![\"\"](\"http:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/eco-migracje-20200316-poziom-300x216.jpg\")
<\/p>\n
Migracje i nietolerancja <\/strong>
Prze\u0142o\u017cy\u0142 Krzysztof \u017baboklicki <\/strong>
Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2020<\/strong><\/h5>\nRekomendacja: 5\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\nLektura na czas zarazy…<\/u><\/strong><\/span><\/h3>\n\u00a0<\/p>\n
La Nave di Teseo Editore \u2013 w\u0142oskie szacowne wydawnictwo (przy okazji dla pani prezes Elisabetty Sgarbi wyrazy najg\u0142\u0119bszego szacunku…) z Mediolanu z dorobku swego nieod\u017ca\u0142owanego za\u0142o\u017cyciela i autora Umberta Eco wybra\u0142o i wyda\u0142o cztery kr\u00f3ciutkie eseje, teksty ulotne i stenogramy publicznych m\u00f3w, powsta\u0142e w ci\u0105gu pi\u0119tnastu lat (od 1997 do 2012 roku) i po\u015bwi\u0119cone w zasadzie czekaj\u0105cym nas (mam tu na my\u015bli Europejczyk\u00f3w) zmianom kulturowym czy wr\u0119cz cywilizacyjnym. Zbyt wysoko ceni\u0119 sobie dorobek intelektualny Eco, by zlekcewa\u017cy\u0107 te ledwie trzydzie\u015bci stroniczek druku, co w epoce autor\u00f3w i edytor\u00f3w, \u015bcigaj\u0105cych si\u0119, by wypuszcza\u0107 na rynek ksi\u0119gi tysi\u0105cstronicowe bez ma\u0142a, a ka\u017cda po dwa (albo lepiej trzy…) kilogramy wagi \u2013 wydaje si\u0119 aroganck\u0105 prowokacj\u0105.<\/p>\n
To wa\u017cne teksty \u2013 osobliwego nabieraj\u0105ce znaczenia w\u0142a\u015bnie teraz, w czas zarazy. Stan bezpo\u015bredniego zagro\u017cenia zdrowia i \u017cycia, pojawiaj\u0105cy si\u0119 i utrzymuj\u0105cy masowo, globalnie, sk\u0142ania do zachowa\u0144 dysocjacyjnych. Instynkt samozachowawczy z jednej, a pobudki racjonalne (na przyk\u0142ad odpowiedzialno\u015b\u0107…) z drugiej strony znacznie redukuj\u0105 nasz przyrodzony apetitus societatis<\/i> \u2013 w zamian wzmagaj\u0105c potrzeb\u0119 izolacji, zerwania wi\u0119zi. Wyostrzaj\u0105 odruchy obronne i w ostateczno\u015bci prowadzi\u0107 mog\u0105 do zachowa\u0144 ekstremalnych \u2013 z u\u017cyciem si\u0142y w\u0142\u0105cznie. Je\u015bli jednak okie\u0142znamy paskudne instynkta i opanujemy emocjonalne rozedrganie, mo\u017cemy stan izolacji potraktowa\u0107 jako… intelektualny prezent od losu, jako wezwanie do przemy\u015blenia i uporz\u0105dkowania tego i owego, do refleksji, do przestudiowania (czasem ponownego) ksi\u0105g m\u0105drych i uniwersalnych. Oto Matka Natura w swej niezg\u0142\u0119bionej przenikliwo\u015bci zatrzymuje (fakt, \u017ce hamulce ma bolesne i ostre…) nasz bieg i daje czas do namys\u0142u.<\/p>\n
Dysocjacyjne wektory zarazy niechc\u0105cy przecie\u017c wzmacniaj\u0105 izolacyjne sk\u0142onno\u015bci i t\u0119sknoty, izolacyjne strachy i i ideologie. Pomy\u015blcie tylko, jaki pot\u0119pie\u0144czy chichot wydobywa\u0107 si\u0119 musi z trzewi pewnego lokalnego polityka, kt\u00f3ry kiedy\u015b przestrzega\u0142, \u017ce migruj\u0105ce masy uchod\u017ac\u00f3w przywlok\u0105 na nasz\u0105 \u201ewie\u015b spokojn\u0105\u201d jakie\u015b egzotyczne d\u017cumy i cholery… Gdy zagro\u017cenia oraz strachy min\u0105 i ustan\u0105, stan post-epidemicznego izolacyjnego wzmo\u017cenia zapewne pozostanie w atmosferze na d\u0142u\u017cej. Mo\u017ce nawet przekszta\u0142ci si\u0119 w doktryn\u0119 \u2013 miejmy nadziej\u0119, \u017ce do kr\u00f3tkotrwa\u0142ego u\u017cytku… Ale nie wr\u00f3\u017c\u0119 jej powodzenia. Nie tylko dlatego, \u017ce z natury rzeczy: pochodzenia, tradycji, biologii wreszcie – Europejczyk jest migransem \u2013 w\u0119drowcem, piechurem, kolonizatorem…<\/p>\n
Gdy nasze praindoeuropejskie gromady \u0142owiecko-zbierackie stan\u0119\u0142y na granicy cichego, zalesionego \u201ewyrostka\u201d Wielkiego L\u0105du Afroazji, kraina ta by\u0142a niezbyt g\u0119sto wprawdzie, ale zamieszkana – od Gibraltaru po Syktywkar – przez niewielkie, rozproszone gromady homo neandertalensis<\/i>, kt\u00f3re du\u017co wcze\u015bniej, o par\u0119 epok, wyrwa\u0142y si\u0119 z kolebki gatunku na afryka\u0144skiej sawannie. Poszli\u015bmy dalej bez skrupu\u0142\u00f3w, konkuruj\u0105c z tymi dziwnymi tubylcami o \u0142owiska, zdobywaj\u0105c przewag\u0119, osobliwie w kwestii mamuta \u2013 prawdziwej \u201ebomby\u201d \u017cywieniowej, rozwi\u0105zuj\u0105cej problem bia\u0142ka. W ferworze konkurencji o terytoria i ich zasoby nie zauwa\u017cyli\u015bmy nawet, \u017ce nasze kobiety jako\u015b przychylnie figluj\u0105 z ich samcami-neandertalami \u2013 niew\u0105tpliwie obficiej wyposa\u017conymi przez natur\u0119 atrakcyjnymi t\u0119gopytkami, ozdobionymi przy okazji okazalsz\u0105, cho\u0107 mniej wydajn\u0105 ni\u017c nasza, muskulatur\u0105.<\/p>\n
