{"id":1734,"date":"2019-11-20T03:16:05","date_gmt":"2019-11-20T02:16:05","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=1734"},"modified":"2024-02-05T02:24:46","modified_gmt":"2024-02-05T01:24:46","slug":"rozmyslania-o-fajce-i-tytoniu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2019\/11\/20\/rozmyslania-o-fajce-i-tytoniu\/","title":{"rendered":"Rozmy\u015blania o fajce i tytoniu"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Micha\u0142 Morawski <\/strong>
Rozmy\u015blania
o fajce i tytoniu <\/strong>
Wydawnictwo Iskry,
Warszawa 2019<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 4\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

P\u00f3\u0142 wieku z dymkiem<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Ojciec pali\u0142 fajk\u0119. To znaczy, gdy si\u0119gam pami\u0119ci\u0105 najdalej, jak potrafi\u0119 \u2013 widz\u0119 go z papierosem. Kurzy\u0142 od\u015bwi\u0119tnie \u201ebelwedery\u201d i \u201ewawele\u201d, a na co dzie\u0144 – \u201ewroc\u0142awskie\u201d. Ale gdy pojawi\u0142y si\u0119 pierwsze podejrzenia i objawy sclerosis multiplex<\/em>, za rad\u0105 opiekuj\u0105cego si\u0119 nim wybitnego neurologa profesora Szapiry, tata przerzuci\u0142 si\u0119 na fajk\u0119. Profesor Szapiro uwa\u017ca\u0142, \u017ce du\u017co skomplikowanych manualnych czynno\u015bci obs\u0142ugowych przy paleniu fajki pomaga usprawnia\u0107 funkcje d\u0142oni (podobnie jak pisanie na maszynie), a jednocze\u015bnie sygnalizuje najszybciej post\u0119py wyj\u0105tkowo wrednej choroby. Ojciec mia\u0142 kilka fajek czeskich koh-i-noora, co\u015b z Albanii, przemysk\u0105 walat\u00f3wk\u0119 i zacnego niemieckiego oldenkotta, u\u017cywanego najintensywniej i nieustannie czyszczonego. Tytonie pali\u0142 krajowe \u2013 przedni (o dziwo, bardzo dobry…) i najprzedniejszy (wbrew nazwie do\u015b\u0107 ordynarna machora…), a na specjalne okazje mia\u0142 zapasik wonnej, aromatyzowanej chi\u0144skiej granulowanej (!) \u201epandy\u201d w metalowych pude\u0142kach i papierowych torebeczkach-wk\u0142adkach z \u201eplisowanym\u201d wierzchem.<\/p>\n

Nie sko\u0144czy\u0142em jeszcze pi\u0119tnastu lat i nie mia\u0142em za sob\u0105 \u017cadnych m\u0142odzie\u0144czych do\u015bwiadcze\u0144 i pr\u00f3b z papierosami (w sensie \u015bcis\u0142ym \u2013 nie mam ich do dzi\u015b; ani razu w \u017cyciu papierosa w ustach nie mia\u0142em…), gdy postanowi\u0142em popr\u00f3bowa\u0107 fajki… Akurat nadarzy\u0142a si\u0119 okazja z dala od domu, na szkolnym obozie w\u0119drownym w Bieszczadach. Fajk\u0119 wzi\u0105\u0142em z domu \u2013 now\u0105, alba\u0144sk\u0105; tyto\u0144 naby\u0142em w trafice, gdzie zawsze kupowa\u0142em dla taty, ubijacz-niezb\u0119dnik czeski te\u017c zabra\u0142em z ojcowskiej szuflady. Nie potrafi\u0119 opisa\u0107, jak smakowa\u0142a fajka na jagodowym wyrobisku pod szczytem Magury Stuposia\u0144skiej albo przy ognisku na polance w Berehach G\u00f3rnych… Co zreszt\u0105 zawdzi\u0119czam r\u00f3wnie nieopisanemu liberalizmowi dw\u00f3ch licealnych pan\u00f3w profesor\u00f3w – Kowalskiego i Szumi\u0144skiego – od polaka i pewu (nie wiecie, co to? – przysposobienie wojskowe…), kt\u00f3rzy zreszt\u0105 sami od u\u017cywek r\u00f3\u017cnego rodzaju nie stronili. Pok\u0142ony sk\u0142adam dzi\u0119kczynne, panowie profesorowie, w stron\u0119 Krainy Wiecznych \u0141ow\u00f3w…<\/p>\n

