{"id":1918,"date":"2020-04-10T23:47:02","date_gmt":"2020-04-10T21:47:02","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=1918"},"modified":"2021-03-11T13:51:52","modified_gmt":"2021-03-11T12:51:52","slug":"polska-ludowa-postscriptum","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2020\/04\/10\/polska-ludowa-postscriptum\/","title":{"rendered":"Polska Ludowa. Postscriptum"},"content":{"rendered":"\n
Andrzej Werblan<\/strong><\/h5>\n

\"\"<\/p>\n


Polska Ludowa. Postscriptum <\/strong>
Rozmawia Robert Walenciak <\/strong>
Wydawnictwo Iskry,
Warszawa 2019<\/strong><\/h5>\n

Rekomendacja: 5\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Na tropie prawdy…<\/u><\/strong><\/span><\/h3>\n

Po tym, jak Robert Walenciak spisa\u0142 wiernie przyjacielsko-konfrontacyjno-nostalgiczny dialog (przy herbacie albo i czym\u015b wi\u0119cej…) pierwszorz\u0119dnego opozycjonisty PRL z nieco mo\u017ce mniej pierwszorz\u0119dnym, ale te\u017c wa\u017cnym prominentem partyjnego establishmentu tej\u017ce PRL (Karol Modzelewski, Andrzej Werblan \u201ePolska Ludowa\u201d, Wydawnictwo Iskry, Warszawa 2017; rekomendowany w tym blogu 8 lipca 2017 roku…), ten drugi i ten trzeci uznali, \u017ce jest jeszcze nieco miejsca (i nieco czasu, cho\u0107 tego akurat coraz mniej), by na osobno\u015bci pogaw\u0119dzi\u0107 o sprawach, kt\u00f3re g\u0142\u00f3wny nurt wsp\u00f3\u0142czesnej my\u015bli historycznej i inne nurciki mniejszego kalibru skrz\u0119tnie i ostro\u017cnie (jakby ba\u0142y si\u0119 pokala\u0107…) pomijaj\u0105 i na niebyt skazuj\u0105. A konkretnie – o Polsce Ludowej, oficjalnie nieistniej\u0105cej, opisywanej jako mordercza smuta, od pocz\u0105tku (1947-48) do ko\u0144ca (1989) stalinowska czarna dziura, prostacka jak decha nabijana gwo\u017adziami. Trzeba \u015bwiadectw \u2013 prawdom\u00f3wnych i bezkompromisowych, g\u0142\u0119bokich i szczerych (nawet je\u015bli b\u0119d\u0105 nieco emocjonalne i niewywa\u017cone…). Prawda gdzie\u015b tam jest. Bardziej tam ni\u017c w marnych ipeenowskich referatach, donosach i proskrypcyjnych denuncjacjach…<\/p>\n

Bo Polski Ludowej tak zwyczajnie zapomnie\u0107 si\u0119 nie da, wygumkowa\u0107 i spu\u015bci\u0107 do \u015bmieci. To pami\u0119\u0107 dw\u00f3ch, mo\u017ce nawet trzech pokole\u0144, to data i miejsce urodzenia milion\u00f3w (wci\u0105\u017c; i \u017cadna \u2013 mam nadziej\u0119 – pieprzona pandemia znacz\u0105co tego rachunku nie zmieni…). Fakt \u2013 nie by\u0142a to kraina \u0142agodno\u015bci. Co najwy\u017cej najweselszy barak w obozie. Mieszka\u0144cy tego baraku troch\u0119 kolaborowali, troch\u0119 handlowali, masowo zmieniali adresy zamieszkania z wiejskich na miejskie, s\u0142uchali wiadomego radia, narzekali, czasem si\u0119 buntowali i palili jakie\u015b komitety (to palenie lepiej im wychodzi\u0142o ni\u017c zak\u0142adanie w\u0142asnych komitet\u00f3w) \u2013 ale przewa\u017cnie krz\u0105tali si\u0119 zapobiegliwie wok\u00f3\u0142 swoich spraw, bo \u0142atwo \u017cy\u0107 nie by\u0142o… W\u00f3dk\u0119 pili, zak\u0105szali, rodzili si\u0119, umierali. Trzymali si\u0119 tradycji (czasem nawet uporczywie i na przek\u00f3r), ale rozgl\u0105dali si\u0119 \u0142akomie za nowo\u015bciami, nienawidzili i kochali, kibicowali szale\u0144czo i ekstatycznie. Budowali, kradli i marnowali. Bali si\u0119 Boga i Sowieta. Ale trzymali fason, czasem d\u0142u\u017cej i mocniej ni\u017c si\u0119 naprawd\u0119 da\u0142o…<\/p>\n

