{"id":1756,"date":"2019-12-16T15:44:34","date_gmt":"2019-12-16T14:44:34","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=1756"},"modified":"2020-12-06T02:03:31","modified_gmt":"2020-12-06T01:03:31","slug":"1756","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2019\/12\/16\/1756\/","title":{"rendered":"Oficer i szpieg"},"content":{"rendered":"\n
Robert Harris<\/strong><\/h5>\n

\"\"<\/p>\n


Oficer i szpieg<\/strong>
Prze\u0142o\u017cy\u0142 Andrzej Niewiadomski<\/strong>
Wydawnictwo Albatros
Sp. z o.o., Warszawa 2019<\/strong><\/h5>\n

Rekomendacja: 5\/7<\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Cie\u0144 Dreyfusa nad Europ\u0105<\/u><\/strong><\/span><\/h3>\n

2 wrze\u015bnia 1870 roku pod Sedanem \u2013 niewielkim miasteczkiem we Francji nad Moz\u0105 w Ardenach \u2013 definitywnie i nieodwo\u0142alnie dobieg\u0142y ko\u0144ca dwie legendy. Jedna z nich to legenda Wielkiej Francji \u2013 dziedzictwa Napoleona Bonapartego, legenda podtrzymywana nieudolnie i do\u015b\u0107 niefortunnie przez bratanka cesarza \u2013 Karola Ludwika Bonaparte, kt\u00f3ry w 1852 roku obwo\u0142a\u0142 si\u0119 Napoleonem Trzecim, cesarzem Francuz\u00f3w – wzorem swego wielkiego wujaszka. Ale to temat na inne opowiadanie; godzi si\u0119 tylko zauwa\u017cy\u0107, \u017ce sami Francuzi d\u0142ugo nie doceniali swego Drugiego Cesarstwa i jego w\u0142adcy (przyznajmy: umiarkowanie m\u0105drego i nieco \u2013 hm, operetkowego megalomana…). W ko\u0144cu wojn\u0119 przer\u017cn\u0119li koncertowo: armia utraci\u0142a zdolno\u015b\u0107 dzia\u0142ania, Niemcy zaj\u0119li dwie bogate prowincje \u2013 Alzacj\u0119 i Lotaryngi\u0119, a na Francj\u0119 na\u0142o\u017cyli gigantyczn\u0105 kontrybucj\u0119 \u2013 pi\u0119\u0107 miliard\u00f3w frank\u00f3w w z\u0142ocie. Cesarz \u2013 g\u0142\u00f3wnodowodz\u0105cy trafi\u0142 do niewoli… Ale ostatnio historycy, niekt\u00f3rzy politycy i publicy\u015bci pr\u00f3buj\u0105 troch\u0119 rehabilitowa\u0107 tamto cesarstwo i samego cesarza. Nie idzie im \u0142atwo \u2013 za ma\u0142o pozytywnych przes\u0142anek. Ale to ich zmartwienie…<\/p>\n