Niemal p\u00f3\u0142 wieku p\u00f3\u017aniej, po ponad stu i pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu przepracowanych fajkach i paruset kilogramach spalonego tytoniu, kres nag\u0142y i nieodwo\u0142alny memu obcowaniu z dymkiem \u017carz\u0105cych si\u0119 li\u015bci Nicotiana tabacum L.<\/em> po\u0142o\u017cyli medycy, a konkretnie jedna wyszczekana, kategorycznie nie znosz\u0105ca sprzeciwu os\u00f3bka z ekipy kardiolog\u00f3w profesora Gawora w \u0142\u00f3dzkim szpitalu Kopernika. Wed\u0142ug niej mia\u0142em rzuci\u0107, \u017ceby \u017cy\u0107. No to rzuci\u0142em, z dnia na dzie\u0144, bez okresu przej\u015bciowego, bez odzwyczajania si\u0119. Ot tak, na pstrykni\u0119cie palcami. Niczego bardziej nie \u017ca\u0142uj\u0119. Lecz c\u00f3\u017c \u2013 w zasadzie nie mia\u0142em wyboru. Fajki jednak zosta\u0142y ze mn\u0105 w domu… Stoj\u0105 teraz, co jaki\u015b czas pieczo\u0142owicie odkurzane, mi\u0119dzy ksi\u0105\u017ckami na p\u00f3\u0142kach. Nie wyrzuci\u0142em ani jednej. Nie m\u00f3g\u0142bym… Przyjaciela? Talizman? Powiernika? \u015awiadka? (Czego, to ju\u017c mo\u017ce zmilczmy…)<\/p>\n

Czy zatem mog\u0119 uwa\u017ca\u0107 si\u0119 za eksperta w dziedzinie fajczarstwa i fajkopisarstwa? Oczywi\u015bcie nie \u2013 \u017cadn\u0105 miar\u0105. Zw\u0142aszcza \u017ce by\u0142oby to \u201eekspertyzowanie\u201d samozwa\u0144cze. Mo\u017ce tylko w dziedzinie obs\u0142ugi fajki i samej techniki palenia nie da\u0142bym si\u0119 i dzi\u015b, po d\u0142ugiej sk\u0105din\u0105d przerwie, zagi\u0105\u0107 \u017cadnemu fachowcowi \u2013 bo to kwestia do\u015bwiadczenia, czasem pami\u0119ci mi\u0119\u015bniowej (to tak jak z seksem czy jazd\u0105 na rowerze…); osobliwie gdy zdobywa si\u0119 je metod\u0105 pr\u00f3b i b\u0142\u0119d\u00f3w, nie korzystaj\u0105c z gotowych recept ani tutorialu. Natomiast kilku innych szczeg\u00f3\u0142owych dziedzin fajczarstwa nie opanowa\u0142em na poziomie eksperckim \u2013 z braku czasu (trzeba by\u0142o zarabia\u0107 na \u017cycie w innej bran\u017cy…) oraz \u015brodk\u00f3w (niekt\u00f3re z dziedzin fajczarstwa s\u0105 \u2013 co tu ukrywa\u0107 \u2013 piekielnie drogie…). Osobliwie \u017ca\u0142uj\u0119, \u017ce mam luki w zakresie tytonioznawstwa. Oraz \u017ce tak niewiele odby\u0142em podr\u00f3\u017cy do krain, stolic i \u015bwi\u0105ty\u0144 fajki. Dlatego rzadkie okazy literatury fajczarskiej \u2013 niezale\u017cnie od poziomu w\u0142asnej (i ich autor\u00f3w) wiedzy \u2013 czytam i kolekcjonuj\u0119 nami\u0119tnie.<\/p>\n