W rezultacie tej praindoeuropejskiej konkwisty przybysze z Azji wyt\u0142ukli i zag\u0142odzili neandertalskich tubylc\u00f3w. Ale osobliwa mi\u0119dzygatunkowa tolerancja seksualna (jej echa trwaj\u0105 wci\u0105\u017c w eterze…) sprawi\u0142a, \u017ce dwa procent mniej wi\u0119cej naszego genomu, czyli kolekcji gen\u00f3w – dziedziczonych molekularnych \u201einstrukcji\u201d budowy cz\u0142owieka, pochodzi od tamtego wyt\u0119pionego s\u0105siada, a w tym tak ciekawe cz\u0105stki, jak geny odpowiedzialne za odporno\u015b\u0107 na wrogie otoczenie biologiczne naszego gatunku…<\/p>\n
I na tym nie koniec. Przez kolejne tysi\u0105clecia masywne migracje \u2013 w\u0119dr\u00f3wki lud\u00f3w \u2013 decydowa\u0142y o obliczu kontynentu, czyni\u0105c z niegdy\u015b cichego zak\u0105tka Afroazji zgie\u0142kliwy i swarliwy jarmark narod\u00f3w. Pe\u0142en zagadek, zbrodni, wojen, zdrad i nieszcz\u0119\u015b\u0107… Sk\u0105d na przyk\u0142ad my, S\u0142owianie, przyle\u017ali\u015bmy w nasze obecne le\u017ce? Kogo i dok\u0105d wyparli\u015bmy? Czy ju\u017c jeste\u015bmy tutejsi, czy ci\u0105gle d\u017awigamy odium barbarzy\u0144skiego naje\u017ad\u017acy? I czym r\u00f3\u017cnimy si\u0119 od innych? Nauka twierdzi, \u017ce biologicznie \u2013 niczym… Jeste\u015bmy hord\u0105 miesza\u0144c\u00f3w, targaj\u0105cych we krwi i innych biologicznie wa\u017cnych miejscach cia\u0142a cechy wszystkich lud\u00f3w napotkanych i zagarni\u0119tych po drodze, wszystkich s\u0105siad\u00f3w – i to w stopniu uniemo\u017cliwiaj\u0105cym identyfikacj\u0119 grupow\u0105. Gen s\u0142owia\u0144sko\u015bci nie istnieje. A co jest na pewno?<\/p>\n
Na pewno to jest wsp\u00f3lnota – dosy\u0107 lu\u017ana i w zasadzie bardziej egoistyczna ni\u017c jednolita \u2013 i raczej oparta na zasadzie ius soli<\/i> ni\u017c ius sanguinis<\/i>, cho\u0107 wyobra\u017camy sobie, \u017ce jest dok\u0142adnie odwrotnie. Tymczasem ani krew, ani rasa, ani inne biologiczne faktory nie maj\u0105 znaczenia \u2013 po tysi\u0105cleciach migracji i imigracji jeste\u015bmy hybrydami i w kierunku jeszcze wi\u0119kszej, globalnej biohybrydyzacji zmierzamy. Nadal utrzymuj\u0105ce si\u0119 odr\u0119bno\u015bci to kwestia kultury \u2013 j\u0119zyk\u00f3w, wzorc\u00f3w zachowa\u0144, potencja\u0142u intelektualnego, kreatywno\u015bci… To one si\u0119 zderz\u0105 w pierwszej kolejno\u015bci \u2013 twierdzi Eco. W rozpocz\u0119tym w\u0142a\u015bnie tysi\u0105cleciu \u201eEuropa b\u0119dzie kontynentem wielorasowym albo \u2013 je\u015bli wolicie – <\/i>\u00bb<\/i><\/span>kolorowym<\/i>\u00ab<\/i><\/span>. B\u0119dzie tak, je\u015bli wam si\u0119 podoba; je\u015bli wam si\u0119 nie podoba, b\u0119dzie tak r\u00f3wnie\u017c.\u201d<\/i> Ta konfrontacja kultur, zdaniem Eco, mo\u017ce nawet wi\u0105za\u0107 si\u0119 z rozlewem krwi. Ale w rezultacie w tym tysi\u0105cleciu dojdzie na kontynencie do wielkiego \u201emetysa\u017cu kultur\u201d. Kiedy dok\u0142adnie? Nie wiadomo. Ale \u2013 zdaniem mistrza Umberto \u2013 mo\u017cna robi\u0107 projekty na przysz\u0142o\u015b\u0107, bo nasza cywilizacja potrwa jeszcze kilkaset lat na pewno…<\/p>\nMo\u017ce si\u0119 uda\u0107, je\u015bli wprz\u00f3dy przezwyci\u0119\u017cymy, a przynajmniej ograniczymy nietolerancj\u0119. Ale jak? Nietolerancja wobec odmienno\u015bci, wsparta fundamentalizmem religijnym (w znaczeniu dos\u0142ownego rozumienia przekazu \u015bwi\u0119tych ksi\u0105g) oraz integryzmem, zak\u0142adaj\u0105cym, \u017ce normy religijne musz\u0105 by\u0107 jednocze\u015bnie \u017ar\u00f3d\u0142em praw pa\u0144stwowych i politycznego obyczaju \u2013 jest nie do przezwyci\u0119\u017cenia. A przekaz mi\u0119dzypokoleniowy jest wczesny, szybki i brutalny… Je\u015bli do kompletu do\u0142\u0105czy jeszcze rasizm, to problem robi si\u0119 powa\u017cny.<\/p>\n