Druga sko\u0144czona pod Sedanem legenda to mit Wielkiej Armii \u2013 wyros\u0142ej z ducha rewolucji, praktycznie niezwyci\u0119\u017conej… Owszem: ponosz\u0105cej kl\u0119ski w polu (bywa\u0142o, \u017ce spektakularne…), rozbijanej i poniewieranej, ale zawsze umiej\u0105cej walczy\u0107, bez t\u0142umacze\u0144, odezw i wezwa\u0144 wiedz\u0105cej co to honor, umiej\u0105cej si\u0119 odrodzi\u0107, umiej\u0105cej nawet pokona\u0107 g\u0142upot\u0119 i niekompetencj\u0119 dow\u00f3dc\u00f3w. Ale pod Sedanem, wraz ze sztandarami nie\u015bmiertelnych pu\u0142k\u00f3w zwin\u0105\u0142 si\u0119 \u00e9<\/span>lan \u2013 duch walki, p\u0119d, rozmach \u2013 to co\u015b, co sprawia\u0142o, \u017ce armia \u017cy\u0142a i by\u0142a gotowa cierpie\u0107, by zwyci\u0119\u017ca\u0107. Pod ciosami armii pruskiej feldmarsza\u0142ka Helmutha von Moltkego (starszego) \u00e9<\/span>lan opu\u015bci\u0142 francuskie szeregi. Od tamtego czasu co najmniej dwie (je\u015bli nie trzy) generacje generalicji francuskiej \u2013 dow\u00f3dc\u00f3w polowych i teoretyk\u00f3w wojskowo\u015bci \u2013 usi\u0142owa\u0142y tego ducha sprowadzi\u0107 na powr\u00f3t do koszar, szk\u00f3\u0142 wojskowych, sztab\u00f3w. Z r\u00f3\u017cnym skutkiem, ale nawet wpisanie \u00e9<\/span>lan do regulaminu walki si\u0142 zbrojnych pomog\u0142o tak sobie \u2013 podobnie jak wykre\u015blenie poj\u0119cia defensywy z teorii taktyki, my\u015bli operacyjnej i strategicznej…<\/p>\n

Gdy zaczyna si\u0119 ta historia, powoli dobiega\u0142a ko\u0144ca trzecia dekada po tamtym nies\u0142awnym laniu pod Sedanem (a zarazem ostatnia dekada dziewi\u0119tnastego stulecia…). Europa \u017cy\u0142a we wzgl\u0119dnym pokoju \u2013 je\u017celi gdzie\u015b strzelano, to na kra\u0144cach \u015bwiata, w Afryce, Azji, a najbli\u017cej \u2013 na tych szalonych, niepoj\u0119tych Ba\u0142kanach. W sercu Europy po bro\u0144 si\u0119gali tylko anarchi\u015bci, ale przeciw nim wystarcza\u0142a dobra policja. Do Wielkiego Starcia zosta\u0142o jeszcze pi\u0119tna\u015bcie lat… Wprawdzie pojedynczy badacze rzeczywisto\u015bci przeczuwali mo\u017cliwo\u015b\u0107 wojny, ale og\u00f3\u0142 specjalist\u00f3w, publicyst\u00f3w, polityk\u00f3w bardziej przejmowa\u0142 si\u0119 przes\u0142ankami konfliktu spo\u0142ecznego, klasowego, na tle ekonomicznym, czyli m\u00f3wi\u0105c wprost: rewolucj\u0105 socjalistyczn\u0105. Potencja\u0142 wielkiej wojny narod\u00f3w, rozumianej jako og\u00f3lne, wzajemne naprawianie krzywd rzeczywistych i urojonych, wydawa\u0142 si\u0119 mniejszy i mniej realny, cho\u0107 zarysowywa\u0142y si\u0119 dwa bloki trwalszych sojuszy i wsp\u00f3lnot interes\u00f3w globalnych… Francja, g\u0142\u0119boko zraniona w swej gallijskiej dumie, okaleczona gospodarczo i militarnie, czu\u0142a si\u0119 wypchni\u0119ta z pierwszego szeregu globalnych mocarstw. Dla odmiany monarchi\u015bci piel\u0119gnuj\u0105 z konieczno\u015bci cnoty republika\u0144skie, ale sojusznik\u00f3w szukaj\u0105 w samodzier\u017cawnej Rosji carskiej… Armia, dowodzona przez oficer\u00f3w, kt\u00f3rzy pod Sedanem byli dziarskimi porucznikami lub co najwy\u017cej obiecuj\u0105cymi podpu\u0142kownikami, stan rozmem\u0142ania i kl\u0119ski na kontynencie wetowa\u0142a sobie sukcesami kolonialnymi \u2013 a to w Algierii, Maroku, Tunisie, a to w Indochinach b\u0105d\u017a w Kamerunie… Ale poza tym sztabowc\u00f3w obowi\u0105zywa\u0142a nieoficjalna, lecz mocno zakotwiczona w \u0142bach doktryna \u201etrzy do dw\u00f3ch\u201d: wsz\u0119dzie tam, gdzie Francuzi mogli wystawi\u0107 dw\u00f3ch ludzi, Niemcy mogli trzech; przeciw ka\u017cdym dw\u00f3m frankom, kt\u00f3re Francuzi mogli wyda\u0107 na wojsko, Niemcy dysponowali trzema frankami… A\u017c tak realistyczne podej\u015bcie? W armii francuskiej? Armii Cambronne’a? No, ale tamte czasy sko\u0144czy\u0142y si\u0119 pod Sedanem. W mundury teraz obleczeni byli inni ch\u0142opcy \u2013 na og\u00f3\u0142 karierowicze, cwaniacy, kunktatorzy. Tak sobie kombinowali, pod pozorami brutalnego rachunku strategicznego ukrywaj\u0105c w\u0142asn\u0105 indolencj\u0119. Je\u017celi to nie defetyzm, to co nim jest?<\/p>\n