\u201eRozmy\u015blania o fajce i tytoniu\u201d Micha\u0142a Morawskiego to dzie\u0142ko szczeg\u00f3lne. Autor pisa\u0142 t\u0119 niewielk\u0105 obj\u0119to\u015bciowo (niespe\u0142na sto stron niewielkiego i nietypowego formatu…) ksi\u0105\u017ceczk\u0119 dwa razy w \u017cyciu. Najpierw zacz\u0105\u0142… z nud\u00f3w trzydzie\u015bci lat temu (pod wp\u0142ywem przymusowego ogl\u0105dania telewizji norweskiej, co by\u0142o aktem odwagi, zagro\u017conym wtedy ci\u0119\u017ck\u0105 depresj\u0105…) i w 1991 roku wysz\u0142o drukiem jego erudycyjne kompendium \u201eO fajce prawie wszystko\u201d – wtedy absolutna nowo\u015b\u0107 na rynku polskim. Dwa lata p\u00f3\u017aniej ukaza\u0142a si\u0119 \u201eFajka mniej szkodzi\u201d Zbigniewa Turka, kt\u00f3ry lata ca\u0142e prowadzi\u0142 fajczarsk\u0105 rubryczk\u0119 w krakowskim \u201ePrzekroju\u201d Mariana Eilego. To ju\u017c by\u0142o powa\u017cne kompendium teoretyczno-praktyczne na wysokim poziomie profesjonalizmu. Jedyne takie w polskiej literaturze lajfstajlowej, je\u015bli nie bra\u0107 pod uwag\u0119 powa\u017cnego, obszernego i ostrzegawczego \u201eTytoniowego szlaku\u201d Krzysztofa Teodora Toeplitza z 2009 roku. Na tle tych dw\u00f3ch dzie\u0142 naukowych niemal\u017ce, pionierska ksi\u0105\u017ceczka Morawskiego \u2013 prawdziwego pasjonata fajczarstwa – w\u0142a\u015bciwie osobisty, lekki i miejscami zabawny esej \u2013 wygl\u0105da jak ciasteczko z piank\u0105… I tak powinna wygl\u0105da\u0107. Palenie fajki to nie arcypowa\u017cna dyscyplina naukowa, nie przemys\u0142 ci\u0119\u017cki, nie olimpijska konkurencja sportowa \u2013 ale przyjemno\u015b\u0107, hobby, zabawa. I tak je traktuje Morawski, wskazuj\u0105c na ludyczne aspekty kulturowe obcowania z dymkiem z \u017carz\u0105cego si\u0119 tytoniu.<\/p>\n

To wa\u017cne \u2013 tym bardziej, \u017ce m\u00f3wimy tu o zjawisku zanikaj\u0105cym powoli w kulturze, obyczaju, ba \u2013 nawet \u015bwiadomo\u015bci i pami\u0119ci zbiorowej. Przynajmniej w kr\u0119gach cywilizacji atlantycko-\u015br\u00f3dziemnomorskiej (tam gdzie ona jeszcze si\u0119 rozprzestrzenia…). Fajka jest uboczn\u0105 i ma\u0142o widoczn\u0105 ofiar\u0105 systemowej tendencji ograniczania, a nawet zakazywania palenia, a w zasadzie u\u017cywania tytoniu pod wszelkimi, daj\u0105cymi si\u0119 wymy\u015bli\u0107 postaciami. Krucjata antytytoniowa si\u0119 szerzy jak po\u017car stepu \u2013 pod dwoma w zasadzie sztandarami. Zdrowotnym, czyni\u0105cym dym tytoniowy odpowiedzialnym za kilka postaci chor\u00f3b nowotworowych, chor\u00f3b serca i p\u0142uc \u2013 i to nie tylko bezpo\u015brednio u pal\u0105cego, ale u wszystkich nara\u017conych na ekspozycj\u0119 produkt\u00f3w jego \u201eprzyjemno\u015bciowej\u201d aktywno\u015bci. To powa\u017cny argument (sam jestem poniek\u0105d jego ofiar\u0105) i nie zamierzam ani przez chwil\u0119 z nim dyskutowa\u0107. Osobliwa estetyka i merytoryczna zawarto\u015b\u0107 nalepek ostrzegawczych na paczkach tytoniu zrobi\u0142a swoje…<\/p>\n

Drugi sztandar antytytoniowej krucjaty rozwijaj\u0105 demokraci i wolno\u015bciowcy… Wolno\u015b\u0107 albowiem jest tak d\u0142ugo wolno\u015bci\u0105, jak d\u0142ugo nie narusza wolno\u015bci cudzej. Je\u017celi zatem palisz, masz prawo to robi\u0107 tak d\u0142ugo, jak d\u0142ugo nikt nie powie, \u017ce tw\u00f3j dym narusza jego prawo do \u017cycia w otoczeniu bezdymnym; masz wi\u0119c prawo pali\u0107 dop\u00f3ty, dop\u00f3ki nikt nie zaprotestuje. By zatem unikn\u0105\u0107 kolizji, przenie\u015b si\u0119 ze sw\u0105 fajk\u0105 na odludzie, najlepiej na bezludn\u0105 wysp\u0119. A je\u017celi demokratyczna wi\u0119kszo\u015b\u0107 uchwali bezwzgl\u0119dny zakaz, masz si\u0119 do niego stosowa\u0107 \u2013 nawet gdy znajdziesz si\u0119 w okoliczno\u015bciach, w kt\u00f3rych nikomu nie przeszkadza\u0142by\u015b, kultywuj\u0105c sw\u00f3j na\u0142\u00f3g.<\/p>\n

