{"id":1672,"date":"2019-09-25T22:51:41","date_gmt":"2019-09-25T20:51:41","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=1672"},"modified":"2021-04-18T01:16:10","modified_gmt":"2021-04-17T23:16:10","slug":"zolte-swiatlo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2019\/09\/25\/zolte-swiatlo\/","title":{"rendered":"\u017b\u00f3\u0142te \u015bwiat\u0142o"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Jerzy Pilch
\u017b\u00f3\u0142te \u015bwiat\u0142o
Wydawnictwo Wielka Litera, Warszawa 2019<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Rekomendacja: 4\/7
Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wielka jesienna wyprzeda\u017c<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Od pewnego czasu z kr\u0119g\u00f3w bliskich pisarzowi Jerzemu Pilchowi dochodz\u0105 wie\u015bci, napomknienia i ton’kije namioki<\/em> (to akurat po rosyjsku…), \u017ce pisarz \u00f3w dzie\u0142o \u017cycia przygotowuje \u2013 ba, pospiesznie obrabia i wyko\u0144cza takowe r\u0119k\u0105 w\u0142asn\u0105; ma to jakoby by\u0107 autobiografia \u2013 stuprocentowo szczera, wywrotowa i demistyfikuj\u0105ca. Autobiografia, bowiem mistrz jest rzekomo skrajnie niezadowolony z podj\u0119tych dotychczas pr\u00f3b biograficznych (nawet z tzw. wywiadu-rzeki). Podobno uwa\u017ca, \u017ce powinien bra\u0107 problemat we w\u0142asne r\u0119ce – w trosce o pog\u0142\u0119biony i kompletny byt zjawiska \u201ePilch\u201d w sensie \u015bcis\u0142ym i nie-\u015bcis\u0142ym. Autorzy pono\u0107 wykazali si\u0119 skrajn\u0105 powierzchowno\u015bci\u0105 i niezrozumieniem, przeto teraz on naprostuje \u015bcie\u017cki, wyja\u015bni nieporozumienia, da wyk\u0142adni\u0119 autentyczn\u0105 i oficjaln\u0105, zranionych uleczy, niezaspokojonych pocieszy, oboj\u0119tnych natchnie wiar\u0105… Ino jeszcze troch\u0119 poczekajta…<\/p>\n\n\n\n

Nie wiem, czy to wszystko prawda. Ju\u017c samo \u017ar\u00f3d\u0142o przecieku budzi w\u0105tpliwo\u015bci. Sformu\u0142owanie \u201ekr\u0119gi bliskie\u201d to zaawansowany eufemizm. Cokolwiek stamt\u0105d s\u0142ycha\u0107, s\u0142yszane by\u0107 nie mo\u017ce, albowiem nie zosta\u0142o wypowiedziane. \u201eKr\u0119gi bliskie\u201d Pilchowi to terytorium bezludne; nikogo tam nie ma. Bole\u015bnie si\u0119 o tym przekonywa\u0142y kolejne muzy i damy, mylnie mniemaj\u0105ce, \u017ce zwi\u0105zki p\u0142ciowe tudzie\u017c sentymentalne upowa\u017cniaj\u0105 do robienia plan\u00f3w na przysz\u0142o\u015b\u0107. Nie upowa\u017cniaj\u0105 \u2013 nawet w chorobie intymna, dyskretna pomoc si\u0119 nie sprawdzi\u0142a. (Chyba…). Kr\u0119gi bliskie p\u0142ci m\u0119skiej (je\u017celi istniej\u0105), chyba a\u017c tak g\u0142\u0119boko wtajemniczone nie s\u0105. Wi\u0119c tylko domys\u0142 pozostaje, wysnuty z ekstrapolacji podobnych przypadk\u00f3w. Podobno ka\u017cdy wielki pisarz jako\u015b tak o tej porze, dzie\u0142o \u017cycia zamy\u015bla sporz\u0105dzi\u0107 \u2013 wi\u0119c dlaczego nie Pilch? W\u015br\u00f3d mo\u017cliwych wariant\u00f3w tw\u00f3rczych jest i autobiografia \u2013 czemu zatem nie? Ale to si\u0119 jeszcze zobaczy…<\/p>\n\n\n\n