Tego si\u0119 ukry\u0107 nie da. Ja nawet rozumiem tych pomniejszych gnojk\u00f3w z policji historycznej, dla kamufla\u017cu zwanej instytutem pami\u0119ci, aczkolwiek brzmi to orwellowsko: patetycznie, zmy\u0142kowo, bezczelnie. Oni tak sobie kombinowali i kombinuj\u0105 nadal \u2013 jak si\u0119 ten PRL uniewa\u017cni i spotwarzy, to nikt nie b\u0119dzie chcia\u0142 ju\u017c s\u0142ucha\u0107 tych epigon\u00f3w, kt\u00f3rzy pami\u0119taj\u0105 \u2013 tak po prostu pami\u0119taj\u0105, jak by\u0142o. Wi\u0119c pogadaj\u0105, pogadaj\u0105 w pr\u00f3\u017cni\u0119 i przestan\u0105. Nie dadz\u0105 rady publikowa\u0107 z braku \u015brodk\u00f3w i zainteresowania. Potem upomni si\u0119 o nich kalendarz. A m\u0142odym, zw\u0142aszcza nie maj\u0105cym naszej koncesji, nie b\u0119dzie si\u0119 chcia\u0142o grzeba\u0107 w ich pami\u0105tkach, bo to ani pieni\u0105dze, ani zaszczyty, ani chwa\u0142a. Lepsze kariery teraz robi si\u0119 na tropach tzw. \u017co\u0142nierzy wykl\u0119tych… Pod has\u0142em \u201echo\u0107 jeden wykl\u0119ty w ka\u017cdej gminie \u2013 p\u00f3ki forsa nam nie odp\u0142ynie…\u201d Wi\u0119c gdy tamci aspiranci i komisarze policji historycznej b\u0119d\u0105 wygrzebywa\u0107, ekshumowa\u0107 i poz\u0142otkiem oblepia\u0107 swoich mitycznych wykl\u0119tych, spr\u00f3bujmy pos\u0142ucha\u0107, poczyta\u0107, posprawdza\u0107, co maj\u0105 do powiedzenia \u015bwiadkowie i badacze historii prawdziwej.<\/p>\n

Andrzej Werblan do takich nale\u017cy. W dw\u00f3ch wcieleniach: \u015bwiadka i badacza. Jest bowiem nie tylko by\u0142ym zes\u0142a\u0144cem (z Tarnopola do Kazachstanu), by\u0142ym oficerem Brygady Pancernej w I Armii, by\u0142ym dzia\u0142aczem PPS i wieloletnim funkcjonariuszem PZPR wysokich szczebli do czasu stanu wojennego, ale potem profesorem (bran\u017ca: historia), publicyst\u0105, w ko\u0144cu aktywnym, cho\u0107 formalnie emerytowanym krytycznym sprawozdawc\u0105 tudzie\u017c interpretatorem dziej\u00f3w… Siedemdziesi\u0105t pi\u0119\u0107 lat aktywnego \u017cycia w polityce plus b\u0142yskotliwa kariera w strukturach w\u0142adzy \u2013 nieformalnych i formalnych. Jest o czym opowiada\u0107, gdy si\u0119 by\u0142o nie tylko pobocznym \u015bwiadkiem, ale i czynnym, sprawczym uczestnikiem niemal wszystkiego najwa\u017cniejszego, co si\u0119 sta\u0142o w dziejach Polski Ludowej. To bezcenne…<\/p>\n