Eco jest zdania, \u017ce \u201euczenie tolerancji doros\u0142ych, kt\u00f3rzy strzelaj\u0105 do siebie z przyczyn etnicznych lub religijnych, to strata czasu. Za p\u00f3\u017ano. Nietolerancj\u0119 prymitywn\u0105 zwyci\u0119\u017ca si\u0119 wi\u0119c u jej podstaw, poprzez sta\u0142\u0105 edukacj\u0119 od wczesnego dzieci\u0144stwa \u2013 zanim wpisze si\u0119 w psychik\u0119 i przekszta\u0142ci w zbyt grub\u0105 i tward\u0105 skorup\u0119 nawyku.\u201d<\/i> Europa ju\u017c odnotowa\u0142a w swej historii kr\u00f3tkotrwa\u0142e (ale jednak!) zbiorowe refleksje tego rodzaju. Utopijne, ale nie zawsze; jedna z nich przybra\u0142a nawet form\u0119 umowy mi\u0119dzynarodowej… Eco wspomina j\u0105 w\u0142a\u015bnie: traktat w Nijmegen z 1679 roku, przewiduj\u0105cy ex ante, \u017ce odt\u0105d wszystkie spory mi\u0119dzy wysokimi uk\u0142adaj\u0105cymi si\u0119 stronami b\u0119d\u0105 rozwi\u0105zywane poprzez rokowania i rozjemczy arbitra\u017c. Fenomenalne postanowienie polityczne… Tyle \u017ce dzia\u0142a\u0142o kr\u00f3tko \u2013 z oczywistych wzgl\u0119d\u00f3w.<\/p>\n
Ale lekcja Nijmegen nie zosta\u0142a ca\u0142kiem zarzucona i zapomniana w Europie. Zdaniem Eco \u2013 praktykujemy j\u0105 od 1945 roku. My\u015bl\u0119 wprawdzie, \u017ce professore przesadzi\u0142 z tym entuzjazmem, bo strzelali\u015bmy (i nadal strzelamy) do siebie w tej Europie cz\u0119sto \u2013 g\u0119sto. Lista przypadk\u00f3w u\u017cycia broni jest zawstydzaj\u0105co d\u0142uga: od wielkich, d\u0142ugotrwa\u0142ych, krwawych konflikt\u00f3w jak Ba\u0142kany, Donbas, wojenki Izraela, Gruzja, Belfast, Czeczenia, G\u00f3rski Karabach, Cypr \u2013 po drobne pieriestrie\u0142ki<\/i> na antypodach jak Falklandy, czy morska pukanina w kwestii islandzkiego dorsza… Zw\u0142aszcza ten pierwszy z wyliczonych konflikt\u00f3w jest dla Europy wielce wstydliwy i g\u0142\u0119bokim cieniem si\u0119 k\u0142adzie na ca\u0142ym (tak, ca\u0142ym!) pokojowym dorobku wielce tolerancyjnych i politycznie poprawnych struktur europejskich od tzw. powojnia…<\/p>\n
Mamy teraz troch\u0119 luzu, wi\u0119c lektura miniaturowego dzie\u0142ka Umberta Eco nie powinna naruszy\u0107 bilansu czasu w czas zarazy. To dobra podstawa, by pomy\u015ble\u0107 \u2013 co dalej. Bo niemal pewne jest, \u017ce w stare koleiny \u015bwiat ju\u017c nie wr\u00f3ci. Ale kt\u00f3r\u0119dy p\u00f3jdzie? Dobre pytanie… Wszelako bezsprzeczne jest, by w tej drodze zachowa\u0142 harmoni\u0119. A harmonia to… harmonia, wsp\u00f3\u0142brzmienie rozumiane raczej jako uk\u0142ad proporcjonalny, wewn\u0119trznie sp\u00f3jny i jednorodny. Ale nie taki, by ka\u017cdy z jego sk\u0142adnik\u00f3w stawa\u0142 si\u0119 to\u017csamy z innymi. Ka\u017cda rzecz to\u017csama z innymi marnieje. Za\u015b harmonia sprawia, i\u017c rzeczy rozkwitaj\u0105. Tako rzecze Umberto Eco \u2013 \u015bladem chi\u0144skiego m\u0119drca (o dziwo \u2013 wsp\u00f3\u0142czesnego, nie staro\u017cytnego), filozofa Zhao Tingyanga, zajmuj\u0105cego si\u0119 problemami globalnego zarz\u0105dzania wedle formu\u0142y tianxia \u2013 czyli czego\u015b w rodzaju polityki holistycznej, ogarniaj\u0105cej ca\u0142e universum.<\/p>\n
Mamy czas \u2013 nie denerwujmy si\u0119, czytajmy…<\/p>\n
Tomasz Sas <\/strong>
(22 03 2020)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\u00a0 Umberto Eco Migracje i nietolerancja Prze\u0142o\u017cy\u0142 Krzysztof \u017baboklicki Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2020 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Lektura na czas zarazy… \u00a0 La Nave di Teseo Editore \u2013 w\u0142oskie szacowne wydawnictwo (przy okazji dla pani prezes Elisabetty Sgarbi wyrazy najg\u0142\u0119bszego szacunku…) z Mediolanu z dorobku swego nieod\u017ca\u0142owanego za\u0142o\u017cyciela i autora Umberta Eco wybra\u0142o i wyda\u0142o cztery kr\u00f3ciutkie eseje, teksty ulotne i stenogramy publicznych m\u00f3w, powsta\u0142e w ci\u0105gu pi\u0119tnastu lat (od 1997 do 2012 roku) i po\u015bwi\u0119cone w zasadzie czekaj\u0105cym nas (mam tu na my\u015bli Europejczyk\u00f3w) zmianom kulturowym czy wr\u0119cz cywilizacyjnym. Zbyt wysoko ceni\u0119 sobie dorobek intelektualny Eco, by zlekcewa\u017cy\u0107 te ledwie trzydzie\u015bci stroniczek druku, co w epoce autor\u00f3w i edytor\u00f3w, \u015bcigaj\u0105cych si\u0119, by wypuszcza\u0107 na rynek ksi\u0119gi tysi\u0105cstronicowe bez ma\u0142a, a ka\u017cda po dwa (albo lepiej trzy…) kilogramy wagi \u2013 wydaje si\u0119 aroganck\u0105 prowokacj\u0105. To wa\u017cne teksty \u2013 osobliwego nabieraj\u0105ce znaczenia