{"id":1809,"date":"2020-02-07T14:05:23","date_gmt":"2020-02-07T13:05:23","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=1809"},"modified":"2021-03-11T14:24:30","modified_gmt":"2021-03-11T13:24:30","slug":"doczesne-szczatki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2020\/02\/07\/doczesne-szczatki\/","title":{"rendered":"Doczesne szcz\u0105tki"},"content":{"rendered":"\n
Donna Leon<\/strong><\/h5>\n

\"\"<\/p>\n


Doczesne szcz\u0105tki <\/strong>
Prze\u0142o\u017cy\u0142 Marek Fedyszak<\/strong>
Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2020<\/strong><\/h5>\n

Rekomendacja: 3\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Czy ju\u017c sami siebie sprz\u0105tn\u0119li\u015bmy z Ziemi?<\/u><\/strong><\/span><\/h3>\n

Wydaje si\u0119, \u017ce nie… Niebo nadal bywa niebieskie \u2013 trawa wci\u0105\u017c zielona, chmary ptactwa unosz\u0105 si\u0119 nad wodami, je\u017ce w li\u015bciach szeleszcz\u0105. Ale to poz\u00f3r tylko \u2013 gdzie\u015b tam, w g\u0142\u0119binach s\u0105cz\u0105ce si\u0119 kropelki kwasu nieub\u0142aganie odmierzaj\u0105 czas do przesilenia. Niewiele ju\u017c go nam zosta\u0142o. A na Lagunie Weneckiej nawet mniej ni\u017c gdziekolwiek…<\/p>\n

Niestrudzona Donna Leon tym razem nie penetruje weneckich kana\u0142\u00f3w, nie tropi pokr\u0119tnych los\u00f3w obywateli Serenissimy, nie \u015bledzi tamecznych afer, zbrodni i przekr\u0119t\u00f3w… W zamian zanurza si\u0119 w m\u0119tne wody laguny, z dala od miasta i na bagiennych \u017cu\u0142awach szuka \u015blad\u00f3w ludzkiej nieprawo\u015bci. Te bowiem, jak wiadomo, s\u0105 wsz\u0119dzie i \u017cadne pustkowie nie jest od nich wolne. Co tu ukrywa\u0107 \u2013 to z\u0142o, nasze z\u0142o, wygra\u0142o wy\u015bcig – pierwsze spenetrowa\u0142o planet\u0119.<\/p>\n

Tym razem commissario Brunetti w \u015brodku upalnego lata podj\u0105\u0142 osobliw\u0105 interwencj\u0119… Gdy podczas przes\u0142uchania jego m\u0142odszy kolega by\u0142 o w\u0142os od z\u0142amania sobie kariery, zbyt otwarcie sygnalizuj\u0105c zamiar zdzielenia przes\u0142uchiwanego (m\u0142odego, aroganckiego i ustosunkowanego prawnika) w pysk, komisarz Guido podj\u0105\u0142 udan\u0105 pr\u00f3b\u0119 symulowania ataku serca, czym przerwa\u0142 gro\u017an\u0105 akcj\u0119. W rezultacie jednak trafi\u0142 na oddzia\u0142 Pronto Soccorso (ichni SOR) weneckiego Ospedale Civile (nawiasem wspominaj\u0105c \u2013 nikomu tego nie \u017cyczymy, wyj\u0105wszy mo\u017ce najgorszych wrog\u00f3w…), a tam zmierzyli mu ci\u015bnienie i dosta\u0142 dwutygodniowe tameczne L-4 (nie wiem, jak to si\u0119 nazywa po w\u0142osku) z surowym zakazem podejmowania jakichkolwiek czynno\u015bci s\u0142u\u017cbowych. Nieoceniona signora Paola, ma\u0142\u017conka pana komisarza, spokrewniona i skoligacona w zasadzie z po\u0142ow\u0105 weneckiej arystokracji, przypomnia\u0142a sobie, \u017ce jej kuzyn Emilio dysponuje rezydencj\u0105 ciotki Constanzy Falieri na samym czubku wyspy Sant’ Erasmo \u2013 na lagunie, stosunkowo blisko wysepek Murano i Burano (mo\u017cna tam dotrze\u0107 vaporetto \u201etrzynastk\u0105\u201d z przystani Fondamenta Nuove). Wystarczy\u0142 jeden uprzedzaj\u0105cy telefon do Davide \u2013 zarz\u0105dcy nieruchomo\u015bci \u2013 i Brunetti sta\u0142 si\u0119 lokatorem ciotczynej willi.<\/p>\n

