{"id":1682,"date":"2019-09-30T18:05:25","date_gmt":"2019-09-30T16:05:25","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=1682"},"modified":"2021-02-18T01:03:16","modified_gmt":"2021-02-18T00:03:16","slug":"na-ramionach-olbrzymow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2019\/09\/30\/na-ramionach-olbrzymow\/","title":{"rendered":"Na ramionach olbrzym\u00f3w"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Umberto Eco
Na ramionach olbrzym\u00f3w
Prze\u0142o\u017cy\u0142 Krzysztof \u017baboklicki
Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2019<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Rekomendacja: 5\/7
Ocena ok\u0142adki: 5\/5<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Dok\u0105d pop\u0142ynie statek Tezeusza?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u201ePomy\u015bl, zanim pomy\u015blisz.\u201d<\/em>
Stanis\u0142aw Jerzy Lec
\u201eMy\u015bli nieuczesane\u201d<\/p>\n\n\n\n

Ilekro\u0107 bywa\u0142em w Mediolanie,\nnieopisanie mocno zazdro\u015bci\u0142em mediola\u0144czykom trzech rzeczy:\nniesamowitego Duomo \u2013 katedry z fasad\u0105 o urodzie weselnego tortu,\npo\u0142o\u017conej po s\u0105siedzku galerii Wiktora Emanuela II, czyli\neleganckiego kawa\u0142ka miasta pod dachem (a deszcze w Mediolanie\nbywaj\u0105 niespokojne…) oraz sklepu z fajkami Savinellego przy ulicy\nZ\u0142otnik\u00f3w (via Orefici 2) dok\u0142adnie naprzeciw wspomnianej\nfasady… Ale jeszcze bardziej zazdro\u015bci\u0142em mediola\u0144czykom\nmo\u017cliwo\u015bci obcowania (to ju\u017c czas przesz\u0142y, niestety…) z\ngeniuszem wielkiego semiotyka, wszechstronnego filozofa, eseisty i\npisarza Umberta Eco… Mo\u017cna go by\u0142o spotka\u0107 \u201ena mie\u015bcie\u201d;\npos\u0142ucha\u0107 rzadziej (stale wyk\u0142ada\u0142 w Bolonii, a to kawa\u0142ek\ndrogi) \u2013 ale raz do roku w maju na pewno \u2013 Umberto Eco by\u0142 przez\nkilkana\u015bcie lat XXI wieku \u201eetatowym\u201d wyk\u0142adowc\u0105 na znakomitym\ni s\u0142awnym festiwalu La Milanesiana: interdyscyplinarnym spotkaniu\ntw\u00f3rc\u00f3w i wykonawc\u00f3w artes liberales – sztuk wyzwolonych (plus\nekonomii…). Eco zazwyczaj otwiera\u0142 imprez\u0119 wyk\u0142adem\ninauguracyjnym, po\u015bwi\u0119conym konkretnemu tematowi \u2013 kt\u00f3ry by\u0142\nzarazem ide\u0105 przewodni\u0105 ca\u0142ego festiwalu; zreszt\u0105 na og\u00f3\u0142 bra\u0142\nczynny udzia\u0142 w wymy\u015blaniu tego has\u0142a. Nie mia\u0142 wyboru \u2013\nkuratork\u0105 artystyczn\u0105 festiwalu jest Elisabetta Sgarbi. A jej \u2013\nprzynajmniej w Mediolanie \u2013 nikt obdarzony instynktem\nsamozachowawczym nie odmawia… Zreszt\u0105 pani Sgarbi mia\u0142a haka na\nUmberta; opr\u00f3cz tego, \u017ce jest re\u017cyserk\u0105 filmow\u0105 i\ndokumentalistk\u0105, par\u0119 lat temu za\u0142o\u017cy\u0142a w Mediolanie wydawnictwo\nLa Nave di Teseo (literatura pi\u0119kna, eseistyka – kapita\u0142owo\nzbli\u017cone do grupy Mondadori), za\u015b Eco by\u0142 (i nadal jest) g\u0142\u00f3wnym\nfilarem jej firmowego portfolio. Wi\u0119c zapewne nie m\u00f3g\u0142 i nie\npotrafi\u0142 jej odm\u00f3wi\u0107…<\/p>\n\n\n\n