w\u0142a\u015bnie teraz, w czas zarazy. Stan bezpo\u015bredniego zagro\u017cenia zdrowia i \u017cycia, pojawiaj\u0105cy si\u0119 i utrzymuj\u0105cy masowo, globalnie, sk\u0142ania do zachowa\u0144 dysocjacyjnych. Instynkt samozachowawczy z jednej, a pobudki racjonalne (na przyk\u0142ad odpowiedzialno\u015b\u0107…) z drugiej strony znacznie redukuj\u0105 nasz przyrodzony apetitus societatis \u2013 w zamian wzmagaj\u0105c potrzeb\u0119 izolacji, zerwania wi\u0119zi. Wyostrzaj\u0105 odruchy obronne i w ostateczno\u015bci prowadzi\u0107 mog\u0105…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1878,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[134,28],"tags":[73],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1876"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1876"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1876\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2544,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1876\/revisions\/2544"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1878"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1876"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1876"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1876"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\n
Lektura na czas zarazy…<\/u><\/strong><\/span><\/h3>\n\u00a0<\/p>\n
La Nave di Teseo Editore \u2013 w\u0142oskie szacowne wydawnictwo (przy okazji dla pani prezes Elisabetty Sgarbi wyrazy najg\u0142\u0119bszego szacunku…) z Mediolanu z dorobku swego nieod\u017ca\u0142owanego za\u0142o\u017cyciela i autora Umberta Eco wybra\u0142o i wyda\u0142o cztery kr\u00f3ciutkie eseje, teksty ulotne i stenogramy publicznych m\u00f3w, powsta\u0142e w ci\u0105gu pi\u0119tnastu lat (od 1997 do 2012 roku) i po\u015bwi\u0119cone w zasadzie czekaj\u0105cym nas (mam tu na my\u015bli Europejczyk\u00f3w) zmianom kulturowym czy wr\u0119cz cywilizacyjnym. Zbyt wysoko ceni\u0119 sobie dorobek intelektualny Eco, by zlekcewa\u017cy\u0107 te ledwie trzydzie\u015bci stroniczek druku, co w epoce autor\u00f3w i edytor\u00f3w, \u015bcigaj\u0105cych si\u0119, by wypuszcza\u0107 na rynek ksi\u0119gi tysi\u0105cstronicowe bez ma\u0142a, a ka\u017cda po dwa (albo lepiej trzy…) kilogramy wagi \u2013 wydaje si\u0119 aroganck\u0105 prowokacj\u0105.<\/p>\n
To wa\u017cne teksty \u2013 osobliwego nabieraj\u0105ce znaczenia w\u0142a\u015bnie teraz, w czas zarazy. Stan bezpo\u015bredniego zagro\u017cenia zdrowia i \u017cycia, pojawiaj\u0105cy si\u0119 i utrzymuj\u0105cy masowo, globalnie, sk\u0142ania do zachowa\u0144 dysocjacyjnych. Instynkt samozachowawczy z jednej, a pobudki racjonalne (na przyk\u0142ad odpowiedzialno\u015b\u0107…) z drugiej strony znacznie redukuj\u0105 nasz przyrodzony apetitus societatis<\/i> \u2013 w zamian wzmagaj\u0105c potrzeb\u0119 izolacji, zerwania wi\u0119zi. Wyostrzaj\u0105 odruchy obronne i w ostateczno\u015bci prowadzi\u0107 mog\u0105 do zachowa\u0144 ekstremalnych \u2013 z u\u017cyciem si\u0142y w\u0142\u0105cznie. Je\u015bli jednak okie\u0142znamy paskudne instynkta i opanujemy emocjonalne rozedrganie, mo\u017cemy stan izolacji potraktowa\u0107 jako… intelektualny prezent od losu, jako wezwanie do przemy\u015blenia i uporz\u0105dkowania tego i owego, do refleksji, do przestudiowania (czasem ponownego) ksi\u0105g m\u0105drych i uniwersalnych. Oto Matka Natura w swej niezg\u0142\u0119bionej przenikliwo\u015bci zatrzymuje (fakt, \u017ce hamulce ma bolesne i ostre…) nasz bieg i daje czas do namys\u0142u.<\/p>\n
Dysocjacyjne wektory zarazy niechc\u0105cy przecie\u017c wzmacniaj\u0105 izolacyjne sk\u0142onno\u015bci i t\u0119sknoty, izolacyjne strachy i i ideologie. Pomy\u015blcie tylko, jaki pot\u0119pie\u0144czy chichot wydobywa\u0107 si\u0119 musi z trzewi pewnego lokalnego polityka, kt\u00f3ry kiedy\u015b przestrzega\u0142, \u017ce migruj\u0105ce masy uchod\u017ac\u00f3w przywlok\u0105 na nasz\u0105 \u201ewie\u015b spokojn\u0105\u201d jakie\u015b egzotyczne d\u017cumy i cholery… Gdy zagro\u017cenia oraz strachy min\u0105 i ustan\u0105, stan post-epidemicznego izolacyjnego wzmo\u017cenia zapewne pozostanie w atmosferze na d\u0142u\u017cej. Mo\u017ce nawet przekszta\u0142ci si\u0119 w doktryn\u0119 \u2013 miejmy nadziej\u0119, \u017ce do kr\u00f3tkotrwa\u0142ego u\u017cytku… Ale nie wr\u00f3\u017c\u0119 jej powodzenia. Nie tylko dlatego, \u017ce z natury rzeczy: pochodzenia, tradycji, biologii wreszcie – Europejczyk jest migransem \u2013 w\u0119drowcem, piechurem, kolonizatorem…<\/p>\n