Pod wp\u0142ywem szoku egzystencjalnego commissario urz\u0105dzi\u0142 sobie wakacje full wypas \u2013 \u0142\u0105cznie z wielogodzinnym wios\u0142owaniem po lagunie; dozorca Davide by\u0142 bowiem w\u0142a\u015bcicielem w\u0142asnor\u0119cznie wykonanej puparin<\/i> \u2013 wios\u0142owej \u0142odzi, dalekiej krewniaczki gondoli i r\u00f3wnie jak one urodziwej. A poza tym na wysepkach laguny mia\u0142 poustawiane dziesi\u0105tki uli, kt\u00f3re codziennie nale\u017ca\u0142o kontrolowa\u0107 \u2013 pszczo\u0142y chorowa\u0142y i umiera\u0142y. Wymarzone wakacje: wios\u0142a, s\u0142o\u0144ce, woda, pszczo\u0142y, komary… Niestety, sielankowe proste \u017cycie Brunettiego d\u0142ugo nie potrwa\u0142o. Przysz\u0142a burza i Davide zagin\u0105\u0142 z \u0142odzi\u0105 na lagunie podczas samotnego rejsu na cmentarz, na gr\u00f3b \u017cony (cmentarz oczywi\u015bcie te\u017c na wyspie \u2013 San Michele…). Commissario Guido wyst\u0105pi\u0142 w ca\u0142ej swej urz\u0119dowej okaza\u0142o\u015bci, by wszcz\u0105\u0107 poszukiwania przyjaciela. Szybko posz\u0142o \u2013 dzie\u0144 po burzy znaleziono w wodach laguny obok cmentarza wywr\u00f3con\u0105 do g\u00f3ry dnem puparin<\/i>, a pod ni\u0105 zapl\u0105tane w lin\u0119 zw\u0142oki w\u0142a\u015bciciela…<\/p>\n

Nieszcz\u0119\u015bliwy wypadek? Mo\u017cliwe, ale Davide to by\u0142 wio\u015blarz nad wio\u015blarze, zwyci\u0119zca s\u0142ynnych regat (organizowanych na Canale Grande od XIV wieku…) weneckich w 1967 roku (w jego osadzie na tylnym wio\u015ble pracowa\u0142 te\u017c ojciec Brunettiego) i nie takie sztormy potrafi\u0142 przetrwa\u0107… Wi\u0119c chyba warto si\u0119 rozejrze\u0107, drogi commissario \u2013 nieprawda\u017c? A Brunetti jest przecie\u017c niezast\u0105pionym mistrzem w chwytaniu ledwie widocznych trop\u00f3w, odgadywaniu znacze\u0144, kojarzeniu odleg\u0142ych fakt\u00f3w-okruszk\u00f3w. Pozw\u00f3lmy zatem detektywowi pracowa\u0107 i nie zdradzajmy szczeg\u00f3\u0142\u00f3w intrygi.<\/p>\n

Godzi si\u0119 tylko wspomnie\u0107, \u017ce jak zwykle nie w intrydze (do\u015b\u0107 sk\u0105din\u0105d mia\u0142kiej, przewidywalnej i ma\u0142o ekscytuj\u0105cej) tkwi uroda powie\u015bci Donny Leon. Ta przenikliwa ameryka\u0144ska obserwatorka analizuje nie \u017cadne zbrodnie w Wenecji \u2013 sk\u0105d\u017ce znowu! To tylko pretekst (nawet niezbyt wyrafinowany), bo dobra\u0107 si\u0119 do ty\u0142k\u00f3w samym W\u0142ochom. Signora Leon od lat zajmuje si\u0119 bowiem krytycznym i wielce bezkompromisowym opisywaniem rudyment\u00f3w \u017cycia codziennego spo\u0142ecze\u0144stwa Italii \u2013 ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem stosunk\u00f3w spo\u0142ecznych, politycznych, towarzyskich, a czasami nawet mi\u0142osnych. Donna Leon jest bezlitosnym kronikarzem \u201ew\u0142oszczyzny\u201d, zapewne nadu\u017cywaj\u0105cym mocno praw, przywilej\u00f3w i obowi\u0105zk\u00f3w go\u015bcia. No, po prostu wali w tych W\u0142och\u00f3w jak w b\u0119ben. I nikt przy tym wszystkim nie nazywa jej niewdzi\u0119czn\u0105 zdrajczyni\u0105, nikt nie hejtuje, nie wygania (chyba \u017ce czego\u015b nie wiem…). Czemu?<\/p>\n