La Nave di Teseo (czyli statek\nTezeusza; z tym \u017ce raczej nie chodzi tu o s\u0142awne \u201eArgo\u201d, na\nkt\u00f3rym Tezeusz z po\u0142ow\u0105 setki innych greckich heros\u00f3w pod wodz\u0105\nJazona \u017ceglowa\u0142 do Kolchidy po z\u0142ote runo \u2013 chodzi pewnie o t\u0119\nkryp\u0119, kt\u00f3r\u0105 wyprawi\u0142 si\u0119 na Kret\u0119, by zabi\u0107 potwora\nMinotaura, po\u017ceraj\u0105cego dziewice; ale wracaj\u0105c z sukcesem z misji\nzapomnia\u0142 zmieni\u0107 \u017cagiel z czarnego na um\u00f3wiony czerwony \u2013 wi\u0119c\nna ten widok jego ojciec Ajgeus rzuci\u0142 si\u0119 ze ska\u0142y do morza…)\nopublikowa\u0142o wszystkie eseje Eco z Milanesiany. Dwana\u015bcie. To\nprawdziwy skarb. Prezent dla \u201eecolog\u00f3w\u201d, econom\u00f3w\u201d i\n\u201eecoman\u00f3w\u201d, ale przede wszystkim jeszcze jedno \u015bwiadectwo \u2013 z\njakim niepospolitym, wszechstronnym, b\u0142yskotliwym i tw\u00f3rczym\numys\u0142em mieli\u015bmy do czynienia. Komplet tych esej\u00f3w, pozornie\nb\u0142\u0105kaj\u0105cych si\u0119 po peryferiach idei, po terytoriach dawno\nporzuconych jako zbadane do ko\u0144ca i z powrotem, jest dowodem pot\u0119gi\nmy\u015bli badacza, analityka i obserwatora, kt\u00f3ry za cel obra\u0142 nasze\nsposoby komunikowania si\u0119: j\u0119zyk i inne znaki, kody\nporozumiewawcze, symbolik\u0119 sygna\u0142\u00f3w, zachowa\u0144, rytua\u0142\u00f3w,\nmanifestacj\u0119 pogl\u0105d\u00f3w i stan\u00f3w ducha…<\/p>\n\n\n\n

Gdyby pan Jourdain mia\u0142 umys\u0142\nanalityczny, gdyby by\u0142 ciekawskim tropicielem, poszukiwaczem prawdy,\nto dowiedziawszy si\u0119, \u017ce m\u00f3wi proz\u0105, rzuci\u0142by si\u0119 zbada\u0107,\nczym\u017ce ta proza jest. I ju\u017c po chwili mia\u0142by na stole ca\u0142\u0105 jej\nanatomi\u0119, morfologi\u0119, \u015brubki, o\u015bki i k\u00f3\u0142ka z\u0119bate, parametry\npomierzone, wypreparowane wi\u0105zki logicznych zwi\u0105zk\u00f3w, konteksty\nrozpoznane, opisane znaczenia, rozszyfrowane sensy i wszystko inne. O\nprozie. Rozprawia\u0142by o niej z polotem, pewno\u015bci\u0105 siebie,\nwyobra\u017ani\u0105 i niejakim znawstwem. Ale, jak pami\u0119tamy z Moliera, by\u0142\nprostakiem o powierzchownym i prymitywnym intelekcie, wi\u0119c tym\n\u0142acniej poprzesta\u0142 na samowywy\u017cszeniu si\u0119, gdy zosta\u0142 mimochodem\nzaliczony do szlachetnego grona prozaik\u00f3w… I na tym mu zale\u017ca\u0142o\nbardziej, za\u015b na zrozumieniu, o co chodzi z t\u0105 proz\u0105 \u2013 ju\u017c\nwcale…<\/p>\n\n\n\n

