{"id":1904,"date":"2020-03-31T20:28:23","date_gmt":"2020-03-31T18:28:23","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=1904"},"modified":"2020-07-15T01:31:27","modified_gmt":"2020-07-14T23:31:27","slug":"drugi-sen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2020\/03\/31\/drugi-sen\/","title":{"rendered":"Drugi sen"},"content":{"rendered":"\n
Robert Harris<\/strong><\/h5>\n

\"\"<\/p>\n

Drugi sen<\/strong><\/h5>\n
Prze\u0142o\u017cy\u0142 Andrzej Szulc <\/strong>
Wydawnictwo Albatros
Sp. z o.o., Warszawa 2020<\/strong><\/h5>\n

Rekomendacja: 4\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Jesie\u0144 \u015aredniowiecza?<\/u><\/strong><\/span><\/h3>\n

\u201eWiara, kt\u00f3ra nie mo\u017ce znie\u015b\u0107 \u015bwiadectwa prawdy,
<\/i>nie jest warta tego, by j\u0105 zachowa\u0107.\u201d
<\/i>wielebny Christopher Fairfax, dopiero co wy\u015bwi\u0119cony alumn <\/strong>
diecezjalnego seminarium duchownego w Exeter<\/strong><\/p>\n

Typow\u0105 dominant\u0105 pejza\u017cu angielskiej prowincji s\u0105 ko\u015bcielne wie\u017ce z szarego kamienia, na og\u00f3\u0142 klockowate, na planie kwadratu, rozmaitej obj\u0119to\u015bci i wysoko\u015bci, zwie\u0144czone pinaklami lub ostrymi wie\u017cyczkami (w gu\u015bcie miniaturowych minaret\u00f3w…) w czterech rogach wie\u017cowej bry\u0142y. Na g\u00f3rnym pi\u0119terku oczywi\u015bcie dzwon. Standardowa angielska parafia wiejska ma sw\u00f3j ko\u015bci\u00f3\u0142 z tak\u0105 w\u0142a\u015bnie wie\u017c\u0105 w stylu gotyckim lub neogotyckim, gdy\u017c w XIX wieku ch\u0119tnie na\u015bladowano pospolity, klasyczny styl wiejskiej architektury sakralnej \u2013 troch\u0119 spatynowany, wp\u0142ywa\u0142 korzystnie na wizerunek okolicy (i ceny nieruchomo\u015bci). Solidne przysadziste prostopad\u0142o\u015bcienne wie\u017ce (od 40 do maksymalnie 60 st\u00f3p) dominuj\u0105 w sielskim pejza\u017cu, s\u0105 drogowskazami i punktami orientacyjnymi \u2013 a poza tym wiadomo, \u017ce je\u015bli wida\u0107 ko\u015bcieln\u0105 wie\u017c\u0119, to obok na pewno jest jaki\u015b staro\u017cytny pub, gdzie mo\u017cna liczy\u0107 na \u0142yk piwa i proste, niewyszukane przek\u0105ski w umiarkowanej cenie, jak dla swoich…<\/p>\n

Taki pejza\u017c, tyle \u017ce bardziej dziki, pusty, zmoczony ulewnym deszczem, zamaskowany mg\u0142\u0105 znad wrzosowisk i wzg\u00f3rz krainy zwanej Wessex \u2013 korka zamykaj\u0105cego dost\u0119p do Kornwalii \u2013 wiosn\u0105 roku pa\u0144skiego 1468 przemierza\u0142, kieruj\u0105c si\u0119 azymutami wedle ko\u015bcielnych wie\u017cyc-dzwonnic, m\u0142ody ksi\u0105dz w s\u0142u\u017cbie diecezji Exeteru \u2013 niejaki Christopher Fairfax, wys\u0142any przez swego biskupa z misj\u0105 szczeg\u00f3ln\u0105 \u2013 pochowania ksi\u0119dza Lacy’ego – proboszcza odleg\u0142ej parafii, kt\u00f3ry zmar\u0142 w okoliczno\u015bciach nie ca\u0142kiem jasnych; ale cz\u0119\u015bci\u0105 misji braciszka Fairfaxa by\u0142o wyja\u015bnienie (lub zaciemnienie \u2013 zale\u017cnie od sytuacji na miejscu) sprawy. Tu pojawia si\u0119 zawoalowana obietnica intrygi kryminalnej. Ale nie uprzedzajmy fakt\u00f3w i wydarze\u0144…<\/p>\n