Doktryna wojenna \u00f3wczesnej armii francuskiej nie ma tu znaczenia (zreszt\u0105 w ci\u0105gu najbli\u017cszych dziesi\u0119ciu lat uleg\u0142a ona zasadniczej zmianie) \u2013 istotna jest tylko ta cz\u0119\u015b\u0107 doktryny, kt\u00f3ra zak\u0142ada\u0142a du\u017c\u0105 i rosn\u0105c\u0105 autonomi\u0119 armii w pa\u0144stwie, ograniczenie kontroli cywilnych polityk\u00f3w do symbolicznych rytua\u0142\u00f3w (cho\u0107 armia nie stroni\u0142a od bliskich, nawet korupcjogennych zwi\u0105zk\u00f3w z ministrami, deputowanymi i funkcjonariuszami administracji \u2013 gotowymi wspiera\u0107 armi\u0119 w jej d\u0105\u017ceniu do samodzielno\u015bci), obsesyjne odgradzanie od mo\u017cliwej penetracji spraw armii przez woln\u0105 pras\u0119 i opini\u0119 publiczn\u0105… Dawa\u0142o to rezultaty \u2013 nacjonali\u015bci i konserwatywni rojali\u015bci entuzjastycznie wspierali armi\u0119, genera\u0142\u00f3w fetowano publicznie (cho\u0107 nie by\u0142o za co…) – ale spo\u0142ecze\u0144stwo francuskie w istocie niewiele wiedzia\u0142o, co si\u0119 naprawd\u0119 w armii dzieje…<\/p>\n

Na pocz\u0105tku 1895 roku (konkretnie 5 stycznia) armia francuska urz\u0105dzi\u0142a cywilom, a osobliwie mieszka\u0144com Pary\u017ca, widowisko dyscyplinarne. W obecno\u015bci czterech tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy reprezentuj\u0105cych jednostki garnizonu sto\u0142ecznego i ponad dwudziestu tysi\u0119cy przygodnych widz\u00f3w spektakularnie zdegradowano pewnego oficera \u2013 oderwano guziki munduru, zerwano lampasy ze spodni, epolety, galony i oznaki pu\u0142kowe, z\u0142amano szpad\u0119. Oznajmiono, \u017ce oficer ten – kapitan Alfred Dreyfus z 14. pu\u0142ku artylerii, s\u0142u\u017c\u0105cy czasowo w Sztabie Generalnym \u2013 przekaza\u0142 obcemu pa\u0144stwu dokumenty wa\u017cne dla obrony kraju. S\u0119dziowie jednomy\u015blnie uznali go za winnego zdrady i skazali na do\u017cywotnie zes\u0142anie do kolonii karnej po uprzednim zdegradowaniu. \u00d3wczesny minister wojny genera\u0142 Mercier wybra\u0142 dla skaza\u0144ca nieczynn\u0105 od trzech lat koloni\u0119 karn\u0105 na Diabelskiej Wyspie u wybrze\u017cy Gujany Francuskiej. Tam zdrajca i szpieg mia\u0142 znikn\u0105\u0107 z oczu opinii publicznej i w miar\u0119 szybko zej\u015b\u0107 z tego \u015bwiata, czego nikt w armii i kr\u0119gach jej przyjaci\u00f3\u0142 zapewne by nie \u017ca\u0142owa\u0142…<\/p>\n

