{"id":1776,"date":"2019-12-31T14:59:47","date_gmt":"2019-12-31T13:59:47","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=1776"},"modified":"2020-12-06T02:09:22","modified_gmt":"2020-12-06T01:09:22","slug":"smierc-z-ogloszenia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2019\/12\/31\/smierc-z-ogloszenia\/","title":{"rendered":"\u015amier\u0107 z og\u0142oszenia"},"content":{"rendered":"\n
Grzegorz Kalinowski\u00a0<\/strong><\/h5>\n

\"\"<\/p>\n


\u015amier\u0107 z og\u0142oszenia <\/strong>
Wydawnictwo Muza SA, Warszawa 2019<\/strong><\/h5>\n

Rekomendacja: 3\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Wszystko wolno, byle by\u0142o stylowo…<\/u><\/strong><\/span><\/h3>\n

Rekonstruowanie b\u0142yskawicznie sta\u0142o si\u0119 najpopularniejszym sposobem uprawiania literatury sensacyjno-kryminalnej. Dlaczego? Nie wiem \u2013 przypuszczam wszelako, \u017ce nie ma jednego powodu rozkwitu krymina\u0142u historycznego. Jednego dobrego powodu. Poza tym, \u017ce literatura jest wolna i mo\u017ce robi\u0107, co chce… A rekonstrukcja jest technik\u0105 pisarsk\u0105 uprawian\u0105 przez literatur\u0119 z kr\u0119gu cywilizacji \u015br\u00f3dziemnomorskiej od pocz\u0105tku. \u201eIliada\u201d i \u201eOdyseja\u201d – eposy sensacyjno-heroiczne \u2013 rekonstruuj\u0105 wydarzenia i \u015bwiat sprzed kilkuset lat przed ich napisaniem co najmniej. Ten Homer \u2013 lub ktokolwiek nim by\u0142 (ja podejrzewam, \u017ce to ca\u0142y kolektyw tw\u00f3rczy aojd\u00f3w…) – w trakcie w\u0119dr\u00f3wek po achajskim uniwersum zebra\u0142 relacje, nadal im wierszowan\u0105 heksametryczn\u0105 form\u0119, zapami\u0119ta\u0142 (przez nieustanne powtarzanie przy kolejnych wieczerzach w kolejnych miastach) i w ko\u0144cu zapisa\u0142.<\/p>\n

Mniejsza z tym wszak\u017ce \u2013 od samego pocz\u0105tku literatura zna wiele sposob\u00f3w radzenia sobie z czasem: od walki do mi\u0142osnej afirmacji jego up\u0142ywu. Jako si\u0119 rzek\u0142o \u2013 literatura jest wolna i mo\u017ce z czasem robi\u0107, co jej si\u0119 \u017cywnie podoba (jak ze wszystkim, nawet z logik\u0105). Co za\u015b si\u0119 zasad tego tyczy, jedna wydaje si\u0119 tu nieprzekraczalna: to odporno\u015b\u0107 intelektualna czytelnika. Je\u015bli zatem rzeczony czytelnik nie nad\u0105\u017ca z wyobra\u017ani\u0105 za autorskimi figurami relatywizuj\u0105cymi czas w narracji, to znaczy, \u017ce mamy ba\u0142agan i umys\u0142owe niechlujstwo w pisaniu, a autor z czasem sobie nie radzi, czego wolno\u015bci\u0105 nie da si\u0119 usprawiedliwi\u0107…<\/p>\n

Mi\u0119dzy wieloma mo\u017cliwo\u015bciami struktury temporalnej kryminalna powie\u015b\u0107 retro \u2013 uzale\u017cniona od drobiazgowej rekonstrukcji dekoracji, imponderabili\u00f3w epoki, rekwizyt\u00f3w, ludzi i prawdziwych zdarze\u0144 jako ram czasowych \u2013 najcz\u0119\u015bciej wybiera \u201eczas przesz\u0142y niedokonuj\u0105cy si\u0119 do ko\u0144ca\u201d. To taka figura, w kt\u00f3rej dekoracje i okoliczno\u015bci akcji zgrywaj\u0105 si\u0119 do ko\u0144ca zgodnie z przeznaczeniem, ale bohaterowie niekoniecznie. Osadzeni w pieczo\u0142owicie zrekonstruowanych realiach, wyj\u015b\u0107 poza nie nie mog\u0105, ale \u2013 poniewa\u017c s\u0105 ca\u0142kiem fikcyjni \u2013 nic nie stoi na przeszkodzie, by z prawdziwymi postaciami, inkorporowanymi z historii lub nawet HISTORII (dla uwiarygodnienia narracji), wchodzili w interakcje, nie tylko powierzchowne i przypadkowe, ale zmieniaj\u0105ce bieg intrygi. Uczestnictwo postaci historycznych w wykreowanej dla potrzeb ksi\u0105\u017cki intrydze kryminalnej to osobliwy chwyt formalny, przydaj\u0105cy powagi i samej akcji, i jej fikcyjnym uczestnikom. Pod warunkiem, \u017ce wyst\u0119puje w tle drugi uczestnik tej figury literackiej, czyli prawdopodobie\u0144stwo…<\/p>\n