Ulewa nie ustawa\u0142a, trakty sp\u0142ywa\u0142y kaskadami deszcz\u00f3wki. Zreszt\u0105 trakty to nazwa umowna, nie oddaj\u0105ca istoty rzeczy \u2013 w gruncie rzeczy to by\u0142y \u015br\u00f3dpolne, \u015br\u00f3dle\u015bne dukty, wyd\u0142ubane w gruncie ko\u0142ami woz\u00f3w, udeptane ko\u0144skimi kopytami i tysi\u0105cami st\u00f3p pospiesznych (bo jednak nieustanne deszcze niespokojne to nie jest aura sk\u0142aniaj\u0105ca do leniwych w\u0119dr\u00f3wek…) piechur\u00f3w przez liczne stulecia. Nad wrzosowiskami kwili\u0142y rude kanie (Milvus milvus<\/i>), w krzakach na skraju lasu gzi\u0142y si\u0119 papu\u017cki (?) aleksandretty (Psittacula krameri<\/i>). W ko\u0144cu tu\u017c przed zmierzchem ksi\u0105dz Fairfax z wysoko\u015bci ko\u0144skiego grzbietu dostrzeg\u0142 w niewielkiej dolince kamienny ko\u015bci\u00f3\u0142 z kwadratow\u0105 wie\u017c\u0105 i wok\u00f3\u0142 niego nieco chat krytych s\u0142om\u0105 \u2013 to by\u0142a parafia Addicott St George, przez miejscowych w skr\u00f3cie nazywana Adcut \u2013 probostwo nieszcz\u0119snego ojca Lacy’ego i cel jednoosobowej ekspedycji fratra Fairfaxa.<\/p>\n

No i co my tu mamy? Wbrew porze roku (przypominam: kwiecie\u0144…) – mamy ewidentnie Jesie\u0144 \u015aredniowiecza \u2013 epok\u0119-symbol pewnej takiej schy\u0142kowo\u015bci, znak, mo\u017ce nawet topos w wokabularzu kultury pop. Nie dlatego, \u017ce w kultowym filmie Quentina Tarantino \u201ePulp Fiction\u201d pada obietnica zrobienia komu\u015b z dupy rzeczonej jesieni \u015bredniowiecza (pami\u0119tacie \u2013 kto komu obieca\u0142?). Jesie\u0144 \u015bredniowiecza znalaz\u0142a si\u0119 w miejskim slangu tak\u017ce dlatego, \u017ce co najmniej od lat 40. ubieg\u0142ego wieku ksi\u0105\u017cka holenderskiego uczonego Johana Huizingi pod tym\u017ce tytu\u0142em sta\u0142a si\u0119 powszechn\u0105 zmor\u0105 (i pewnie ni\u0105 jest do dzisiaj) student\u00f3w ameryka\u0144skich college’\u00f3w \u2013 wsz\u0119dzie tam, gdzie wyk\u0142adane s\u0105 nauki spo\u0142eczne (czyli praktycznie w ka\u017cdej uczelni). Od lektury \u201eJesieni \u015bredniowiecza\u201d zaczynaj\u0105 si\u0119 tameczne programy nauczania, a armia student\u00f3w uniwersyteckich, kt\u00f3rzy j\u0105 przez te dekady \u201eprzerabiali\u201d, jest milionowa. Jesie\u0144 \u015bredniowiecza to dla nich symbol wtajemniczenia, klucz porozumiewawczy, znak wsp\u00f3lnoty i szyfrowy kod komunikacji mi\u0119dzyosobniczej. Wi\u0119c jak si\u0119 im powie: \u201eJesie\u0144 \u015bredniowiecza\u201d, wszyscy mniej wi\u0119cej wiedz\u0105, o czym mowa…<\/p>\n