Gdy nasze praindoeuropejskie gromady \u0142owiecko-zbierackie stan\u0119\u0142y na granicy cichego, zalesionego \u201ewyrostka\u201d Wielkiego L\u0105du Afroazji, kraina ta by\u0142a niezbyt g\u0119sto wprawdzie, ale zamieszkana – od Gibraltaru po Syktywkar – przez niewielkie, rozproszone gromady homo neandertalensis<\/i>, kt\u00f3re du\u017co wcze\u015bniej, o par\u0119 epok, wyrwa\u0142y si\u0119 z kolebki gatunku na afryka\u0144skiej sawannie. Poszli\u015bmy dalej bez skrupu\u0142\u00f3w, konkuruj\u0105c z tymi dziwnymi tubylcami o \u0142owiska, zdobywaj\u0105c przewag\u0119, osobliwie w kwestii mamuta \u2013 prawdziwej \u201ebomby\u201d \u017cywieniowej, rozwi\u0105zuj\u0105cej problem bia\u0142ka. W ferworze konkurencji o terytoria i ich zasoby nie zauwa\u017cyli\u015bmy nawet, \u017ce nasze kobiety jako\u015b przychylnie figluj\u0105 z ich samcami-neandertalami \u2013 niew\u0105tpliwie obficiej wyposa\u017conymi przez natur\u0119 atrakcyjnymi t\u0119gopytkami, ozdobionymi przy okazji okazalsz\u0105, cho\u0107 mniej wydajn\u0105 ni\u017c nasza, muskulatur\u0105.<\/p>\n
W rezultacie tej praindoeuropejskiej konkwisty przybysze z Azji wyt\u0142ukli i zag\u0142odzili neandertalskich tubylc\u00f3w. Ale osobliwa mi\u0119dzygatunkowa tolerancja seksualna (jej echa trwaj\u0105 wci\u0105\u017c w eterze…) sprawi\u0142a, \u017ce dwa procent mniej wi\u0119cej naszego genomu, czyli kolekcji gen\u00f3w – dziedziczonych molekularnych \u201einstrukcji\u201d budowy cz\u0142owieka, pochodzi od tamtego wyt\u0119pionego s\u0105siada, a w tym tak ciekawe cz\u0105stki, jak geny odpowiedzialne za odporno\u015b\u0107 na wrogie otoczenie biologiczne naszego gatunku…<\/p>\n
I na tym nie koniec. Przez kolejne tysi\u0105clecia masywne migracje \u2013 w\u0119dr\u00f3wki lud\u00f3w \u2013 decydowa\u0142y o obliczu kontynentu, czyni\u0105c z niegdy\u015b cichego zak\u0105tka Afroazji zgie\u0142kliwy i swarliwy jarmark narod\u00f3w. Pe\u0142en zagadek, zbrodni, wojen, zdrad i nieszcz\u0119\u015b\u0107… Sk\u0105d na przyk\u0142ad my, S\u0142owianie, przyle\u017ali\u015bmy w nasze obecne le\u017ce? Kogo i dok\u0105d wyparli\u015bmy? Czy ju\u017c jeste\u015bmy tutejsi, czy ci\u0105gle d\u017awigamy odium barbarzy\u0144skiego naje\u017ad\u017acy? I czym r\u00f3\u017cnimy si\u0119 od innych? Nauka twierdzi, \u017ce biologicznie \u2013 niczym… Jeste\u015bmy hord\u0105 miesza\u0144c\u00f3w, targaj\u0105cych we krwi i innych biologicznie wa\u017cnych miejscach cia\u0142a cechy wszystkich lud\u00f3w napotkanych i zagarni\u0119tych po drodze, wszystkich s\u0105siad\u00f3w – i to w stopniu uniemo\u017cliwiaj\u0105cym identyfikacj\u0119 grupow\u0105. Gen s\u0142owia\u0144sko\u015bci nie istnieje. A co jest na pewno?<\/p>\n
Na pewno to jest wsp\u00f3lnota – dosy\u0107 lu\u017ana i w zasadzie bardziej egoistyczna ni\u017c jednolita \u2013 i raczej oparta na zasadzie ius soli<\/i> ni\u017c ius sanguinis<\/i>, cho\u0107 wyobra\u017camy sobie, \u017ce jest dok\u0142adnie odwrotnie. Tymczasem ani krew, ani rasa, ani inne biologiczne faktory nie maj\u0105 znaczenia \u2013 po tysi\u0105cleciach migracji i imigracji jeste\u015bmy hybrydami i w kierunku jeszcze wi\u0119kszej, globalnej biohybrydyzacji zmierzamy. Nadal utrzymuj\u0105ce si\u0119 odr\u0119bno\u015bci to kwestia kultury \u2013 j\u0119zyk\u00f3w, wzorc\u00f3w zachowa\u0144, potencja\u0142u intelektualnego, kreatywno\u015bci… To one si\u0119 zderz\u0105 w pierwszej kolejno\u015bci \u2013 twierdzi Eco. W rozpocz\u0119tym w\u0142a\u015bnie tysi\u0105cleciu \u201eEuropa b\u0119dzie kontynentem wielorasowym albo \u2013 je\u015bli wolicie – <\/i>\u00bb<\/i><\/span>kolorowym<\/i>\u00ab<\/i><\/span>. B\u0119dzie tak, je\u015bli wam si\u0119 podoba; je\u015bli wam si\u0119 nie podoba, b\u0119dzie tak r\u00f3wnie\u017c.