Czemu? Bo W\u0142osi s\u0105 m\u0105drym narodem \u2013 ab urbe condita<\/i> (przypominam: by\u0142 rok 753 przed nasz\u0105 er\u0105…) up\u0142yn\u0119\u0142y 2773 lata, wi\u0119c do\u015b\u0107 by\u0142o czasu, by si\u0119 czego\u015b nauczy\u0107 i zm\u0105drze\u0107. A przynajmniej wiedzie\u0107, \u017ce czasem dobrze jest pos\u0142ucha\u0107 ujadania Obcego: przypadkiem mo\u017ce mie\u0107 racj\u0119… A potem przeminie. Zasi\u0119 Rzym z przyleg\u0142o\u015bciami jest wieczny, jak wiadomo \u2013 postoi do ko\u0144ca \u015bwiata. Co do Serenissimy nie jestem taki pewien \u2013 ona mo\u017ce p\u00f3j\u015b\u0107 na dno i te dziesi\u0105tki tysi\u0119cy s\u0142owia\u0144skich krzepkich d\u0119b\u00f3w wbitych w lagun\u0119 nie pomog\u0105. Lecz p\u00f3ki stoi, Donna Leon korzysta ze statusu go\u015bcia, kt\u00f3remu wiele si\u0119 wybacza. Pod warunkiem, \u017ce trzyma si\u0119 konwencji. A Leon si\u0119 trzyma. Nie pisze przecie\u017c publicystycznych diatryb ani demaskatorskich, zaanga\u017cowanych reporta\u017cy \u2013 pisze krymina\u0142y. Lekkie, rozrywkowe z natury rzeczy, pisze przystrojona w konwencjonaln\u0105 karnawa\u0142ow\u0105 maseczk\u0119 (a te w Wenecji s\u0105 osobliwie urodziwe…). I co najwa\u017cniejsze: intrygi s\u0105 fikcyjne. A przecie\u017c do fikcji literackiej nikt przy zdrowych zmys\u0142ach przypieprza\u0107 si\u0119 nie b\u0119dzie, by nie narazi\u0107 si\u0119 na o\u015bmieszenie, zarzut deficytu poczucia humoru, ponur\u0105 sieriozno\u015b\u0107<\/i> i w og\u00f3le gulbrasonizm. (Na marginesie: czy kto\u015b pami\u0119ta i wie, co to gulbrason?)<\/p>\n

I tak oto niespisany, ale wyra\u017anie dorozumiany uk\u0142ad mi\u0119dzy Donn\u0105 Leon a w\u0142osk\u0105 publiczno\u015bci\u0105, zachwycon\u0105 jej powie\u015bciami, trwa w najlepsze i oby trwa\u0142 d\u0142ugo, a przy okazji komu\u015b chcia\u0142o si\u0119 wydawa\u0107 te krymina\u0142y po polsku. Oczywi\u015bcie nie spodziewam si\u0119, \u017ce na naszym gruncie spo\u0142eczny, polityczny przekaz Donny Leon, aczkolwiek w pewnym sensie uniwersalny, m\u00f3g\u0142by mie\u0107 jakie\u015b szersze znaczenie. Ale kropla dr\u0105\u017cy ska\u0142\u0119… Troch\u0119 za wolno, ale dr\u0105\u017cy.<\/p>\n