Robert Harris sprokurowa\u0142 i zaaplikowa\u0142 swoim czytelnikom co\u015b w rodzaju obrazka tej epoki w stylu powszechnie rozpoznawalnym \u2013 lecz uzupe\u0142nionym testem spostrzegawczo\u015bci: znajd\u017a dziesi\u0119\u0107 szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, kt\u00f3rymi obrazek r\u00f3\u017cni si\u0119 od innego na ten sam temat; innego, kt\u00f3ry te\u017c dobrze znasz… Wi\u0119c sk\u0105d ta niew\u0105tpliwie subtropikalna papuga? Ale zacznijmy od daty: jest rok tysi\u0105c czterysta sze\u015b\u0107dziesi\u0105ty \u00f3smy, zatem schy\u0142kowo \u015bredniowieczny niew\u0105tpliwie; to sk\u0105d w powszechnym u\u017cyciu s\u0105 fajki z tytoniem, skoro do Europy przywlok\u0105 nicotian\u0119 za\u0142oganci Kolumba za dobre p\u00f3\u0142 wieku? Sk\u0105d herbata (i to w dw\u00f3ch gatunkach), skoro do Anglii trafi\u0142a dopiero w wieku XVII? Sk\u0105d kieszonkowe zegarki, sk\u0105d sporo r\u0119cznej broni palnej – g\u0142\u00f3wnie na wyposa\u017ceniu szeryf\u00f3w, czyli tamtoczesnej policji, ustrojonej w jajowate kaski typu \u201ebobbies\u201d? Dlaczego wynalazek druku ju\u017c zd\u0105\u017cy\u0142 si\u0119 rozpowszechni\u0107? Jakim cudem wczesny pra-kaptalista i przedsi\u0119biorca Hancock zbudowa\u0142 prz\u0119dzalni\u0119 we\u0142ny z tysi\u0105cem wrzecion, nap\u0119dzanych wydajnym ko\u0142em wodnym? Dlaczego p\u0142ytko w ziemi le\u017c\u0105 tysi\u0105ce ludzkich szkielet\u00f3w? Sk\u0105d wiejski pleban m\u00f3g\u0142 mie\u0107 sprawn\u0105 i siln\u0105 lunet\u0119? Czemu znajduje si\u0119 w ziemi masowo przedmioty z osobliwego tworzywa o nieznanym pochodzeniu \u2013 jakie\u015b s\u0142omki-rurki, lalki, klocki precyzyjnie do siebie dopasowane? Do czego mog\u0142y s\u0142u\u017cy\u0107 inne masowo wykopywane przedmioty \u2013 p\u0142askie, mieszcz\u0105ce si\u0119 w d\u0142oni pude\u0142ka z jedn\u0105 \u015bciank\u0105 ze szk\u0142a, oznakowane symbolem Antychrysta \u2013 nadgryzionym jab\u0142kiem?<\/p>\n

Ale dopiero analiza ksi\u0105g parafialnych wioski Addicott daje rozwi\u0105zanie testu spostrzegawczo\u015bci. Najstarsze z nich prowadzone s\u0105 bez istotnych przerw chronologicznych do roku 2025 ery staro\u017cytnej, kiedy to w zapiskach robi si\u0119 przerwa \u2013 czarna dziura… Zacz\u0119\u0142a si\u0119 bowiem Apokalipsa. Co dok\u0142adnie \u2013 nie wiadomo. Ludzie masowo uciekali, gin\u0119li r\u00f3wnie\u017c masowo, za\u0142ama\u0142a si\u0119 struktura spo\u0142eczna, rozpad\u0142a gospodarka, pad\u0142a ca\u0142a technika, bezu\u017cyteczna sta\u0142a si\u0119 infrastruktura, znikn\u0119\u0142y zasoby materialne, kapita\u0142y, zerwa\u0142y si\u0119 powi\u0105zania sieciowe, przepad\u0142 zas\u00f3b intelektualny… Cywilizacja wpad\u0142a w otch\u0142a\u0144. Na jak d\u0142ugo? Dok\u0142adnie nie wiadomo; nikt nie mia\u0142 g\u0142owy, by to liczy\u0107. Po latach ludzie zacz\u0119li si\u0119 zn\u00f3w gromadzi\u0107 wok\u00f3\u0142 centr\u00f3w duchowej odnowy \u2013 chrze\u015bcija\u0144skich ko\u015bcio\u0142\u00f3w i rezyduj\u0105cych w nich fanatycznych kap\u0142an\u00f3w, czerpi\u0105cych si\u0142\u0119 z przykaza\u0144 fundamentalizmu i integryzmu religijnego. Odtwarza\u0142a si\u0119 struktura pa\u0144stwa, spleciona nierozerwalnie ze struktur\u0105 ko\u015bcio\u0142a. Wszelkie naukowe dociekania, a osobliwie badania przesz\u0142o\u015bci, zosta\u0142y uznane za herezj\u0119, a ka\u017cda herezja (czyli odst\u0119pstwo od literalnie rozumianego przekazu Ksi\u0119gi) sta\u0142a si\u0119 przest\u0119pstwem \u015bciganym i surowo karanym z mocy prawa pa\u0144stwowego. Wznowiono r\u00f3wnie\u017c rachub\u0119 czasu \u2013 od zera, czyli roku Apokalipsy, Ale ku przestrodze do naturalnego porz\u0105dku astronomicznego dopisano liczb\u0119 sze\u015b\u0107set sze\u015b\u0107dziesi\u0105t sze\u015b\u0107 \u2013 liczb\u0119 Bestii. To znaczy, \u017ce rok, w kt\u00f3ry akcja \u201eDrugiego snu\u201d si\u0119 toczy \u2013 rok 1468 \u2013 jest w istocie rokiem osiemset drugim nowej post-apokaliptycznej ery….<\/p>\n