Tak tedy fajka znika powoli z pejza\u017cu miast, las\u00f3w i g\u00f3r, nadmorskich pla\u017c i \u015br\u00f3djeziornych \u0142\u0105k. Zosta\u0142a zepchni\u0119ta do jakich\u015b obrzydliwych rezerwat\u00f3w… Gdy jeszcze pali\u0142em, potrafi\u0142em powstrzyma\u0107 si\u0119 na wiele godzin od si\u0119gni\u0119cia po fajk\u0119, wi\u0119c oszcz\u0119dzone mi by\u0142o upokarzaj\u0105ce zwiedzanie oszklonych klatek dla pal\u0105cych na lotniskach; tego ju\u017c m\u00f3g\u0142bym dzisiaj nie prze\u017cy\u0107. Na szcz\u0119\u015bcie by\u0142 niezawodny Morawski, gdy postanowi\u0142, \u017ce napisze sw\u0105 dawn\u0105 ksi\u0105\u017ceczk\u0119 jeszcze raz \u2013 jako mi\u0142e wspomnienie, po\u017cegnanie z zamordowanym, wyci\u0119tym w pie\u0144 \u015bwiatem fajki. Micha\u0142 Morawski to nietuzinkowa posta\u0107 polskiego \u017cycia publicznego i towarzyskiego: rocznik 1945, syn pierwszego premiera polskiego Rz\u0105du Tymczasowego Edwarda Os\u00f3bki-Morawskiego, za m\u0142odu opozycjonista, potem prawnik wybitny (na skal\u0119 \u015bwiatow\u0105 – specjalista prawa lotniczego), podr\u00f3\u017cnik, kolekcjoner (oczywi\u015bcie fajek), causeur, meloman… Zmar\u0142 dwa miesi\u0105ce temu; nie jestem pewien, czy zd\u0105\u017cy\u0142 zobaczy\u0107 swe \u201eRozmy\u015blania…\u201d ju\u017c wydrukowane. Wa\u017cne, \u017ce doprowadzi\u0142 edycj\u0119 do tej postaci, kt\u00f3r\u0105 trzymam w d\u0142oniach. To \u015blad przesz\u0142ej epoki; ju\u017c jej nie ma, coraz mniej takich ludzi, mniej fajek, mniej czasu… Zosta\u0142a tylko lektura, kt\u00f3r\u0105 gor\u0105co (nie za gor\u0105co: pali\u0107 fajk\u0119 nale\u017cy sucho i ch\u0142odno) polecam.<\/p>\n

Przy okazji spe\u0142niam \u017cyczenie jednego z moich fajkowych przyjaci\u00f3\u0142, bym zezna\u0142, jakie s\u0105 (by\u0142y) moje trzy ulubione i najlepsze moim zdaniem tytonie i jakie trzy fajki ceni\u0119 najwy\u017cej. Gdy zaczyna\u0142em przygod\u0119 z fajk\u0105, kr\u00f3low\u0105 polskiego rynku, niepodzieln\u0105 w\u0142adczyni\u0105 by\u0142a czerwona (kolor obwoluty paczki-kopertki) amphora \u2013 mocno wilgotna, smoli\u015bcie aromatyzowana ekstraktem wanilinowym, holenderska mieszanka firmy Douwe Egberts, dost\u0119pna tylko w Peweksie (60 bon\u00f3w-cent\u00f3w), rzadziej w komisach lub delikatesach, prowadz\u0105cych skup z paczek zagranicznych. Mia\u0142a kilka si\u00f3str, ale gdy fajczarze spierali si\u0119 co do jako\u015bci czerwonej, niebieskiej, zielonej i br\u0105zowej tudzie\u017c ich przydatno\u015bci w mieszankach domowej proweniencji, ja ju\u017c odkry\u0142em nowego przyjaciela na d\u0142ugie lata \u2013 dro\u017cszy (o ca\u0142e 30 cent\u00f3w na paczuszce 50-gramowej, skurczybyk!), r\u00f3wnie\u017c holenderski, ale z firmy Theodorus Niemeyer, cienko krojony, k\u0119dzierzawy clan. To ci by\u0142o palenie! Ostatni\u0105 w mej fajkowej karierze p\u00f3\u0142kilogramow\u0105 blaszank\u0119 z clanem przywioz\u0142em ze strefy wolnoc\u0142owej na lotnisku w Seulu (na dolara i 95 cent\u00f3w by\u0142a przeceniona…) na pocz\u0105tku lat 90. ubieg\u0142ego wieku. Potem a\u017c do nag\u0142ego ko\u0144ca palenia, uleg\u0142em czarowi produktu du\u0144skiej firmy A&C Petersen \u2013 tytoniowi kentucky bird: pi\u0119knie zbalansowanej mieszance virginii i burleya, z jakowymy\u015b kwiatkami i fantastycznym aromatem bergamotowym, jak w najlepszej herbacie earl grey…<\/p>\n