\u201d<\/i> Ta konfrontacja kultur, zdaniem Eco, mo\u017ce nawet wi\u0105za\u0107 si\u0119 z rozlewem krwi. Ale w rezultacie w tym tysi\u0105cleciu dojdzie na kontynencie do wielkiego \u201emetysa\u017cu kultur\u201d. Kiedy dok\u0142adnie? Nie wiadomo. Ale \u2013 zdaniem mistrza Umberto \u2013 mo\u017cna robi\u0107 projekty na przysz\u0142o\u015b\u0107, bo nasza cywilizacja potrwa jeszcze kilkaset lat na pewno…<\/p>\nMo\u017ce si\u0119 uda\u0107, je\u015bli wprz\u00f3dy przezwyci\u0119\u017cymy, a przynajmniej ograniczymy nietolerancj\u0119. Ale jak? Nietolerancja wobec odmienno\u015bci, wsparta fundamentalizmem religijnym (w znaczeniu dos\u0142ownego rozumienia przekazu \u015bwi\u0119tych ksi\u0105g) oraz integryzmem, zak\u0142adaj\u0105cym, \u017ce normy religijne musz\u0105 by\u0107 jednocze\u015bnie \u017ar\u00f3d\u0142em praw pa\u0144stwowych i politycznego obyczaju \u2013 jest nie do przezwyci\u0119\u017cenia. A przekaz mi\u0119dzypokoleniowy jest wczesny, szybki i brutalny… Je\u015bli do kompletu do\u0142\u0105czy jeszcze rasizm, to problem robi si\u0119 powa\u017cny.<\/p>\n
Eco jest zdania, \u017ce \u201euczenie tolerancji doros\u0142ych, kt\u00f3rzy strzelaj\u0105 do siebie z przyczyn etnicznych lub religijnych, to strata czasu. Za p\u00f3\u017ano. Nietolerancj\u0119 prymitywn\u0105 zwyci\u0119\u017ca si\u0119 wi\u0119c u jej podstaw, poprzez sta\u0142\u0105 edukacj\u0119 od wczesnego dzieci\u0144stwa \u2013 zanim wpisze si\u0119 w psychik\u0119 i przekszta\u0142ci w zbyt grub\u0105 i tward\u0105 skorup\u0119 nawyku.\u201d<\/i> Europa ju\u017c odnotowa\u0142a w swej historii kr\u00f3tkotrwa\u0142e (ale jednak!) zbiorowe refleksje tego rodzaju. Utopijne, ale nie zawsze; jedna z nich przybra\u0142a nawet form\u0119 umowy mi\u0119dzynarodowej… Eco wspomina j\u0105 w\u0142a\u015bnie: traktat w Nijmegen z 1679 roku, przewiduj\u0105cy ex ante, \u017ce odt\u0105d wszystkie spory mi\u0119dzy wysokimi uk\u0142adaj\u0105cymi si\u0119 stronami b\u0119d\u0105 rozwi\u0105zywane poprzez rokowania i rozjemczy arbitra\u017c. Fenomenalne postanowienie polityczne… Tyle \u017ce dzia\u0142a\u0142o kr\u00f3tko \u2013 z oczywistych wzgl\u0119d\u00f3w.<\/p>\n
Ale lekcja Nijmegen nie zosta\u0142a ca\u0142kiem zarzucona i zapomniana w Europie. Zdaniem Eco \u2013 praktykujemy j\u0105 od 1945 roku. My\u015bl\u0119 wprawdzie, \u017ce professore przesadzi\u0142 z tym entuzjazmem, bo strzelali\u015bmy (i nadal strzelamy) do siebie w tej Europie cz\u0119sto \u2013 g\u0119sto. Lista przypadk\u00f3w u\u017cycia broni jest zawstydzaj\u0105co d\u0142uga: od wielkich, d\u0142ugotrwa\u0142ych, krwawych konflikt\u00f3w jak Ba\u0142kany, Donbas, wojenki Izraela, Gruzja, Belfast, Czeczenia, G\u00f3rski Karabach, Cypr \u2013 po drobne pieriestrie\u0142ki<\/i> na antypodach jak Falklandy, czy morska pukanina w kwestii islandzkiego dorsza… Zw\u0142aszcza ten pierwszy z wyliczonych konflikt\u00f3w jest dla Europy wielce wstydliwy i g\u0142\u0119bokim cieniem si\u0119 k\u0142adzie na ca\u0142ym (tak, ca\u0142ym!) pokojowym dorobku wielce tolerancyjnych i politycznie poprawnych struktur europejskich od tzw. powojnia…<\/p>\n
Mamy teraz troch\u0119 luzu, wi\u0119c lektura miniaturowego dzie\u0142ka Umberta Eco nie powinna naruszy\u0107 bilansu czasu w czas zarazy. To dobra podstawa, by pomy\u015ble\u0107 \u2013 co dalej. Bo niemal pewne jest, \u017ce w stare koleiny \u015bwiat ju\u017c nie wr\u00f3ci. Ale kt\u00f3r\u0119dy p\u00f3jdzie? Dobre pytanie… Wszelako bezsprzeczne jest, by w tej drodze zachowa\u0142 harmoni\u0119. A harmonia to… harmonia, wsp\u00f3\u0142brzmienie rozumiane raczej jako uk\u0142ad proporcjonalny, wewn\u0119trznie sp\u00f3jny i jednorodny. Ale nie taki, by ka\u017cdy z jego sk\u0142adnik\u00f3w stawa\u0142 si\u0119 to\u017csamy z innymi. Ka\u017cda rzecz to\u017csama z innymi marnieje. Za\u015b harmonia sprawia, i\u017c rzeczy rozkwitaj\u0105. Tako rzecze Umberto Eco \u2013 \u015bladem chi\u0144skiego m\u0119drca (o dziwo \u2013 wsp\u00f3\u0142czesnego, nie staro\u017cytnego), filozofa Zhao Tingyanga, zajmuj\u0105cego si\u0119 problemami globalnego zarz\u0105dzania wedle formu\u0142y tianxia \u2013 czyli czego\u015b w rodzaju polityki holistycznej, ogarniaj\u0105cej ca\u0142e universum.<\/p>\n
Mamy czas \u2013 nie denerwujmy si\u0119, czytajmy…<\/p>\n
Tomasz Sas <\/strong>