Jest zatem wielce prawdopodobne, \u017ce fikcyjny komisarz policji od lat m\u0142odzie\u0144czych pozostaje w bliskiej komitywie z pie\u015bniarzem Mieczys\u0142awem Foggiem, czemu obaj daj\u0105 publicznie wyraz. Jest tak\u017ce mo\u017cliwe, \u017ce \u00f3w komisarz ma kumpelsk\u0105 sztam\u0119 z Dodkiem Dymsz\u0105, a sam Bodo darzy go sympati\u0105. A nawet maestro Kiepura okazuje mu szacunek. Jest te\u017c ca\u0142kiem mo\u017cliwe, \u017ce pewien przodownik policji wypytuje sam\u0105 Jadwig\u0119 Smosarsk\u0105 o smutne okoliczno\u015bci \u015bmierci jednego z jej adorator\u00f3w \u2013 kaukaskiego ksi\u0119cia, d\u017cygita i kaskadera \u2013 i to na mahometa\u0144skim cmentarzu na Pow\u0105zkach, gdzie gwiazda kina raczy co miesi\u0105c sk\u0142ada\u0107 kwiaty na grobie rzeczonego adoratora i obfity bakszysz str\u00f3\u017cowi mizaru<\/i>… Czy dwaj policjanci w niecierpi\u0105cej zw\u0142oki misji s\u0142u\u017cbowej mog\u0105 lecie\u0107 do Bukaresztu samolotem PWS-24 \u2013 prototypem bez certyfikatu i licencji? To ju\u017c mniej prawdopodobne, ale wci\u0105\u017c na granicy fantazji dopuszczalnej. W ramach dobrze skonstruowanej intrygi kryminalnej… A udaremnienie zamachu (z udzia\u0142em kilku sztuk broni palnej) na samego mistrza Jana Kiepur\u0119 i to na budowie jego \u201ePatrii\u201d w Krynicy? To ju\u017c poza granic\u0105 prawdopodobie\u0144stwa, ale ci\u0105gle jeszcze do pomy\u015blenia. Grzegorz Kalinowski \u2013 autor \u201e\u015amierci z og\u0142oszenia\u201d – nader starannie konstruuje dekoracje do swojej intrygi…<\/p>\n

Wiarygodna stylizacja to podstawa ka\u017cdej udanej rekonstrukcji. Nie toporna dos\u0142owno\u015b\u0107 w skali jeden do jednego, ale w\u0142a\u015bnie stylizacja… Czyli wszystko jak prawdziwe, ale z takim umownym luzem, czasem z cytatem z innej epoki, nawi\u0105zaniem do dzisiejszych czas\u00f3w albo wr\u0119cz aluzj\u0105 w stylu \u201ea ja wiem, co by\u0142o potem\u201d. Innymi s\u0142owy: takie porozumiewawcze mrugni\u0119cia do czytelnika, przy okazji epatuj\u0105ce poczuciem humoru \u2013 nawet je\u015bli troszk\u0119 surrealistyczne ono jest… Wi\u0119c jak si\u0119 ju\u017c ma dobr\u0105 stylizacj\u0119, trzeba tylko nie spieprzy\u0107 intrygi.<\/p>\n

