{"id":1910,"date":"2020-04-06T03:17:51","date_gmt":"2020-04-06T01:17:51","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=1910"},"modified":"2024-02-05T02:10:12","modified_gmt":"2024-02-05T01:10:12","slug":"zimowa-droga","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2020\/04\/06\/zimowa-droga\/","title":{"rendered":"Zimowa droga"},"content":{"rendered":"\n

Leonid J\u00f3zefowicz<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/h3>\n


Zimowa droga <\/strong>
Prze\u0142o\u017cy\u0142 Henryk Ch\u0142ystowski <\/strong>
Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2020<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 4\/7<\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Pa dikim stiepiam Zabajkalia…<\/u><\/strong><\/span><\/em><\/h2>\n

Na t\u0119sknym przekazie tej kator\u017cniczej pie\u015bni przewa\u017cnie zaczyna i ko\u0144czy si\u0119 potoczna, powierzchowna wiedza \u015bredniostarszego pokolenia Polak\u00f3w o dziejach Syberii. Jeszcze z lekcji historii majacz\u0105 si\u0119 jakie\u015b opowie\u015bci-legendy o dzielnych powsta\u0144cach-zes\u0142a\u0144cach (sam Pi\u0142sudski podobno na Syberii kiblowa\u0142…), jakie\u015b gaw\u0119dy o polskich uczonych i eksploratorach. Ale to wszystko za cara… Potem \u2013 nic. Czarna dziura. Tylko ostatnio \u2013 \u0142agry, Ko\u0142yma, ropa, gaz, z\u0142oto, diamenty, futra i chciwo\u015b\u0107 doszcz\u0119tnie skorumpowanych oligarch\u00f3w, pozwalaj\u0105cych za milionowe \u0142ap\u00f3wki Chi\u0144czykom r\u017cn\u0105\u0107 tysi\u0105cletni\u0105 tajg\u0119 na pa\u0142eczki do ry\u017cu… Czasem mignie w telewizorze oskar\u017cycielski reporta\u017cyk o zimie w bloku z wielkiej p\u0142yty w Irkucku, udekorowanym fantazyjnie spi\u0119trzonymi soplami lodu, a tabloidy obleci historyjka o t\u0119gim ch\u0142opie znad Angary, kt\u00f3ry z nied\u017awiedziem wzi\u0105\u0142 si\u0119 za bary. I odgryz\u0142 mu ucho.<\/p>\n

Poza przekazem na po\u0142y legendarnym, w zasadzie niewiele lub zgo\u0142a nic nie wiemy o prawdziwych dziejach Syberii i krain przyleg\u0142ych \u2013 niezale\u017cne od epoki historycznej. Nawet syberyjski wiek XX to w naszym, \u015brodkowoeuropejskim kanonie wiedzy historycznej bia\u0142a plama. Oddzia\u0142ek hobbyst\u00f3w-badaczy wojny rosyjsko-japo\u0144skiej jest tak nieliczny, \u017ce szkoda gada\u0107. Admira\u0142em Ko\u0142czakiem i jego odysej\u0105 nie zajmuje si\u0119 nikt; nazwiska Anatolij Piepielajew i Iwan Strod zobaczy\u0142em po raz pierwszy w \u017cyciu na stronach \u201eZimowej drogi\u201d. A przecie\u017c pierwszy z nich by\u0142 genera\u0142em, fortunnym dow\u00f3dc\u0105 syberyjskich bia\u0142ogwardyjskich zwi\u0105zk\u00f3w taktycznych, typowanym przez wielu na nast\u0119pc\u0119 Ko\u0142czaka. Drugi za\u015b by\u0142 s\u0142awnym czerwonoarmist\u0105 (anarchist\u0105 z przekona\u0144, ale zdyscyplinowanym…), szale\u0144czo odwa\u017cnym \u017co\u0142nierzem i zarazem roztropnym komandirem<\/em>. Zaiste \u2013 nowsze dzieje Syberii, zw\u0142aszcza okres rewolucji bolszewickiej i wojny domowej (w tamtej krainie nadzwyczaj d\u0142ugotrwa\u0142ej…) to u nas prawie kompletnie nieznany epizod historii powszechnej. Ale czy jest dobry, sensowny pow\u00f3d, by je poznawa\u0107? Pewnie, \u017ce jest \u2013 wystarczy, \u017ce si\u0119 wydarzy\u0142y, dlatego warto co\u015b o nich wiedzie\u0107?<\/p>\n