(22 03 2020)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\u00a0 Umberto Eco Migracje i nietolerancja Prze\u0142o\u017cy\u0142 Krzysztof \u017baboklicki Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2020 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Lektura na czas zarazy… \u00a0 La Nave di Teseo Editore \u2013 w\u0142oskie szacowne wydawnictwo (przy okazji dla pani prezes Elisabetty Sgarbi wyrazy najg\u0142\u0119bszego szacunku…) z Mediolanu z dorobku swego nieod\u017ca\u0142owanego za\u0142o\u017cyciela i autora Umberta Eco wybra\u0142o i wyda\u0142o cztery kr\u00f3ciutkie eseje, teksty ulotne i stenogramy publicznych m\u00f3w, powsta\u0142e w ci\u0105gu pi\u0119tnastu lat (od 1997 do 2012 roku) i po\u015bwi\u0119cone w zasadzie czekaj\u0105cym nas (mam tu na my\u015bli Europejczyk\u00f3w) zmianom kulturowym czy wr\u0119cz cywilizacyjnym. Zbyt wysoko ceni\u0119 sobie dorobek intelektualny Eco, by zlekcewa\u017cy\u0107 te ledwie trzydzie\u015bci stroniczek druku, co w epoce autor\u00f3w i edytor\u00f3w, \u015bcigaj\u0105cych si\u0119, by wypuszcza\u0107 na rynek ksi\u0119gi tysi\u0105cstronicowe bez ma\u0142a, a ka\u017cda po dwa (albo lepiej trzy…) kilogramy wagi \u2013 wydaje si\u0119 aroganck\u0105 prowokacj\u0105. To wa\u017cne teksty \u2013 osobliwego nabieraj\u0105ce znaczenia w\u0142a\u015bnie teraz, w czas zarazy. Stan bezpo\u015bredniego zagro\u017cenia zdrowia i \u017cycia, pojawiaj\u0105cy si\u0119 i utrzymuj\u0105cy masowo, globalnie, sk\u0142ania do zachowa\u0144 dysocjacyjnych. Instynkt samozachowawczy z jednej, a pobudki racjonalne (na przyk\u0142ad odpowiedzialno\u015b\u0107…) z drugiej strony znacznie redukuj\u0105 nasz przyrodzony apetitus societatis \u2013 w zamian wzmagaj\u0105c potrzeb\u0119 izolacji, zerwania wi\u0119zi. Wyostrzaj\u0105 odruchy obronne i w ostateczno\u015bci prowadzi\u0107 mog\u0105…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1878,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[134,28],"tags":[73],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1876"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1876"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1876\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2544,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1876\/revisions\/2544"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1878"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1876"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1876"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1876"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Mo\u017ce si\u0119 uda\u0107, je\u015bli wprz\u00f3dy przezwyci\u0119\u017cymy, a przynajmniej ograniczymy nietolerancj\u0119. Ale jak? Nietolerancja wobec odmienno\u015bci, wsparta fundamentalizmem religijnym (w znaczeniu dos\u0142ownego rozumienia przekazu \u015bwi\u0119tych ksi\u0105g) oraz integryzmem, zak\u0142adaj\u0105cym, \u017ce normy religijne musz\u0105 by\u0107 jednocze\u015bnie \u017ar\u00f3d\u0142em praw pa\u0144stwowych i politycznego obyczaju \u2013 jest nie do przezwyci\u0119\u017cenia. A przekaz mi\u0119dzypokoleniowy jest wczesny, szybki i brutalny… Je\u015bli do kompletu do\u0142\u0105czy jeszcze rasizm, to problem robi si\u0119 powa\u017cny.<\/p>\n
Eco jest zdania, \u017ce \u201euczenie tolerancji doros\u0142ych, kt\u00f3rzy strzelaj\u0105 do siebie z przyczyn etnicznych lub religijnych, to strata czasu. Za p\u00f3\u017ano. Nietolerancj\u0119 prymitywn\u0105 zwyci\u0119\u017ca si\u0119 wi\u0119c u jej podstaw, poprzez sta\u0142\u0105 edukacj\u0119 od wczesnego dzieci\u0144stwa \u2013 zanim wpisze si\u0119 w psychik\u0119 i przekszta\u0142ci w zbyt grub\u0105 i tward\u0105 skorup\u0119 nawyku.\u201d<\/i> Europa ju\u017c odnotowa\u0142a w swej historii kr\u00f3tkotrwa\u0142e (ale jednak!) zbiorowe refleksje tego rodzaju. Utopijne, ale nie zawsze; jedna z nich przybra\u0142a nawet form\u0119 umowy mi\u0119dzynarodowej… Eco wspomina j\u0105 w\u0142a\u015bnie: traktat w Nijmegen z 1679 roku, przewiduj\u0105cy ex ante, \u017ce odt\u0105d wszystkie spory mi\u0119dzy wysokimi uk\u0142adaj\u0105cymi si\u0119 stronami b\u0119d\u0105 rozwi\u0105zywane poprzez rokowania i rozjemczy arbitra\u017c. Fenomenalne postanowienie polityczne… Tyle \u017ce dzia\u0142a\u0142o kr\u00f3tko \u2013 z oczywistych wzgl\u0119d\u00f3w.<\/p>\n