Grzegorz Kalinowski nie jest wielkim czarodziejem fabu\u0142y kryminalnej, ale wybitnym, rzemie\u015blniczo usposobionym konstruktorem-architektem jest na pewno… I dobrze poinformowanym. Zdarza si\u0119 jego rekonstrukcjom nadmierne obci\u0105\u017cenie szczeg\u00f3\u0142ami, zb\u0119dnymi dla toku narracji. Ale za to przewa\u017cnie ozdobnymi. W lekturze to nie przeszkadza \u2013 przeciwnie: to mi\u0142y przerywnik, gdy autor nie opisuje bezustannie sukces\u00f3w swych bohater\u00f3w \u2013 inteligentnego aspiranta Junga, umi\u0119\u015bnionego, dobrze zbudowanego starszego przodownika Stolarczyka, bystrego podrywacza ze staromiejskiej hewry – posterunkowego Rybskiego i oczywi\u015bcie samego niepokornego podkomisarza Strasburgera. Czyli brygady do zada\u0144 specjalnych w Komendzie G\u0142\u00f3wnej Policji Pa\u0144stwowej. S\u0142u\u017cbowym przeznaczeniem tej niekonwencjonalnej jednostki by\u0142o oczywi\u015bcie rozwi\u0105zywanie spraw nierozwi\u0105zanych, zalegaj\u0105cych w archiwach i obci\u0105\u017caj\u0105cych statystyki tudzie\u017c sumienia kierownictwa. Nie wiem, czy w strukturach przedwojennej policji taka jednostka \u015bledcza w og\u00f3le istnia\u0142a \u2013 formacja Policji Pa\u0144stwowej uchodzi\u0142a za oci\u0119\u017ca\u0142\u0105 intelektualnie, konserwatywn\u0105 i odporn\u0105 na nowsze trendy zwalczania przest\u0119pczo\u015bci. Ale przecie\u017c wszystko jest do pomy\u015blenia (w granicach prawdopodobie\u0144stwa, bez ekstrawagancji) \u2013 wi\u0119c czemu nie?<\/p>\n

Mog\u0142a zatem extrabrygada rozgrzebywa\u0107 starszaw\u0105 ju\u017c lekko spraw\u0119 pewnego m\u0142odego finansisty, podejrzanego o seryjne usuwanie kochanek, podczas gdy szef prywatnie (i \u2013 ma si\u0119 rozumie\u0107 – dyskrecjonalnie, poza protoko\u0142em…) powierzy\u0142 im zagadk\u0119 zagini\u0119cia c\u00f3rki znanego przemys\u0142owca, milionera-nafciarza z Borys\u0142awia, a jednocze\u015bnie nad Warszaw\u0105 p\u0119cznia\u0142a gradowa chmura z afer\u0105 w sam raz dla ludzi Strasburgera \u2013 czyli tajemniczych zab\u00f3jstw w bran\u017cy rozrywkowo-filmowej: zdolnego literata Wenclewskiego i zarazem potencjalnego scenarzysty, oble\u015bnego molestanta – producenta Hirsza Weinberga i niejakiego Bene – barytonowego gwiazdora opery z du\u017cym filmowym potencja\u0142em (por\u00f3wnywalnym z samym Kiepur\u0105…). Ofiary (poza przynale\u017cno\u015bci\u0105 do szeroko rozumianej bran\u017cy) niepowi\u0105zane ze sob\u0105, wyj\u0105wszy mo\u017ce fakt, \u017ce ich… zej\u015bcia zapowiada\u0142 po\u015brednio cykl inserat\u00f3w reklamowych w prasie, dotycz\u0105cy jakoby planowanej nowej produkcji filmowej… To jest zagadka godna as\u00f3w \u015bledczych. Oczywi\u015bcie dostaj\u0105 j\u0105, bo prasa naciska, a lepszych hint\u00f3w nie ma…<\/p>\n

Naturalnie szczeg\u00f3\u0142y pominiemy, bo warto \u2013 warto pobrn\u0105\u0107 samemu, bez uprzedzenia, samopas, tropami obmy\u015blonej przez Kalinowskiego intrygi. Co tu ukrywa\u0107 \u2013 kawa\u0142 dobrej kryminalnej roboty. Bez cud\u00f3w, nag\u0142ych ol\u015bnie\u0144 i erupcji dedukcji. Innymi s\u0142owy: czytelnik zawsze nad\u0105\u017cy\u0107 mo\u017ce za biegiem opowiadania. Dla u\u0142atwienia g\u0142\u00f3wne nurty wielu intryg zaczynaj\u0105 si\u0119 powoli zaz\u0119bia\u0107, \u015blad rumu\u0144ski wype\u0142nia si\u0119 tre\u015bci\u0105, a didaskalia krwistej nabieraj\u0105 mocy. Z odrobin\u0105 szale\u0144stwa. Dlatego czyta si\u0119 z rosn\u0105cym zaciekawieniem, bez znu\u017cenia \u2013 cho\u0107 oczywi\u015bcie wtr\u0119t\u00f3w i erudycyjnych dodatk\u00f3w mog\u0142oby by\u0107 mniej. Ale co\u015b za co\u015b.<\/p>\n