Macie poj\u0119cie, co w j\u0119zyku jakuckim znaczy s\u0142owo ba\u0142bacha<\/i>? (Rozumiej\u0105 jego znaczenie r\u00f3wnie\u017c Buriaci i Ewenkowie…). No c\u00f3\u017c \u2013 nic tajemniczego, \u017cadna szama\u0144ska sztuczka… Najog\u00f3lniej rzecz ujmuj\u0105c \u2013 to g\u00f3wno. Gospodaruj\u0105cy na \u015br\u00f3dtajgowych polanach jakuccy farmerzy skrz\u0119tnie zbierali naw\u00f3z ko\u0144ski, krowi i kupy renifer\u00f3w, by wiosn\u0105 u\u017cy\u0107 do nawo\u017cenia wydartych tajdze poletek. Z owego g\u00f3wna lepiono ba\u0142bachy<\/i> \u2013 p\u0142yty o d\u0142ugo\u015bci mniej wi\u0119cej siedemdziesi\u0119ciu centymetr\u00f3w i do dwudziestu centymetr\u00f3w grubo\u015bci; zim\u0105 je zamra\u017cano i magazynowano… To w\u0142a\u015bnie ba\u0142bach<\/i>y, u\u017cyte jako podr\u0119czny \u015brodek taktyczny na polu walki, uniemo\u017cliwi\u0142y sukces pewnej idealistyczno-romantycznej wyprawy wojennej i przyczyni\u0142y si\u0119 do szybszego ugruntowania w\u0142adzy radzieckiej na Dalekim Wschodzie \u2013 co i tak sk\u0105din\u0105d by\u0142o nieuniknione \u2013 ale si\u0119 – dzi\u0119ki ba\u0142bachom<\/i> z g\u00f3wna – nie odwlek\u0142o…<\/p>\n

Ma\u0142o romantycznie? Ale wojna w og\u00f3le nie jest romantyczna, chocia\u017c wielu romantyk\u00f3w, narwa\u0144c\u00f3w, postrzele\u0144c\u00f3w i entuzjast\u00f3w za najwy\u017cszy zaszczyt i obowi\u0105zek poczytuje sobie bra\u0107 w niej udzia\u0142, gdy tylko takowa si\u0119 zdarzy w bli\u017cszej lub dalszej okolicy… Regularna wojna z udzia\u0142em wyszkolonych, umundurowanych, zdyscyplinowanych i jednolicie uzbrojonych so\u0142dat\u00f3w to domena dow\u00f3dc\u00f3w-zawodowc\u00f3w \u2013 ludzi nauczonych skutecznej walki, rozwa\u017cnych, odpowiedzialnych, honorowych i do\u015bwiadczonych. Oczywi\u015bcie zdarzaj\u0105 si\u0119 w\u015br\u00f3d nich ambitni durnie, narcystyczne b\u0119cwa\u0142y, krwawi despoci, idioci gotowi przegra\u0107 ka\u017cd\u0105 bitw\u0119, ka\u017cd\u0105 kampani\u0119 i ca\u0142\u0105 wojenk\u0119. Ale to wyj\u0105tki. Na og\u00f3\u0142 \u2013 gdy prowadz\u0105 wojn\u0119 – narody i pa\u0144stwa rzucaj\u0105 na lini\u0119 wszystko, co maj\u0105 najlepszego; gorsi odpadaj\u0105 jak pa\u017adzierze. Ale gdy tylko troch\u0119 poluzuj\u0105 si\u0119 zasady i regulaminy, w centrum wydarze\u0144 pojawiaj\u0105 si\u0119 nieregularni, ochotnicy, partyzanci. Na og\u00f3l dobrzy z nich ludzie, ale trafiaj\u0105 si\u0119 radykalni doktrynerzy, degeneraci, por\u0105ba\u0144cy, psychole, zwyczajni bandyci i niezr\u00f3wnowa\u017ceni kandydaci na seryjnych morderc\u00f3w. Takie s\u0105 mechanizmy doboru naturalnego czasu wojny…<\/p>\n