Ale lekcja Nijmegen nie zosta\u0142a ca\u0142kiem zarzucona i zapomniana w Europie. Zdaniem Eco \u2013 praktykujemy j\u0105 od 1945 roku. My\u015bl\u0119 wprawdzie, \u017ce professore przesadzi\u0142 z tym entuzjazmem, bo strzelali\u015bmy (i nadal strzelamy) do siebie w tej Europie cz\u0119sto \u2013 g\u0119sto. Lista przypadk\u00f3w u\u017cycia broni jest zawstydzaj\u0105co d\u0142uga: od wielkich, d\u0142ugotrwa\u0142ych, krwawych konflikt\u00f3w jak Ba\u0142kany, Donbas, wojenki Izraela, Gruzja, Belfast, Czeczenia, G\u00f3rski Karabach, Cypr \u2013 po drobne pieriestrie\u0142ki<\/i> na antypodach jak Falklandy, czy morska pukanina w kwestii islandzkiego dorsza… Zw\u0142aszcza ten pierwszy z wyliczonych konflikt\u00f3w jest dla Europy wielce wstydliwy i g\u0142\u0119bokim cieniem si\u0119 k\u0142adzie na ca\u0142ym (tak, ca\u0142ym!) pokojowym dorobku wielce tolerancyjnych i politycznie poprawnych struktur europejskich od tzw. powojnia…<\/p>\n
Mamy teraz troch\u0119 luzu, wi\u0119c lektura miniaturowego dzie\u0142ka Umberta Eco nie powinna naruszy\u0107 bilansu czasu w czas zarazy. To dobra podstawa, by pomy\u015ble\u0107 \u2013 co dalej. Bo niemal pewne jest, \u017ce w stare koleiny \u015bwiat ju\u017c nie wr\u00f3ci. Ale kt\u00f3r\u0119dy p\u00f3jdzie? Dobre pytanie… Wszelako bezsprzeczne jest, by w tej drodze zachowa\u0142 harmoni\u0119. A harmonia to… harmonia, wsp\u00f3\u0142brzmienie rozumiane raczej jako uk\u0142ad proporcjonalny, wewn\u0119trznie sp\u00f3jny i jednorodny. Ale nie taki, by ka\u017cdy z jego sk\u0142adnik\u00f3w stawa\u0142 si\u0119 to\u017csamy z innymi. Ka\u017cda rzecz to\u017csama z innymi marnieje. Za\u015b harmonia sprawia, i\u017c rzeczy rozkwitaj\u0105. Tako rzecze Umberto Eco \u2013 \u015bladem chi\u0144skiego m\u0119drca (o dziwo \u2013 wsp\u00f3\u0142czesnego, nie staro\u017cytnego), filozofa Zhao Tingyanga, zajmuj\u0105cego si\u0119 problemami globalnego zarz\u0105dzania wedle formu\u0142y tianxia \u2013 czyli czego\u015b w rodzaju polityki holistycznej, ogarniaj\u0105cej ca\u0142e universum.<\/p>\n
Mamy czas \u2013 nie denerwujmy si\u0119, czytajmy…<\/p>\n
Tomasz Sas <\/strong> \u00a0 Umberto Eco Migracje i nietolerancja Prze\u0142o\u017cy\u0142 Krzysztof \u017baboklicki Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2020 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Lektura na czas zarazy… \u00a0 La Nave di Teseo Editore \u2013 w\u0142oskie szacowne wydawnictwo (przy okazji dla pani prezes Elisabetty Sgarbi wyrazy najg\u0142\u0119bszego szacunku…) z Mediolanu z dorobku swego nieod\u017ca\u0142owanego za\u0142o\u017cyciela i autora Umberta Eco wybra\u0142o i wyda\u0142o cztery kr\u00f3ciutkie eseje, teksty ulotne i stenogramy publicznych m\u00f3w, powsta\u0142e w ci\u0105gu pi\u0119tnastu lat (od 1997 do 2012 roku) i po\u015bwi\u0119cone w zasadzie czekaj\u0105cym nas (mam tu na my\u015bli Europejczyk\u00f3w) zmianom kulturowym czy wr\u0119cz cywilizacyjnym. Zbyt wysoko ceni\u0119 sobie dorobek intelektualny Eco, by zlekcewa\u017cy\u0107 te ledwie trzydzie\u015bci stroniczek druku, co w epoce autor\u00f3w i edytor\u00f3w, \u015bcigaj\u0105cych si\u0119, by wypuszcza\u0107 na rynek ksi\u0119gi tysi\u0105cstronicowe bez ma\u0142a, a ka\u017cda po dwa (albo lepiej trzy…) kilogramy wagi \u2013 wydaje si\u0119 aroganck\u0105 prowokacj\u0105. To wa\u017cne teksty \u2013 osobliwego nabieraj\u0105ce znaczenia w\u0142a\u015bnie teraz, w czas zarazy. Stan bezpo\u015bredniego zagro\u017cenia zdrowia i \u017cycia, pojawiaj\u0105cy si\u0119 i utrzymuj\u0105cy masowo, globalnie, sk\u0142ania do zachowa\u0144 dysocjacyjnych. Instynkt samozachowawczy z jednej, a pobudki racjonalne (na przyk\u0142ad odpowiedzialno\u015b\u0107…) z drugiej strony znacznie redukuj\u0105 nasz przyrodzony apetitus societatis \u2013 w zamian wzmagaj\u0105c potrzeb\u0119 izolacji, zerwania wi\u0119zi. Wyostrzaj\u0105 odruchy obronne i w ostateczno\u015bci prowadzi\u0107 mog\u0105…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1878,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[134,28],"tags":[73],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1876"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1876"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1876\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2544,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1876\/revisions\/2544"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1878"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1876"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1876"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1876"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
(22 03 2020)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"