W tej kaskadzie odniesie\u0144 do rzeczywisto\u015bci wczesnych lat trzydziestych ubieg\u0142ego wieku pope\u0142ni\u0142 by\u0142 bowiem Kalinowski jeden wtr\u0119cik, za kt\u00f3ry wszystko mu mog\u0119 wybaczy\u0107… To obrazek z ulicy w miasteczku Drohobycz \u2013 otoczony gronem panienek wychodzi z miejscowego gimnazjum \u017ce\u0144skiego m\u0142ody szczup\u0142y \u017byd (z wygl\u0105du, a oko w takich przypadkach nie myli do\u015bwiadczonego aspiranta Junga), zmagaj\u0105cy si\u0119 na wietrze ze spor\u0105 tekturow\u0105 tek\u0105; jakby nauczyciel rysunku czy kto\u015b w tym rodzaju… (Zgadnijcie \u2013 kto to?) I taki detal przydaje szlachetno\u015bci ca\u0142ej stylizacji rekonstruktorskiej Kalinowskiego. Ma nieodwo\u0142alnie ca\u0142\u0105 moj\u0105 wdzi\u0119czno\u015b\u0107 dozgonnie… Ale to nie jest jedyny pow\u00f3d, dla kt\u00f3rego rekomenduj\u0119 t\u0119 lektur\u0119; to po prostu dobra zabawa. I tyle.<\/p>\n

Tomasz Sas<\/strong>
(31 12 2019)<\/strong><\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Grzegorz Kalinowski\u00a0 \u015amier\u0107 z og\u0142oszenia Wydawnictwo Muza SA, Warszawa 2019 Rekomendacja: 3\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Wszystko wolno, byle by\u0142o stylowo… Rekonstruowanie b\u0142yskawicznie sta\u0142o si\u0119 najpopularniejszym sposobem uprawiania literatury sensacyjno-kryminalnej. Dlaczego? Nie wiem \u2013 przypuszczam wszelako, \u017ce nie ma jednego powodu rozkwitu krymina\u0142u historycznego. Jednego dobrego powodu. Poza tym, \u017ce literatura jest wolna i mo\u017ce robi\u0107, co chce… A rekonstrukcja jest technik\u0105 pisarsk\u0105 uprawian\u0105 przez literatur\u0119 z kr\u0119gu cywilizacji \u015br\u00f3dziemnomorskiej od pocz\u0105tku. \u201eIliada\u201d i \u201eOdyseja\u201d – eposy sensacyjno-heroiczne \u2013 rekonstruuj\u0105 wydarzenia i \u015bwiat sprzed kilkuset lat przed ich napisaniem co najmniej. Ten Homer \u2013 lub ktokolwiek nim by\u0142 (ja podejrzewam, \u017ce to ca\u0142y kolektyw tw\u00f3rczy aojd\u00f3w…) – w trakcie w\u0119dr\u00f3wek po achajskim uniwersum zebra\u0142 relacje, nadal im wierszowan\u0105 heksametryczn\u0105 form\u0119, zapami\u0119ta\u0142 (przez nieustanne powtarzanie przy kolejnych wieczerzach w kolejnych miastach) i w ko\u0144cu zapisa\u0142. Mniejsza z tym wszak\u017ce \u2013 od samego pocz\u0105tku literatura zna wiele sposob\u00f3w radzenia sobie z czasem: od walki do mi\u0142osnej afirmacji jego up\u0142ywu. Jako si\u0119 rzek\u0142o \u2013 literatura jest wolna i mo\u017ce z czasem robi\u0107, co jej si\u0119 \u017cywnie podoba (jak ze wszystkim, nawet z logik\u0105). Co za\u015b si\u0119 zasad tego tyczy, jedna wydaje si\u0119 tu nieprzekraczalna: to odporno\u015b\u0107 intelektualna czytelnika. Je\u015bli zatem rzeczony czytelnik nie nad\u0105\u017ca…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1778,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[10,16],"tags":[220],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1776"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1776"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1776\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2409,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1776\/revisions\/2409"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1778"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1776"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1776"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1776"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}