Ale historia nie da\u0142a si\u0119 oszuka\u0107. Widowisko na cour Morland \u2013 placu apelowo-manewrowym \u00c9<\/span>cole Militaire – formalnie ko\u0144czy\u0142o kryminaln\u0105 spraw\u0119 Dreyfusa, ale, wbrew zamiarom jego organizator\u00f3w, rozpocz\u0119\u0142o tzw. afer\u0119 Dreyfusa, kt\u00f3ra przeora\u0142a stosunki polityczne Republiki, obali\u0142a porz\u0105dek spraw publicznych, wykopa\u0142a trwa\u0142e podzia\u0142y w spo\u0142ecze\u0144stwie francuskim, obudzi\u0142a demona antysemityzmu… Ba, mo\u017cna nawet przyj\u0105\u0107, \u017ce znalaz\u0142a si\u0119 w\u015br\u00f3d podwalin mitu za\u0142o\u017cycielskiego… pa\u0144stwa Izrael!<\/p>\n

W momencie og\u0142oszenia wyroku i aktu degradacji Dreyfusa zaczyna si\u0119 powie\u015b\u0107 Roberta Harrisa \u201eOficer i szpieg\u201d. Jej bohaterem pierwszoplanowym nie jest oczywi\u015bcie Dreyfus. On cierpi, odsiaduj\u0105c nieludzki wyrok, przekonany, \u017ce jest niewinny \u2013 on jest wyrzutem sumienia, politycznym znakiem zapytania, zagro\u017ceniem, moralnym nakazem i znakiem pami\u0119ci. Harris na pierwszym planie ustawia Georgesa Picquarta \u2013 majora (a wkr\u00f3tce podpu\u0142kownika…) Sztabu Generalnego, kt\u00f3ry na procesie pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 sprawozdawcy dla ministra wojny (oficerowie i urz\u0119dnicy najwy\u017cszych rang nie mogli pokazywa\u0107 si\u0119 na procesie, by nie stawiano zarzutu, \u017ce wp\u0142ywaj\u0105 na jego przebieg…). Picquart zrobi\u0142 dobre wra\u017cenie na sztabowcach, tote\u017c niebawem mianowano go szefem tzw. sekcji statystycznej (nazwa oczywi\u015bcie to element kamufla\u017cu) \u2013 zajmuj\u0105cej si\u0119 wywiadem, ale przede wszystkim ochron\u0105 kontrwywiadowcz\u0105 Sztabu Generalnego; to funkcjonariusze tej sekcji \u201eodkryli\u201d szpiegowsk\u0105 zbrodni\u0119 Dreyfusa, przeprowadzili \u015bledztwo i zebrali dowody. Picquart trafi\u0142 w samo centrum wydarze\u0144, a minister Mercier i szef sztabu de Boisdeffre kazali mu nadal prowadzi\u0107 spraw\u0119 Dreyfusa \u2013 a nu\u017c spektrum si\u0119 poszerzy… Na przyk\u0142ad w kierunku zdemaskowania szerszego \u017cydowskiego spisku? Tak, bo Alfred Dreyfus nie tylko by\u0142 Francuzem, urodzonym w Miluzie, w Alzacji \u2013 by\u0142 te\u017c \u017bydem, jednym z trzystu oficer\u00f3w takiego pochodzenia w armii i jedynym w ca\u0142ym sztabie generalnym. Dla arcykatolickiej, konserwatywnej generalicji by\u0142 towarzyszem broni nie do zaakceptowania. Ale sztabowa kamaryla pope\u0142ni\u0142a b\u0142\u0105d, anga\u017cuj\u0105c Picquarta \u2013 oficera doskona\u0142ego, wiernego przysi\u0119dze, niez\u0142omnego i prawego.<\/p>\n