Eco za\u015b by\u0142 przede wszystkim semiologiem, wi\u0119c mia\u0142 naturaln\u0105 (dawno temu wyuczon\u0105) sk\u0142onno\u015b\u0107 do badania zawarto\u015bci, temperatury, formy i sensu komunikat\u00f3w, kt\u00f3rymi si\u0119 porozumiewamy (tak\u017ce i tych, kt\u00f3rymi si\u0119 nie-porozumiewamy…). Ka\u017cde postawione przed nim zadanie \u2013 ciekawe pytanie, w\u0105tpliwo\u015b\u0107 poznawcz\u0105 czy dylemat natury etycznej \u2013 traktowa\u0142 swoimi subtelnymi narz\u0119dziami epistemologicznymi, by wywie\u015b\u0107 ich sens, zbada\u0107, co znacz\u0105, jak je rozumiemy,, jak to rozumienie si\u0119 zmienia\u0142o i zmienia. Dwana\u015bcie esej\u00f3w z Milanesiany to nie jest – um\u00f3wmy si\u0119 zawczasu \u2013 pr\u00f3ba opisania \u015bwiata, lecz jedynie pr\u00f3bka, b\u0142yskotliwy pokaz, jak dzia\u0142aj\u0105 subtelne narz\u0119dzia pojmowania rzeczywisto\u015bci w r\u0119kach mistrza. Oto Eco rozwija przed nami magiczny seans mo\u017cliwych sens\u00f3w, wyobra\u017ce\u0144 i znacze\u0144 znak\u00f3w, kt\u00f3re stosujemy, porozumiewaj\u0105c si\u0119. Prowadzeni przez mistrza, ogl\u0105damy – jak w preparatach anatomicznych \u2013 zmienno\u015b\u0107 zawarto\u015bci niezmiennych symboli, wyj\u0119tych z naszego cywilizacyjnego, kulturowego kodu znacze\u0144, szyfrowej tabeli sens\u00f3w naszej mowy i nie-mowy. Badamy zawarto\u015b\u0107 kod\u00f3w pi\u0119kna, brzydoty, docieramy do istoty absolutu, pytamy o prawd\u0119 i fa\u0142sz, badamy metafizyk\u0119 teorii spiskowych, zg\u0142\u0119biamy natur\u0119 ognia i \u015bwiat\u0142a, pytamy o istot\u0119 tajemnicy, uczymy si\u0119 docenia\u0107 istot\u0119 fikcji w kre\u015bleniu portretu bohatera literackiego, wreszcie studiujemy natur\u0119 \u015bwi\u0119to\u015bci…<\/p>\n\n\n\n

Eseje Eco s\u0105 jak dwana\u015bcie filar\u00f3w m\u0105dro\u015bci \u2013 nie roszcz\u0105 sobie pretensji do kompletnego opisania \u015bwiata, nie chc\u0105 by\u0107 uniwersalne. Nie maj\u0105 sk\u0142onno\u015bci mentorskich, niczego nie organizuj\u0105, nie narzucaj\u0105, nie ograniczaj\u0105… To tylko zaproszenia do swobodnej wymiany my\u015bli. Teksty te wprawdzie s\u0105 wizjonerskie, b\u0142yskotliwe, onie\u015bmielaj\u0105co erudycyjne \u2013 ale to nie parali\u017cuj\u0105ce sw\u0105 normatywno\u015bci\u0105 traktaty. To raczej zaproszenia do swobodnej w\u0119dr\u00f3wki tropami pewnych idei, komunikat\u00f3w i pyta\u0144, kt\u00f3re autorowi wydaj\u0105 si\u0119 wa\u017cne (skoro zdecydowa\u0142 si\u0119 odpowiedzie\u0107 na wezwanie Milanesiany…). Eco chce te kwestie uczyni\u0107 wa\u017cnymi i dla swojej publiczno\u015bci… Oto spotykacie si\u0119 codziennie z pytaniem na przyk\u0142ad o pi\u0119kno, kwalifikujecie, ustalacie, co nim jest, co nie. Czasem jeste\u015bcie pewni swego os\u0105du, czasem nie; a czasem macie w g\u0142owie chaos… pozw\u00f3lcie zatem, \u017ce wprowadz\u0119 troch\u0119 \u0142adu, pomog\u0119 poustawia\u0107 klocki. Zaufajcie \u2013 mam narz\u0119dzia i troch\u0119 si\u0119 na tym znam. <\/p>\n\n\n\n