Powa\u017cne funkcje publiczne, kt\u00f3re swoim tekstom narzuca Donna Leon, w zestawieniu z lekk\u0105, piankow\u0105 wr\u0119cz formu\u0142\u0105 narracji to ju\u017c jest literackie wyzwanie wysokiej pr\u00f3by. Przyjemnie si\u0119 czyta \u2013 nawet zdaj\u0105c sobie spraw\u0119, \u017ce to tylko konwencja. Ale w lekturze nie pomaga \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce wystarczy\u0142oby zmieni\u0107 realia geograficzne i personalne, dostosowuj\u0105c je do nadwi\u015bla\u0144skich koordynat\u00f3w, a akcja \u201eDoczesnych szcz\u0105tk\u00f3w\u201d mog\u0142aby potoczy\u0107 si\u0119 tu i teraz. Nie p\u0142ytkie wody weneckiej laguny, ale wyrobisko po \u017cwirowni gdzie\u015b ko\u0142o Strykowa, nie stary wio\u015blarz i pszczelarz Davide, ale na przyk\u0142ad emerytowany harleyowiec Kubu\u015b, nie w\u0142oska firma familijna z wielopokoleniowymi tradycjami, ale szemrany biznesik \u201eprzynie\u015b – wynie\u015b, pozamiataj\u201d jakiego\u015b Janusza z Brzezin albo Jo\u017cina z ba\u017cin, nie Wenecja – ale \u0141\u00f3d\u017a… Sam bym to przerobi\u0142 w tydzie\u0144. Ale po co? Jest przecie\u017c Donna Leon, a jej robota prozatorska jest jak prawid\u0142owo wykonany w\u0119ze\u0142 bosma\u0144ski wedle pl\u0105taniny nieudolnych amator\u00f3w i imitator\u00f3w.<\/p>\n

Tomasz Sas<\/strong>
(7 02 2020)<\/strong><\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Donna Leon Doczesne szcz\u0105tki Prze\u0142o\u017cy\u0142 Marek FedyszakWydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2020 Rekomendacja: 3\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Czy ju\u017c sami siebie sprz\u0105tn\u0119li\u015bmy z Ziemi? Wydaje si\u0119, \u017ce nie… Niebo nadal bywa niebieskie \u2013 trawa wci\u0105\u017c zielona, chmary ptactwa unosz\u0105 si\u0119 nad wodami, je\u017ce w li\u015bciach szeleszcz\u0105. Ale to poz\u00f3r tylko \u2013 gdzie\u015b tam, w g\u0142\u0119binach s\u0105cz\u0105ce si\u0119 kropelki kwasu nieub\u0142aganie odmierzaj\u0105 czas do przesilenia. Niewiele ju\u017c go nam zosta\u0142o. A na Lagunie Weneckiej nawet mniej ni\u017c gdziekolwiek… Niestrudzona Donna Leon tym razem nie penetruje weneckich kana\u0142\u00f3w, nie tropi pokr\u0119tnych los\u00f3w obywateli Serenissimy, nie \u015bledzi tamecznych afer, zbrodni i przekr\u0119t\u00f3w… W zamian zanurza si\u0119 w m\u0119tne wody laguny, z dala od miasta i na bagiennych \u017cu\u0142awach szuka \u015blad\u00f3w ludzkiej nieprawo\u015bci. Te bowiem, jak wiadomo, s\u0105 wsz\u0119dzie i \u017cadne pustkowie nie jest od nich wolne. Co tu ukrywa\u0107 \u2013 to z\u0142o, nasze z\u0142o, wygra\u0142o wy\u015bcig – pierwsze spenetrowa\u0142o planet\u0119. Tym razem commissario Brunetti w \u015brodku upalnego lata podj\u0105\u0142 osobliw\u0105 interwencj\u0119… Gdy podczas przes\u0142uchania jego m\u0142odszy kolega by\u0142 o w\u0142os od z\u0142amania sobie kariery, zbyt otwarcie sygnalizuj\u0105c zamiar zdzielenia przes\u0142uchiwanego (m\u0142odego, aroganckiego i ustosunkowanego prawnika) w pysk, komisarz Guido podj\u0105\u0142 udan\u0105 pr\u00f3b\u0119 symulowania ataku serca, czym przerwa\u0142 gro\u017an\u0105 akcj\u0119. W rezultacie jednak trafi\u0142…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1810,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[10,17],"tags":[40],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1809"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1809"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1809\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2606,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1809\/revisions\/2606"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1810"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1809"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1809"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1809"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}