Wi\u0119c jak to by\u0142o z Piepielajewem, Strodem i ba\u0142bachami<\/i>? Pierwszy z nich to m\u0142ody Sybirak z Tomska, z rodziny poniek\u0105d szlacheckiej, ale z do\u015b\u0107 \u015bwie\u017cym patentem, syn oficera piechoty (pod koniec \u017cycia genera\u0142a-majora…); jeden z braci naszego bohatera \u2013 Wiktor – by\u0142 nawet premierem rz\u0105du syberyjskiego w czasie ca\u0142ej awantury Ko\u0142czaka (i razem z admira\u0142em zosta\u0142 rozstrzelany). Anatolij za\u015b szko\u0142\u0119 oficersk\u0105 (w Petersburgu) sko\u0144czy\u0142 jeszcze przed wojn\u0105 (pierwsz\u0105 \u015bwiatow\u0105, ma si\u0119 rozumie\u0107), potem by\u0142 dzielnym oficerem zwiadu piechoty, potem dow\u00f3dc\u0105 batalionu i pu\u0142ku, odznaczonym Orderem \u015bw. Jerzego. Z wojny wyszed\u0142 w stopniu pu\u0142kownika i na posadzie inspektora po\u0142udniowosyberyjskich oboz\u00f3w jenieckich, gdzie go\u015b\u0107mi byli przewa\u017cnie Czesi, tysi\u0105ce Czech\u00f3w; albowiem (jak powszechnie wiadomo…) niekt\u00f3re dzielne czeskie regimenty cesarsko-kr\u00f3lewskiej infanterii w szyku marszowym, z rozwini\u0119tymi sztandarami, doboszami i orkiestrami pu\u0142kowymi, z taborami, artyleri\u0105 i kuchniami polowymi, dziarsko przekracza\u0142y lini\u0119 frontu, by od wojny odpocz\u0105\u0107 na Syberii… Gdy w trakcie wojny domowej na Syberii pojawi\u0142 si\u0119 admira\u0142 Aleksander Ko\u0142czak i mianowa\u0142 si\u0119 (po udanym puczu przeciw cywilnej w\u0142adzy bia\u0142ych stronnictw) wielkorz\u0105dc\u0105 Wszechrusi, m\u0142ody Piepielajew ochoczo wzi\u0105\u0142 si\u0119 do organizowania wojska \u2013 zosta\u0142 mianowany genera\u0142em-lejtnantem (oczko wy\u017cej ni\u017c dos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 papa) oraz dow\u00f3dc\u0105 1. Armii Syberyjskiej. Odepchn\u0105\u0142 bolszewik\u00f3w od Uralu i wiosn\u0105 1919 roku szed\u0142 na Moskw\u0119, ale gdy do Kazania brakowa\u0142o mu jakie\u015b osiemdziesi\u0105t kilometr\u00f3w, naprzeciw, po bolszewickiej stronie dowodzi\u0107 zacz\u0105\u0142 Michai\u0142 Tuchaczewski… No c\u00f3\u017c, temu charyzmatycznemu, niezwykle utalentowanemu oficerowi nawet charyzmatyczny (ale na mniejsz\u0105 skal\u0119…) Piepielajew nie potrafi\u0142 sprosta\u0107, zw\u0142aszcza \u017ce jego dywizje ogarn\u0119\u0142o pewne takie rozpr\u0119\u017cenie, a nawet \u2013 wstyd powiedzie\u0107 \u2013 demoralizacja, przewa\u017cnie na tle alkoholowym. No i Korpus Czechos\u0142owacki niejakiego Gajdy si\u0119 wycofa\u0142 z frontu. Na szcz\u0119\u015bcie impet ofensywy bolszewik\u00f3w os\u0142ab\u0142 (cho\u0107 nie usta\u0142 ca\u0142kowicie), gdy\u017c kierownictwo rewolucji postanowi\u0142o najpierw rozprawi\u0107 si\u0119 z bur\u017cuazyjn\u0105 Polsk\u0105. Tuchaczewski poszed\u0142 na Warszaw\u0119 \u2013 z wiadomym skutkiem. Zdezorientowany, rozczarowany i pobity w polu Piepielajew rozformowa\u0142 w Tomsku swoj\u0105 armi\u0119 i na pocz\u0105tku 1920 roku, z wieloma niemal \u015bmiertelnymi przygodami, wyjecha\u0142 do Harbinu, do rodziny.<\/p>\n