Eco jest dyskretnym przewodnikiem. Pod\u0105\u017cajcie za mn\u0105 \u2013 powiada. Ale z zachowaniem pewnej dyscypliny intelektualnej; wtedy skorzystacie… Teza \u2013 dow\u00f3d \u2013 teza powt\u00f3rzona. Wnioski i pytania. A mo\u017ce kto\u015b kwestionuje tez\u0119 lub wyw\u00f3d? By\u0142by\u017c to znak, \u017ce nie przemy\u015bla\u0142em wszystkiego dostatecznie? Zg\u0142\u0119biaj\u0105c w jednym z wyk\u0142ad\u00f3w natur\u0119 paradoksu jako znaku o odwr\u00f3conym znaczeniu, Eco przyzna\u0142, \u017ce robi\u0105 na nim wra\u017cenie (nie znajduje w nich nic wysilonego ani fa\u0142szywego…) paradoksalne aforyzmy pewnego lewicuj\u0105cego ca\u0142e \u017cycie galicyjskiego barona de Tusch-Letza (zgadli\u015bcie: to Stanis\u0142aw Jerzy Lec!), a osobliwie jedna z jego my\u015bli nieuczesanych, zacytowana tu na wst\u0119pie (czyli \u201ePomy\u015bl, zanim pomy\u015blisz\u201d…). To by\u0142a \u017cyciowa wskaz\u00f3wka Umberta. Nie ma powodu, by jej sobie nieustannie nie powtarza\u0107 przy ka\u017cdej okazji i bez okazji. Zasi\u0119g tego aforyzmu dalece bowiem wykracza poza inteligentn\u0105 zabaw\u0119 s\u0142owami i znaczeniami. To syntetyczny opis naszego \u015bwiadomego bytowania na planecie, kt\u00f3r\u0105 zasiedlamy. My\u015blenie ma by\u0107 procesem wyprzedzaj\u0105cym wszystko, cokolwiek zrobimy lub nie zrobimy. Ale nie my\u015blmy zamiast…<\/p>\n\n\n\n

Tomasz Sas
(30 09 2019)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Umberto Eco Na ramionach olbrzym\u00f3wPrze\u0142o\u017cy\u0142 Krzysztof \u017baboklicki Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2019 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 5\/5 Dok\u0105d pop\u0142ynie statek Tezeusza? \u201ePomy\u015bl, zanim pomy\u015blisz.\u201dStanis\u0142aw Jerzy Lec\u201eMy\u015bli nieuczesane\u201d Ilekro\u0107 bywa\u0142em w Mediolanie, nieopisanie mocno zazdro\u015bci\u0142em mediola\u0144czykom trzech rzeczy: niesamowitego Duomo \u2013 katedry z fasad\u0105 o urodzie weselnego tortu, po\u0142o\u017conej po s\u0105siedzku galerii Wiktora Emanuela II, czyli eleganckiego kawa\u0142ka miasta pod dachem (a deszcze w Mediolanie bywaj\u0105 niespokojne…) oraz sklepu z fajkami Savinellego przy ulicy Z\u0142otnik\u00f3w (via Orefici 2) dok\u0142adnie naprzeciw wspomnianej fasady… Ale jeszcze bardziej zazdro\u015bci\u0142em mediola\u0144czykom mo\u017cliwo\u015bci obcowania (to ju\u017c czas przesz\u0142y, niestety…) z geniuszem wielkiego semiotyka, wszechstronnego filozofa, eseisty i pisarza Umberta Eco… Mo\u017cna go by\u0142o spotka\u0107 \u201ena mie\u015bcie\u201d; pos\u0142ucha\u0107 rzadziej (stale wyk\u0142ada\u0142 w Bolonii, a to kawa\u0142ek drogi) \u2013 ale raz do roku w maju na pewno \u2013 Umberto Eco by\u0142 przez kilkana\u015bcie lat XXI wieku \u201eetatowym\u201d wyk\u0142adowc\u0105 na znakomitym i s\u0142awnym festiwalu La Milanesiana: interdyscyplinarnym spotkaniu tw\u00f3rc\u00f3w i wykonawc\u00f3w artes liberales – sztuk wyzwolonych (plus ekonomii…). Eco zazwyczaj otwiera\u0142 imprez\u0119 wyk\u0142adem inauguracyjnym, po\u015bwi\u0119conym konkretnemu tematowi \u2013 kt\u00f3ry by\u0142 zarazem ide\u0105 przewodni\u0105 ca\u0142ego festiwalu; zreszt\u0105 na og\u00f3\u0142 bra\u0142 czynny udzia\u0142 w wymy\u015blaniu tego has\u0142a. Nie mia\u0142 wyboru \u2013 kuratork\u0105 artystyczn\u0105 festiwalu jest Elisabetta Sgarbi. A jej \u2013…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1681,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[30,221],"tags":[73],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1682"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1682"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1682\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2548,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1682\/revisions\/2548"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1681"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1682"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1682"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1682"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}