Realizuj\u0105c zalecenie szefa Picquart zacz\u0105\u0142 analizowa\u0107 akta, szuka\u0142 nowych informacji. Szybko ustali\u0142, \u017ce oskar\u017cenie Dreyfusa nie trzyma si\u0119 kupy \u2013 dowody s\u0105 s\u0142abe, a te rzekomo niezbite wygl\u0105daj\u0105 na spreparowane. Oczywisty jest tylko fakt zdrady, czyli przekazania dokument\u00f3w do ataszatu wojskowego ambasady niemieckiej. Ale kto, je\u015bli nie Dreyfus? I to Picquart ustali\u0142 ponad wszelk\u0105 w\u0105tpliwo\u015b\u0107; dowi\u00f3d\u0142 te\u017c, kto wrobi\u0142 artylerzyst\u0119 Dreyfusa. Prze\u0142o\u017ceni jednak \u017ale zareagowali na propozycj\u0119 rewizji procesu. Armia czasem (wr\u00f3\u0107: nie czasem \u2013 nieustannie!) pope\u0142nia b\u0142\u0119dy, ale nigdy si\u0119 do nich nie przyznaje! A tu samooczyszczenie wprawdzie da\u0142oby korzy\u015bci polityczne, ale honor, ten honor… Dla jego obrony dozwolona jest wszak\u017ce ka\u017cda niegodziwo\u015b\u0107, czy\u017c nie? Tote\u017c Picquart po\u017cegna\u0142 si\u0119 z karier\u0105 sztabow\u0105 i zosta\u0142 zes\u0142any do oddzia\u0142\u00f3w kolonialnych w Tunisie, gdzie powinien o wszystkim zapomnie\u0107 \u2013 tak\u0105 przynajmniej nadziej\u0119 wyrazili prze\u0142o\u017ceni genera\u0142owie. Na szcz\u0119\u015bcie w przeb\u0142ysku jakiej\u015b niezwyk\u0142ej nad\u015bwiadomo\u015bci pan podpu\u0142kownik zrobi\u0142 co\u015b, przed czym wzdraga\u0142a si\u0119 ca\u0142a jego ukszta\u0142towana przez \u0107wier\u0107 wieku nienagannej s\u0142u\u017cby osobowo\u015b\u0107 \u017co\u0142nierza: dossier z dokumentacj\u0105 swego \u015bledztwa przekaza\u0142 pochodz\u0105cemu z Alzacji lewicowemu senatorowi (i wiceprzewodnicz\u0105cemu tej Izby) Augustowi Scheurer-Kestnerowi. A ten ju\u017c widzia\u0142 doskonale, co z papierami zrobi\u0107…<\/p>\n

Robert Harris zrobi\u0142 sw\u0105 powie\u015b\u0107 w\u0142a\u015bnie z tego mentalnego procesu dojrzewania \u017co\u0142nierskich cn\u00f3t podpu\u0142kownika Picquarta. Dla jasno\u015bci wywodu zapisa\u0142 j\u0105 w pierwszej osobie \u2013 jakby to by\u0142 oficerski raport, zdeponowany w skrytce szwajcarskiego banku. To oczywi\u015bcie apokryf; w rzeczywisto\u015bci Picquart takiej relacji nie napisa\u0142 (w ka\u017cdym razie historykom do dzi\u015b nic o tym nie wiadomo). Ale taka forma zapisu jest bardziej zobowi\u0105zuj\u0105ca. Monolog bowiem ma wbudowan\u0105 w sobie naturaln\u0105 pokus\u0119 rozmem\u0142anego gadulstwa, wi\u0119c zwalczanie jej to podstawowy wym\u00f3g pisarskiej przyzwoito\u015bci. Dzi\u0119ki dyscyplinie narracyjnej Harrisa monolog wewn\u0119trzny Picquarta wydaje si\u0119 zgrabny jak przystrzy\u017cony \u017cywop\u0142ot; dygresji ma tyle, o ile… A jasno\u015b\u0107 wywodu zgo\u0142a regulaminowa.<\/p>\n

