0119. \u201eWyrwa\u201d to jeszcze nie to \u2013 oczywi\u015bcie. Ale krok w dobr\u0105 stron\u0119. Wi\u0119c miejmy przynajmniej dobr\u0105 zabaw\u0119, czekaj\u0105c, a\u017c kto\u015b (mo\u017ce nawet sam Chmielarz) nas rzuci na kolana…<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(23 05 2020)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wojciech Chmielarz Wyrwa Wydawnictwo Marginesy, Warszawa 2020 Rekomendacja: 3\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Tajemnica tajemnic, czyli zajefajne zabijanie? Zewsz\u0105d dobiegaj\u0105 entuzjastyczne okrzyki, z kt\u00f3rych sensu niezbicie wynika, \u017ce Wojciech Chmielarz wielkim pisarzem jest \u2013 i basta. Wsz\u0119dy go pe\u0142no by\u0142o \u2013 w gazetach i na telewizorze, ale jako\u015b ta frenetyczna ruchawka mnie nie wci\u0105gn\u0119\u0142a. Pracowity autor krymina\u0142\u00f3w i thriller\u00f3w pozostawa\u0142 poza \u015bwiatem mej czytelniczej \u015bwiadomo\u015bci, a gdy Canal+ pochwali\u0142 si\u0119 serialem \u201e\u017bmijowisko\u201d wedle jego prozy, ju\u017c po dw\u00f3ch odcinkach d\u0142ugotrwa\u0142y i silny odruch wymiotny odrzuci\u0142 mnie od ekranu. Cho\u0107 wszyscy bardzo si\u0119 starali, \u017ceby nie… Ale nie umieli zej\u015b\u0107 z mielizny, na kt\u00f3r\u0105 wpakowa\u0142 ich Chmielarz. Tak bywa, gdy continuum tuzinkowej (ale trzymaj\u0105cej si\u0119 w granicach przyzwoito\u015bci) intrygi dobrze si\u0119 czyta, lecz nie da si\u0119 go zagra\u0107 masywnie i wielopoziomowo \u2013 w obrazkach, z aktorami, pejza\u017cami, rekwizytami, w kostiumach i z charakteryzacj\u0105 \u2013 by by\u0142o przekonuj\u0105ce… Wszelako w sumie ponad dziesi\u0119\u0107 powa\u017cnych tekst\u00f3w wydanych, z sukcesem sprzedanych (jeden sfilmowany) to dorobek godzien szacunku. Wiec mo\u017ce co\u015b jest w tym Chmielarzu? Ale co? By to ustali\u0107 definitywnie (na w\u0142asny u\u017cytek; nie zg\u0142aszam pretensji do uprawiania profesjonalnej krytyki literackiej), w czas posuchy na rynku wydawniczym (spowodowanej przez wiadomego wirusa…) pozwoli\u0142em sobie naby\u0107 \u201eWyrw\u0119\u201d…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2017,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[16,144],"tags":[286],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2015"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2015"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2015\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3244,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2015\/revisions\/3244"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2017"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2015"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2015"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2015"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}