No, ale mniejsza z tym. Zawie\u015bmy relacjonowanie przypadk\u00f3w i przyg\u00f3d epistemologicznych ksi\u0119dza Fairfaxa; niech czytelnik ma dziewicz\u0105 przyjemno\u015b\u0107 ich rozczytywania i zg\u0142\u0119biania. Osobliwie uwadze waszej polecam epizod wielop\u0142aszczyznowej seksualnej inicjacji m\u0142odego kap\u0142ana. Detektywistyczne kawa\u0142ki te\u017c s\u0105 wielkiej urody… Je\u015bli mign\u0105 wam w tle jakie\u015b analogie do przyg\u00f3d Adsa z Melku i jego mentora \u2013 Wilhelma z Baskerville, to si\u0119 nie dziwcie. Umberto Eco z daleka patronuje Robertowi Harrisowi.<\/p>\n

Istot\u0105 \u201eDrugiego snu\u201d nie jest sama przygoda antykwaryczno-detektywistyczno-romantyczna, ale konstatacja, \u017ce Apokalipsa jednak si\u0119 zdarzy\u0142a. I ta istota tekstu nabiera zdumiewaj\u0105co aktualnego znaczenia w obliczu wszystkiego, co dzieje si\u0119 z nami i wok\u00f3\u0142 nas akurat teraz, w czasie zarazy. Czy to profetyczne ostrze\u017cenie, czy tylko zbieg okoliczno\u015bci? Niewa\u017cne \u2013 istotne jest, \u017ce ty\u0142ek przypieka. Katastroficzna wizja naszej nieodleg\u0142ej przysz\u0142o\u015bci (naszej jako gatunku…) robi wra\u017cenie sw\u0105 adekwatno\u015bci\u0105. Nie jest to dystopia z gatunku \u015bwiat\u00f3w r\u00f3wnoleg\u0142ych, wymy\u015blonych i sfabularyzowanych gwoli \u201erozrywkowego\u201d straszenia publiki. Tkwi w niej j\u0105dro racjonalnej prognozy \u2013 zbudowanej na solidnych naukowych podstawach i probabilistycznych scenariuszach. Je\u015bli za\u0142o\u017cymy, \u017ce stanie si\u0119 A \u2013 to w konsekwencji raczej pojawi si\u0119 B lub C, ni\u017c D. Innymi s\u0142owy: przyjmuj\u0105c za pewnik pewien okre\u015blony rozw\u00f3j wydarze\u0144 zak\u0142adamy, \u017ce w jego rezultacie dojdzie raczej do awarii, kolapsu – ni\u017c pomy\u015blnego rozwoju… Zadzia\u0142a prawo Murphy’ego \u2013 je\u017celi co\u015b mo\u017ce si\u0119 spieprzy\u0107, to si\u0119 spieprzy. Na pewno…<\/p>\n