Andrzej Werblan nale\u017cy do bardzo w\u0105skiego, wr\u0119cz ekskluzywnego grona dzia\u0142aczy politycznych wysokiego szczebla, kt\u00f3rzy utrzymywali sw\u0105 pozycj\u0119 poprzez dzieje \u2013 kilka ekip, dwa lub trzy przewroty, a oni ci\u0105gle w awangardzie zmian. Raz wy\u017cej, raz troch\u0119 z boku, ale nie na tyle, by nie mie\u0107 dost\u0119pu \u2013 ani do informacji, ani do ucha przyw\u00f3dcy, ani do namiokow iz Maskwy<\/i>. A bez tego tr\u00f3jdost\u0119pu o jakiejkolwiek karierze nie by\u0142oby mowy… Cyniczny, brutalny karierowicz \u2013 powiecie. Lizus. Mo\u017ce delator, agent Sowiet\u00f3w, kolaborant. A co najmniej lawirant, koniunkturalista… Nic z tych rzeczy! Towarzysz doktor nauk historycznych Werblan zdoby\u0142 i wbrew dziejowym okoliczno\u015bciom utrzymywa\u0142 swoj\u0105 osobn\u0105 i osobliw\u0105 pozycj\u0119, dzi\u0119ki osobistym przymiotom intelektu. By\u0142 po prostu jednym z naprawd\u0119 nielicznych doradc\u00f3w – analityk\u00f3w i prognost\u00f3w politycznych, kt\u00f3rzy mieli weryfikowalne rezultaty: analizy mia\u0142y sens i na og\u00f3\u0142 by\u0142y prawdziwe (cho\u0107 bolesne dla niekt\u00f3rych), prognozy si\u0119 sprawdza\u0142y… W \u015brodowisku ludzi sumarycznie obarczonych pewnym takim deficytem intelektualnym to kwalifikacja nie do pogardzenia. Poza tym Werblan by\u0142 sprawnym i niekiedy ponad potrzeb\u0119 inteligentnym ghostwriterem w trudnej bran\u017cy pisania teks\u00f3w do wyg\u0142aszania \u2013 przem\u00f3wie\u0144, programowych referat\u00f3w pierwszych sekretarzy i temu\u017c podobnych. To sztuka, kt\u00f3r\u0105 potrafili opanowa\u0107 nieliczni \u2013 dobry ghostwriter by\u0142 zatem na wag\u0119 z\u0142ota. No i ta osobista skromno\u015b\u0107. Same zalety survivalowe w ci\u0119\u017ckich czasach tzw. komunizmu. Nawet je\u015bli domniemanego i cokolwiek hybrydowego… Ortodoksyjni, nieprzejednani, najdalsi od wybaczania czegokolwiek komukolwiek antykomuni\u015bci na pewno dobrze sobie zlustrowali towarzysza Werblana. I co? I nic.<\/p>\n

W autorytarnym pa\u0144stwie nie ca\u0142kiem niezale\u017cnym, zblokowanym sojuszem z innymi w sensie ideologicznym (czyli g\u0142oszonych publicznie warto\u015bci), politycznym, obronnym – a zw\u0142aszcza w sensie gospodarczym \u2013 nie da\u0142o si\u0119 robi\u0107 wszystkiego. Mo\u017cna by\u0142o tylko to, co mo\u017cliwe, a niemo\u017cliwego nie nale\u017ca\u0142o nawet tyka\u0107. Ca\u0142a sztuka polega\u0142a na umiej\u0119tno\u015bci odr\u00f3\u017cnienia mo\u017cliwego od niemo\u017cliwego. I to zawczasu… Dlatego egzystencjaln\u0105 konieczno\u015bci\u0105 ka\u017cdej partii rz\u0105dz\u0105cej w krajach tzw. realnego socjalizmu by\u0142o posiadanie fachowej ekipy zdolnej rozpoznawa\u0107 trendy, odczytywa\u0107 sygna\u0142y, rozpl\u0105tywa\u0107 powi\u0105zania swoich w\u0142asnych ludzi z radzieckimi, wydobywa\u0107 prawd\u0119 z raport\u00f3w gospodarczych i arkuszy statystycznych, biegle liczy\u0107 w rublach transferowych, prognozowa\u0107 urodzaje i kl\u0119ski, rozpoznawa\u0107 nastroje, zna\u0107 Wysockiego i Okud\u017caw\u0119 (najlepiej osobi\u015bcie…). Werblan spe\u0142nia\u0142 t\u0119 rol\u0119 – \u201einteligentnego sejsmografu\u201d – kt\u00f3ry z drobnych drga\u0144, zanim takowe zmieni\u0142y si\u0119 w tsunami, potrafi\u0142 wysnu\u0107 wnioski o zamiarach i kierunkach uderzenia. By\u0142 jak nawigator, kt\u00f3ry z ogl\u0105du kszta\u0142tu i zabarwienia chmurek o zachodzie umia\u0142 pod takim k\u0105tem przebrasowa\u0107 zawczasu \u017cagle, by \u0142ajby nie zaskoczy\u0142 nag\u0142y nocny szkwa\u0142 \u2013 wmordewind.<\/p>\n