Iwan (a w\u0142a\u015bciwie Jons lub Janek) Strod, nieco m\u0142odszy od Piepielajewa, urodzi\u0142 si\u0119 w miasteczku Lucyn (albo \u0141ucyn) \u2013 obecnie Ludza \u2013 na \u0141otwie, w \u0141atgalii. Ojciec \u0141otysz, matka Polka… Tata Jakow Strod by\u0142 felczerem, a syn \u2013 miasteczkowym rozrabiak\u0105. Na wojn\u0119 w 1914 roku poszed\u0142 na ochotnika, przed terminem poboru jego rocznika. Wyr\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 niebywa\u0142\u0105 odwag\u0105, czterokrotnie odznaczono go Krzy\u017cem \u015bw. Jerzego (\u017co\u0142nierskim odpowiednikiem \u201eoficerskiego\u201d Orderu \u015bw. Jerzego) i w ko\u0144cu wojny awansowano do stopnia chor\u0105\u017cego. Po wojnie d\u0142ugo szuka\u0142 pracy, a\u017c w Irkucku wst\u0105pi\u0142 do… Armii Czerwonej. Iwan, z przekona\u0144 anarchokomunista, odnalaz\u0142 si\u0119 jako \u017co\u0142nierz walcz\u0105c z bandami legendarnego barona Ungerna na Zabajkalu, a na pocz\u0105tku 1922 roku trafi\u0142 do Jakucka, jako dow\u00f3dca szwadronu w pu\u0142ku kawaleryjskim skierowanym do wzmocnienia miejscowego garnizonu Krasnoj Armii.<\/p>\n

W lipcu 1922 roku do tkwi\u0105cego w Harbinie Piepielajewa dotar\u0142 emisariusz z Jakucji, kt\u00f3ry przekona\u0142 go, \u017ce wybucha tam bunt ludowy przeciw sowietom, o du\u017cym zasi\u0119gu i determinacji. Idzie o to, by wesprze\u0107 Jakut\u00f3w i ich bia\u0142ych pomagier\u00f3w. Ekspedycj\u0119 sfinansowali bogaci kupcy futerkowi, a w lwiej cz\u0119\u015bci \u2013 angielska kompania handlowa Hudson’s Bay. Piepielajew zrekrutowa\u0142 ponad siedmiuset oficer\u00f3w i \u017co\u0142nierzy, w tym wielu weteran\u00f3w swojej dawnej Armii Syberyjskiej. Ponad pi\u0119ciuset z nich wyp\u0142yn\u0119\u0142o 30 sierpnia 1922 roku z W\u0142adywostoku do Ajanu \u2013 portu nad Morzem Ochockim, sk\u0105d teoretycznie najbli\u017cej by\u0142o nad \u015brodkow\u0105 Len\u0119, do Jakucka. Gdy we wrze\u015bniu 1922 roku wyokr\u0119towali si\u0119 w Ajanie, nie mieli poj\u0119cia, \u017ce w Jakucji od dw\u00f3ch miesi\u0119cy ju\u017c jest posprz\u0105tane po powstaniu… Bolszewicy wyparli buntownik\u00f3w z Jakucka i innych wi\u0119kszych osad, gdzie mogliby bezpiecznie przezimowa\u0107. Partyzanckie bandy i i oddzia\u0142ki kr\u0119ci\u0142y si\u0119 wprawdzie tu i \u00f3wdzie po tajdze, odnosz\u0105c nawet przej\u015bciowe sukcesy taktyczne, ale traci\u0142y \u0142\u0105czno\u015b\u0107, zapasy, rezerwy \u2013 i co najwa\u017cniejsze: sympati\u0119 miejscowych…<\/p>\n

Poinformowany (szcz\u0105tkowo i nazbyt optymistycznie) o sytuacji Piepielajew postanowi\u0142 rozpocz\u0105\u0107 marsz. Albowiem po pierwsze \u2013 wierzy\u0142 w narodnick\u0105 ide\u0119 pierwsze\u0144stwa ludu, prymatu klasy ludowej nad wszelkimi innymi formami \u017cycia spo\u0142ecznego. Po drugie \u2013 chcia\u0142 zmy\u0107 plam\u0119 pewnej takiej infamii, kt\u00f3r\u0105 go napi\u0119tnowano po kampanii 1919 roku; m\u00f3wi\u0105c wprost: koledzy genera\u0142owie uwa\u017cali go za dezertera… Po trzecie \u2013 chcia\u0142 jeszcze raz \u201eskrzy\u017cowa\u0107 bagnety\u201d z czerwonymi; mia\u0142 z nimi zadawnione porachunki.<\/p>\n