Harris sk\u0142ania si\u0119 ku wersji, gdzie praprzyczyn\u0105 apokalipsy jest generalne za\u0142amanie technologii komputerowej po cyberwojnie czy ataku sieciowym wirusem. Ale w\u015br\u00f3d tzw. scenariuszy Morgensterna autor wymienia punkt sz\u00f3sty: \u201ewybuch odpornej na antybiotyki pandemii\u201d – czyli co\u015b, co dotkn\u0119\u0142o nas dzisiaj. Zak\u0142adam, \u017ce tym razem jeszcze zdo\u0142amy si\u0119 obroni\u0107. Ale kto wie, co Matka Natura szykuje nam niebawem \u2013 za kilka, mo\u017ce kilkana\u015bcie lat?\u00a0 Warto przemy\u015ble\u0107… \u201eDrugi sen\u201d si\u0119 piekielnie zaktualizowa\u0142. Moc takiej lektury sk\u0142onni jeste\u015bmy – pod ci\u015bnieniem fakt\u00f3w \u2013 nieco przecenia\u0107. A potem r\u00f3wnie szybko i gruntownie o niej zapominamy. Co tu ukrywa\u0107 – jest przecie\u017c rozrywkowa! Ale to nie znaczy, \u017ce gdy pandemia ustanie, mo\u017cemy ochoczo i niezw\u0142ocznie przyst\u0105pi\u0107 do kontynuacji demolki naszego \u015bwiata. Mo\u017ce tym razem si\u0119 uda \u2013 sam jestem ciekaw, jak \u015bwiat potoczy si\u0119 dalej, cho\u0107 nie zak\u0142ada\u0142bym si\u0119, \u017ce od jutra w dobr\u0105 stron\u0119. Fundamentalna bowiem r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy optymist\u0105 a pesymist\u0105 to r\u00f3\u017cnica wieku…<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(31 03 2020)<\/strong><\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Robert Harris Drugi sen Prze\u0142o\u017cy\u0142 Andrzej Szulc Wydawnictwo Albatros Sp. z o.o., Warszawa 2020 Rekomendacja: 4\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Jesie\u0144 \u015aredniowiecza? \u201eWiara, kt\u00f3ra nie mo\u017ce znie\u015b\u0107 \u015bwiadectwa prawdy,nie jest warta tego, by j\u0105 zachowa\u0107.\u201d wielebny Christopher Fairfax, dopiero co wy\u015bwi\u0119cony alumn diecezjalnego seminarium duchownego w Exeter Typow\u0105 dominant\u0105 pejza\u017cu angielskiej prowincji s\u0105 ko\u015bcielne wie\u017ce z szarego kamienia, na og\u00f3\u0142 klockowate, na planie kwadratu, rozmaitej obj\u0119to\u015bci i wysoko\u015bci, zwie\u0144czone pinaklami lub ostrymi wie\u017cyczkami (w gu\u015bcie miniaturowych minaret\u00f3w…) w czterech rogach wie\u017cowej bry\u0142y. Na g\u00f3rnym pi\u0119terku oczywi\u015bcie dzwon. Standardowa angielska parafia wiejska ma sw\u00f3j ko\u015bci\u00f3\u0142 z tak\u0105 w\u0142a\u015bnie wie\u017c\u0105 w stylu gotyckim lub neogotyckim, gdy\u017c w XIX wieku ch\u0119tnie na\u015bladowano pospolity, klasyczny styl wiejskiej architektury sakralnej \u2013 troch\u0119 spatynowany, wp\u0142ywa\u0142 korzystnie na wizerunek okolicy (i ceny nieruchomo\u015bci). Solidne przysadziste prostopad\u0142o\u015bcienne wie\u017ce (od 40 do maksymalnie 60 st\u00f3p) dominuj\u0105 w sielskim pejza\u017cu, s\u0105 drogowskazami i punktami orientacyjnymi \u2013 a poza tym wiadomo, \u017ce je\u015bli wida\u0107 ko\u015bcieln\u0105 wie\u017c\u0119, to obok na pewno jest jaki\u015b staro\u017cytny pub, gdzie mo\u017cna liczy\u0107 na \u0142yk piwa i proste, niewyszukane przek\u0105ski w umiarkowanej cenie, jak dla swoich… Taki pejza\u017c, tyle \u017ce bardziej dziki, pusty, zmoczony ulewnym deszczem, zamaskowany mg\u0142\u0105 znad wrzosowisk i wzg\u00f3rz krainy zwanej Wessex \u2013 korka zamykaj\u0105cego…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1906,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[17],"tags":[90],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1904"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1904"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1904\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2117,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1904\/revisions\/2117"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1906"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1904"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1904"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1904"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}