A co do fajek \u2013 sprawa prosta… Najlepsze na \u015bwiecie s\u0105 irlandzkie Petersony z Dublina, francuskie Butz-Choquiny z Saint-Claude w Jurze (przy granicy szwajcarskiej) i cr\u00e8<\/span>me de la cr\u00e8<\/span>me: w\u0142oskie produkty firmy Savinelli z Mediolanu (sklep przy via Orefici 2, naprzeciw Duomo…). To jest m\u00f3j wyb\u00f3r…<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(20 11 2019)<\/strong><\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Micha\u0142 Morawski Rozmy\u015blania o fajce i tytoniu Wydawnictwo Iskry, Warszawa 2019 Rekomendacja: 4\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 P\u00f3\u0142 wieku z dymkiem Ojciec pali\u0142 fajk\u0119. To znaczy, gdy si\u0119gam pami\u0119ci\u0105 najdalej, jak potrafi\u0119 \u2013 widz\u0119 go z papierosem. Kurzy\u0142 od\u015bwi\u0119tnie \u201ebelwedery\u201d i \u201ewawele\u201d, a na co dzie\u0144 – \u201ewroc\u0142awskie\u201d. Ale gdy pojawi\u0142y si\u0119 pierwsze podejrzenia i objawy sclerosis multiplex, za rad\u0105 opiekuj\u0105cego si\u0119 nim wybitnego neurologa profesora Szapiry, tata przerzuci\u0142 si\u0119 na fajk\u0119. Profesor Szapiro uwa\u017ca\u0142, \u017ce du\u017co skomplikowanych manualnych czynno\u015bci obs\u0142ugowych przy paleniu fajki pomaga usprawnia\u0107 funkcje d\u0142oni (podobnie jak pisanie na maszynie), a jednocze\u015bnie sygnalizuje najszybciej post\u0119py wyj\u0105tkowo wrednej choroby. Ojciec mia\u0142 kilka fajek czeskich koh-i-noora, co\u015b z Albanii, przemysk\u0105 walat\u00f3wk\u0119 i zacnego niemieckiego oldenkotta, u\u017cywanego najintensywniej i nieustannie czyszczonego. Tytonie pali\u0142 krajowe \u2013 przedni (o dziwo, bardzo dobry…) i najprzedniejszy (wbrew nazwie do\u015b\u0107 ordynarna machora…), a na specjalne okazje mia\u0142 zapasik wonnej, aromatyzowanej chi\u0144skiej granulowanej (!) \u201epandy\u201d w metalowych pude\u0142kach i papierowych torebeczkach-wk\u0142adkach z \u201eplisowanym\u201d wierzchem. Nie sko\u0144czy\u0142em jeszcze pi\u0119tnastu lat i nie mia\u0142em za sob\u0105 \u017cadnych m\u0142odzie\u0144czych do\u015bwiadcze\u0144 i pr\u00f3b z papierosami (w sensie \u015bcis\u0142ym \u2013 nie mam ich do dzi\u015b; ani razu w \u017cyciu papierosa w ustach nie mia\u0142em…), gdy postanowi\u0142em popr\u00f3bowa\u0107 fajki… Akurat nadarzy\u0142a si\u0119 okazja…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1735,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[221,85],"tags":[273],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1734"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1734"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1734\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4570,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1734\/revisions\/4570"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1735"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1734"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1734"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1734"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}