Harris przyznaje, \u017ce w 2012 roku do napisania o aferze Dreyfusa namawia\u0142 go sam Pola\u0144ski, ale s\u0142owa \u201escenariusz\u201d ani \u201efilm\u201d nie pad\u0142y \u2013 tylko \u201eto ciekawa historia\u201d. Harris \u2013 specjalista i mistrz literatury kryminalno-sensacyjnej (z naciskiem na ten drugi cz\u0142on…) – sugesti\u0119 zaakceptowa\u0142 i podj\u0105\u0142 wyzwanie. Ta afera to kaliber w sam raz dla niego \u2013 mistrza teorii spiskowych, \u0142owcy sensacji politycznych, demaskatora tajnych sprzysi\u0119\u017ce\u0144, wizjonera \u201ehistorii r\u00f3wnoleg\u0142ych\u201d, badacza ewolucji funkcjonowania s\u0142u\u017cb specjalnych i wymykania si\u0119 ich spod kontroli… W rzeczy samej \u201eOficer i szpieg\u201d w formule historycznej (up\u0142yn\u0119\u0142o ju\u017c ponad sto lat…) magluje dylematy ca\u0142kiem wsp\u00f3\u0142czesne, z kt\u00f3rych najoczywistszy dotyczy prymatu tzw. bezpiecze\u0144stwa narodowego nad prawem jednostki. Innymi s\u0142owy: czy nadu\u017cycia prawa (lub przest\u0119pcze bezprawie zgo\u0142a) wobec obywateli przez organy pa\u0144stwa da si\u0119 usprawiedliwi\u0107 interesami bezpiecze\u0144stwa. Czy dla tego\u017c bezpiecze\u0144stwa mo\u017cna k\u0142ama\u0107, zabija\u0107, znies\u0142awia\u0107, gwa\u0142ci\u0107?<\/p>\n

Podw\u0142adny Picquarta, podpu\u0142kownik Hubert-Joseph Henry, m\u00f3wi szefowi podczas rozmowy w barze: \u201e- Ka\u017ce mi pan zastrzeli\u0107 cz\u0142owieka, to strzelam.\u201d To kwintesencja wojska: hierarchia i dyscyplina; rozkazy nie podlegaj\u0105 dyskusji. Ten kawa\u0142ek dialogu to oczywi\u015bcie produkt wyobra\u017ani Harrisa, ale bole\u015bnie prawdopodobny. Wi\u0119c wolno tak? Obywatele Trzeciej Republiki francuskiej, wyrwani znienacka ze snu o pot\u0119dze, musieli sobie na to pytanie odpowiedzie\u0107 – przy okazji afery Dreyfusa. Dok\u0142adnie tak samo jak my dzisiaj. Dok\u0105d w nasze \u017cycie si\u0119ga, dok\u0105d mo\u017ce w nasze osobiste \u017cycie ingerowa\u0107 imperium (czytaj: w\u0142adza pa\u0144stwa)? I czy jest bezkarne?<\/p>\n