Strod w tym czasie intensywnie zajmowa\u0142 si\u0119 t\u0142umieniem powstania i likwidowaniem resztek jego oddzia\u0142\u00f3w. Gdy dosz\u0142y wie\u015bci o desancie piepielajewowskiej Dru\u017cyny Syberyjskiej i jej forsownym marszu przez nadmorskie g\u00f3ry D\u017cugd\u017cur (pasmo G\u00f3r Stanowych), wojak Iwan obj\u0105\u0142 komend\u0119 nad szczup\u0142ym batalionem czerwonoarmist\u00f3w (jakie\u015b dwie\u015bcie osiemdziesi\u0105t dwie lufy piechoty oraz par\u0119 cekaem\u00f3w i erkaem\u00f3w systemu Chauchata plus dwudziestu trzech konnych zwiadowc\u00f3w) i wymaszerowa\u0142 naprzeciw. Spotkali si\u0119 na \u015br\u00f3dtajgowej polanie Sasy\u0142-Sysy (po jakucku Lisia Polana), gdzie Strod stan\u0105\u0142 na popas. Na polanie by\u0142o pi\u0119\u0107 jurt jakuckich \u2013 drewnianych, solidnych, z dobudowanymi i po\u0142\u0105czonymi z jurtami chotonami, czyli oborami. W czterech rozlokowa\u0142 si\u0119 dwustuosobowy batalion niejakiego Dimitrjewa, nad kt\u00f3rym Strod obj\u0105\u0142 dow\u00f3dztwo kilka dni wcze\u015bniej. Sam Strod ze swymi strzelcami zaj\u0105\u0142 pi\u0105t\u0105 jurt\u0119 i nale\u017c\u0105cy do niej choton Jakuta o nazwisku Karmanow. 14 lutego 1923 roku awangarda armii Piepielajewa praktycznie bez wystrza\u0142u zaj\u0119\u0142a jurty Dimitrjewa, ale pi\u0105tej jurty \u2013 Stroda – nie zauwa\u017cyli. Gdy czerwonoarmi\u015bci zorientowali si\u0119 w sytuacji, przygotowali si\u0119 do obrony okr\u0119\u017cnej. Przede wszystkim zbudowali improwizowan\u0105 fortyfikacj\u0119 polow\u0105 \u2013 mur z ba\u0142bach<\/i> (roztropny i zapobiegliwy w\u0142a\u015bciciel chutoru Karmanow mia\u0142 spory zapas p\u0142yt z g\u00f3wna na wiosn\u0119…). Z do\u015bwiadczenia wiedzieli, \u017ce nawet pocisk z cekaemu muru o grubo\u015bci czterech \u2013 pi\u0119ciu u\u0142o\u017conych jedna za drug\u0105 na sztorc, polanych wod\u0105, posypanych \u015bniegiem (a \u015bnieg le\u017ca\u0142 na polanie dwumetrowy…) i zamro\u017conych ba\u0142bach<\/i> nie przebije. No i fakt \u2013 przez trzy tygodnie ba\u0142bachy<\/i> nie dawa\u0142y si\u0119 rozbi\u0107 podczas intensywnego ostrza\u0142u. Gdy si\u0119 kruszy\u0142y, fortyfikacj\u0119 uzupe\u0142niano zamarzni\u0119tymi na ko\u015b\u0107 cia\u0142ami poleg\u0142ych \u2013 swoich i \u015bci\u0105ganych z przedpola piepielajewc\u00f3w.<\/p>\n

Og\u00f3lna sytuacja militarna w Jakucji, a konkretnie kl\u0119ski powsta\u0144c\u00f3w i ekspedycji bia\u0142ych ochotnik\u00f3w, sukcesy krasnoarmiejc\u00f3w, utrata pewnego zaplecza, w marcu 1923 roku zmusi\u0142y Piepielajewa do wycofania si\u0119 z powrotem nad Morze Ochockie. Jego kompanie zwin\u0119\u0142y te\u017c obl\u0119\u017cenie Sasy\u0142-Sysy. Bohaterem zosta\u0142 Strod \u2013 dzi\u0119ki twardo\u015bci i spoisto\u015bci jakuckiego g\u00f3wna…<\/p>\n