A z towarzyszami radzieckimi nigdy nic nie by\u0142o wiadomo na pewno. Potrzebny by\u0142 kto\u015b ogarniaj\u0105cy to wszystko, potrafi\u0105cy przewidzie\u0107 (czasem tylko odgadn\u0105\u0107) i spersonalizowa\u0107 tektonik\u0119 tamtejszych zmian tudzie\u017c rewolucji. Dobrze, \u017ce zosta\u0142 kto\u015b, kto potrafi\u0142 opowiedzie\u0107, jak si\u0119 sta\u0142o z nami to, co si\u0119 sta\u0142o \u2013 i dlaczego. Oczywi\u015bcie \u2013 czytanie po raz kolejny o tym, jak Gomu\u0142ka z Nikit\u0105 Siergiejewiczem (Chruszczowem naturalnie…) wzi\u0119li si\u0119 za bary w gor\u0105cy czas pa\u017adziernikowego VIII Plenum KC w 1956 roku, troszk\u0119 mnie ju\u017c nu\u017cy. A to przecie\u017c g\u0142\u00f3wny, zwornikowy i obowi\u0105zkowy punkt ka\u017cdego tekstu wspomnieniowo-historycznego z tamtej epoki. Mi\u0142o jednak wiedzie\u0107, \u017ce opowiada kto\u015b, kto naprawd\u0119 by\u0142 w \u015brodku, w centrum zdarze\u0144. Dobrze te\u017c usi\u0142owa\u0107 odgadn\u0105\u0107, o czym ten \u015bwiadek nie wspomina, cho\u0107 min\u0119\u0142y lata i wszystko \u201etamto\u201d zamieni\u0142o si\u0119 w proch. Lektura opowie\u015bci Werblana \u2013 ze wzgl\u0119du na zasoby jego pami\u0119ci \u2013 jest wa\u017cnym do\u015bwiadczeniem dla ka\u017cdego, kto jeszcze chce nad\u0105\u017cy\u0107 za Histori\u0105… Wi\u0119c pod\u0105\u017cajcie, nad\u0105\u017cajcie, doganiajcie.<\/p>\n

Tomasz Sas<\/strong>
(10 04 2020)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Andrzej Werblan Polska Ludowa. Postscriptum Rozmawia Robert Walenciak Wydawnictwo Iskry, Warszawa 2019 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Na tropie prawdy… Po tym, jak Robert Walenciak spisa\u0142 wiernie przyjacielsko-konfrontacyjno-nostalgiczny dialog (przy herbacie albo i czym\u015b wi\u0119cej…) pierwszorz\u0119dnego opozycjonisty PRL z nieco mo\u017ce mniej pierwszorz\u0119dnym, ale te\u017c wa\u017cnym prominentem partyjnego establishmentu tej\u017ce PRL (Karol Modzelewski, Andrzej Werblan \u201ePolska Ludowa\u201d, Wydawnictwo Iskry, Warszawa 2017; rekomendowany w tym blogu 8 lipca 2017 roku…), ten drugi i ten trzeci uznali, \u017ce jest jeszcze nieco miejsca (i nieco czasu, cho\u0107 tego akurat coraz mniej), by na osobno\u015bci pogaw\u0119dzi\u0107 o sprawach, kt\u00f3re g\u0142\u00f3wny nurt wsp\u00f3\u0142czesnej my\u015bli historycznej i inne nurciki mniejszego kalibru skrz\u0119tnie i ostro\u017cnie (jakby ba\u0142y si\u0119 pokala\u0107…) pomijaj\u0105 i na niebyt skazuj\u0105. A konkretnie – o Polsce Ludowej, oficjalnie nieistniej\u0105cej, opisywanej jako mordercza smuta, od pocz\u0105tku (1947-48) do ko\u0144ca (1989) stalinowska czarna dziura, prostacka jak decha nabijana gwo\u017adziami. Trzeba \u015bwiadectw \u2013 prawdom\u00f3wnych i bezkompromisowych, g\u0142\u0119bokich i szczerych (nawet je\u015bli b\u0119d\u0105 nieco emocjonalne i niewywa\u017cone…). Prawda gdzie\u015b tam jest. Bardziej tam ni\u017c w marnych ipeenowskich referatach, donosach i proskrypcyjnych denuncjacjach… Bo Polski Ludowej tak zwyczajnie zapomnie\u0107 si\u0119 nie da, wygumkowa\u0107 i spu\u015bci\u0107 do \u015bmieci. To pami\u0119\u0107 dw\u00f3ch, mo\u017ce nawet trzech pokole\u0144, to data i miejsce urodzenia…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1920,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[20,26,138],"tags":[112],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1918"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1918"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1918\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2598,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1918\/revisions\/2598"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1920"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1918"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1918"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1918"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}