Harris napisa\u0142 i wyda\u0142 \u201eOficera i szpiega\u201d w 2014 roku \u2013 z sukcesem, jak to zwykle on. \u015awie\u017ca lektura wznowienia tej powie\u015bci nie pozostawia w\u0105tpliwo\u015bci: to dobry kawa\u0142 sensacyjnej prozy, odpowiadaj\u0105cej na zapotrzebowanie wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci, stawiaj\u0105cej dylematy aktualne, podrzucaj\u0105cej kwestie, domagaj\u0105ce si\u0119 odpowiedzi tu i teraz. Analizuj\u0105c pewne osobliwo\u015bci w zapisie fabu\u0142y, zw\u0142aszcza trudn\u0105, wymagaj\u0105c\u0105 struktur\u0119 tekstu w pierwszej osobie, zastanawiam si\u0119, czy Harris nie mia\u0142 z ty\u0142u g\u0142owy tej inspiracyjnej pogaw\u0119dki z Pola\u0144skim \u2013 ergo: potencjalnej mo\u017cliwo\u015bci filmu? Je\u015bli mia\u0142, to mu nie utrudni\u0142, ani te\u017c nie u\u0142atwi\u0142; poszed\u0142 swoj\u0105 drog\u0105. A co z tego zrobi\u0142 mistrz Roman \u2013 zobaczymy tu\u017c po \u015awi\u0119tach…<\/p>\n

Tomasz Sas<\/strong>
(16 12 2019<\/strong>)<\/p>\n

\n

\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Robert Harris Oficer i szpiegPrze\u0142o\u017cy\u0142 Andrzej NiewiadomskiWydawnictwo Albatros Sp. z o.o., Warszawa 2019 Rekomendacja: 5\/7Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Cie\u0144 Dreyfusa nad Europ\u0105 2 wrze\u015bnia 1870 roku pod Sedanem \u2013 niewielkim miasteczkiem we Francji nad Moz\u0105 w Ardenach \u2013 definitywnie i nieodwo\u0142alnie dobieg\u0142y ko\u0144ca dwie legendy. Jedna z nich to legenda Wielkiej Francji \u2013 dziedzictwa Napoleona Bonapartego, legenda podtrzymywana nieudolnie i do\u015b\u0107 niefortunnie przez bratanka cesarza \u2013 Karola Ludwika Bonaparte, kt\u00f3ry w 1852 roku obwo\u0142a\u0142 si\u0119 Napoleonem Trzecim, cesarzem Francuz\u00f3w – wzorem swego wielkiego wujaszka. Ale to temat na inne opowiadanie; godzi si\u0119 tylko zauwa\u017cy\u0107, \u017ce sami Francuzi d\u0142ugo nie doceniali swego Drugiego Cesarstwa i jego w\u0142adcy (przyznajmy: umiarkowanie m\u0105drego i nieco \u2013 hm, operetkowego megalomana…). W ko\u0144cu wojn\u0119 przer\u017cn\u0119li koncertowo: armia utraci\u0142a zdolno\u015b\u0107 dzia\u0142ania, Niemcy zaj\u0119li dwie bogate prowincje \u2013 Alzacj\u0119 i Lotaryngi\u0119, a na Francj\u0119 na\u0142o\u017cyli gigantyczn\u0105 kontrybucj\u0119 \u2013 pi\u0119\u0107 miliard\u00f3w frank\u00f3w w z\u0142ocie. Cesarz \u2013 g\u0142\u00f3wnodowodz\u0105cy trafi\u0142 do niewoli… Ale ostatnio historycy, niekt\u00f3rzy politycy i publicy\u015bci pr\u00f3buj\u0105 troch\u0119 rehabilitowa\u0107 tamto cesarstwo i samego cesarza. Nie idzie im \u0142atwo \u2013 za ma\u0142o pozytywnych przes\u0142anek. Ale to ich zmartwienie… Druga sko\u0144czona pod Sedanem legenda to mit Wielkiej Armii \u2013 wyros\u0142ej z ducha rewolucji, praktycznie niezwyci\u0119\u017conej… Owszem: ponosz\u0105cej kl\u0119ski w polu (bywa\u0142o,…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1758,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[17,251],"tags":[90],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1756"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1756"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1756\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2407,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1756\/revisions\/2407"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1758"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1756"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1756"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1756"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}