Tak to romantyczny zryw genera\u0142a Piepielajewa (i setek ludzi-rozbitk\u00f3w, kt\u00f3rzy mu zawierzyli) \u2013 awanturniczy i od pocz\u0105tku pozbawiony wszelkich szans – dosta\u0142 \u0142upnia od surowej jakuckiej zimy i twardszych, m\u0119\u017cniejszych (wtedy!) komunist\u00f3w. \u201eZimowa droga\u201d Leonida J\u00f3zefowicza \u2013 prowincjonalnego historyka i pisarza (kilka ciekawych krymina\u0142\u00f3w…) ma podtytu\u0142 \u201epowie\u015b\u0107 dokumentalna\u201d. W rzeczy samej: wymaga\u0142a d\u0142ugich kwerend archiwalnych, podr\u00f3\u017cy, wywiad\u00f3w, studi\u00f3w… W rezultacie godna jest lektury \u2013 nie dlatego, \u017ce odkrywa epizod niemal zupe\u0142nie nieznany, zapomniany, lecz przecie\u017c nie mniej bohaterski ni\u017c inne. Istot\u0105 mr\u00f3wczej pracy (i sui generis<\/i> sukcesu…) J\u00f3zefowicza jest unaocznienie, uprzedmiotowienie fatalizmu wojen domowych. Braterskie starcie wewn\u0105trznarodowe bole\u015bnie i jednoznacznie pokazuje, czym taki rozdarty nar\u00f3d m\u00f3g\u0142by si\u0119 sta\u0107, gdyby umieli w nim powadzi\u0107 dialog zamiast pieriestrie\u0142ki<\/i>… \u201eZimowa droga\u201d to nie tylko starcie dw\u00f3ch romantyzm\u00f3w – to lekcja dla idealist\u00f3w. Panie i panowie \u2013 czasem wasz los zale\u017cy od g\u00f3wna. Wi\u0119c miejcie to na uwadze – bez obrzydzenia.<\/p>\n

Tomasz Sas<\/strong>
(6 04 2020)<\/strong><\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Leonid J\u00f3zefowicz Zimowa droga Prze\u0142o\u017cy\u0142 Henryk Ch\u0142ystowski Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2020 Rekomendacja: 4\/7Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Pa dikim stiepiam Zabajkalia… Na t\u0119sknym przekazie tej kator\u017cniczej pie\u015bni przewa\u017cnie zaczyna i ko\u0144czy si\u0119 potoczna, powierzchowna wiedza \u015bredniostarszego pokolenia Polak\u00f3w o dziejach Syberii. Jeszcze z lekcji historii majacz\u0105 si\u0119 jakie\u015b opowie\u015bci-legendy o dzielnych powsta\u0144cach-zes\u0142a\u0144cach (sam Pi\u0142sudski podobno na Syberii kiblowa\u0142…), jakie\u015b gaw\u0119dy o polskich uczonych i eksploratorach. Ale to wszystko za cara… Potem \u2013 nic. Czarna dziura. Tylko ostatnio \u2013 \u0142agry, Ko\u0142yma, ropa, gaz, z\u0142oto, diamenty, futra i chciwo\u015b\u0107 doszcz\u0119tnie skorumpowanych oligarch\u00f3w, pozwalaj\u0105cych za milionowe \u0142ap\u00f3wki Chi\u0144czykom r\u017cn\u0105\u0107 tysi\u0105cletni\u0105 tajg\u0119 na pa\u0142eczki do ry\u017cu… Czasem mignie w telewizorze oskar\u017cycielski reporta\u017cyk o zimie w bloku z wielkiej p\u0142yty w Irkucku, udekorowanym fantazyjnie spi\u0119trzonymi soplami lodu, a tabloidy obleci historyjka o t\u0119gim ch\u0142opie znad Angary, kt\u00f3ry z nied\u017awiedziem wzi\u0105\u0142 si\u0119 za bary. I odgryz\u0142 mu ucho. Poza przekazem na po\u0142y legendarnym, w zasadzie niewiele lub zgo\u0142a nic nie wiemy o prawdziwych dziejach Syberii i krain przyleg\u0142ych \u2013 niezale\u017cne od epoki historycznej. Nawet syberyjski wiek XX to w naszym, \u015brodkowoeuropejskim kanonie wiedzy historycznej bia\u0142a plama. Oddzia\u0142ek hobbyst\u00f3w-badaczy wojny rosyjsko-japo\u0144skiej jest tak nieliczny, \u017ce szkoda gada\u0107. Admira\u0142em Ko\u0142czakiem i jego odysej\u0105 nie zajmuje si\u0119 nikt; nazwiska…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1912,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[36,17,234],"tags":[281],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1910"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1910"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1910\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4568,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1910\/revisions\/4568"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1912"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1910"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1910"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1910"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}