Wi\u0119c je\u015bli autobiografia, to ju\u017c\npewnie nie \u201ePostylla\u201d, a tej by\u0142bym najbardziej ciekaw. Osobisty\nPilchowy komplet kaza\u0144 na 52 niedziele roku \u2013 kilka lat temu autor\nobiecywa\u0142, \u017ce takowy sporz\u0105dzi, przyk\u0142ad bior\u0105c ze swych\nluterskich mistrz\u00f3w, przewodnik\u00f3w duchowych i autorytet\u00f3w. Niemal\nka\u017cdy ambitny lutera\u0144ski pastor z zadatkami na kaznodziej\u0119\nspisywa\u0142 swe kazania, biblijne egzegezy i moralitety, szlifowa\u0142 ich\nform\u0119 i tre\u015b\u0107 \u2013 z my\u015bl\u0105 o publikacji wie\u0144cz\u0105cej chlubnie\njego pastersk\u0105 pos\u0142ug\u0119. Gdyby co\u015b podobnego zamierzy\u0142 Pilch,\nby\u0142oby to dzie\u0142o wielkie i ze wszech miar potrzebne, cho\u0107 na jego\nreligijn\u0105, teologiczn\u0105 tre\u015b\u0107 niekoniecznie bym liczy\u0142… A nawet\nwprost przeciwnie \u2013 oczekiwa\u0142bym summy \u017cyciowej bez jej aspektu\ntranscendentalnego.<\/p>\n\n\n\n

Ale Nie-Wiadomo-Co ma Pilch teraz na\nwarsztacie. Wi\u0119c skupmy si\u0119 na tym, co aktualnie ten warsztat\nopuszcza… \u201e\u017b\u00f3\u0142te \u015bwiat\u0142o\u201d to by\u0142o \u2013 cienki tom\nopowiada\u0144 (sztuk dziewi\u0119\u0107), po\u0142\u0105czonych w jedno wsp\u00f3lnym\npochodzeniem: pozosta\u0142o\u015bci po wietrzeniu magazyn\u00f3w, czyli towary,\nkt\u00f3re nie zesz\u0142y, zmiotki i przeterminowane zapasy. Oraz odpady\n(stru\u017cyny, trociny…) po intensywnym, bezkompromisowym procesie\ntw\u00f3rczym. Nic jednak ich warto\u015bci nie umniejsza. U Pilcha to si\u0119\nnie zdarza. U niego wszystko ma gwarancj\u0119 typu \u201eapelacji\nkontrolowanej\u201d. Nie s\u0105 to bowiem dyskwalifikanty jako\u015bciowe,\ntylko pe\u0142nowarto\u015bciowy odpad technologiczny, powstaj\u0105cy w\nrezultacie zastosowania konkretnych narz\u0119dzi tw\u00f3rczych. Czasem\npe\u0142nowarto\u015bciowego towaru zostaje wi\u0119cej, ale szkoda zmarnowa\u0107.\nWi\u0119c czerpie Pilch z do\u015bwiadcze\u0144 POSTI…<\/p>\n\n\n\n

Nie pami\u0119tacie, co to by\u0142o? Za czas\u00f3w\nkomuny funkcjonowa\u0142o w Gdyni Przedsi\u0119biorstwo Obrotu Spo\u017cywczymi\nTowarami Importowanymi. Mi\u0119dzy innymi ciekawymi zaj\u0119ciami\nsprowadza\u0142o ono statkami do kraju herbat\u0119 w wielkich worach i\nskrzyniach, poczem dokonywa\u0142o operacji konfekcjonowania listowia\nyunnanu, madrasu, cejlonu do ma\u0142ych kartonowych pude\u0142ek. Proces\nprzebiega\u0142 pod sta\u0142ym nadzorem przemys\u0142owych odkurzaczy.\nHerbaciany, odzyskany kurz rozsypywano do woreczk\u00f3w z bibu\u0142ki,\ndoczepiano sznureczki z etykietk\u0105 EX<\/em> i w ten spos\u00f3b rynek\nwzbogaca\u0142a jeszcze jedna marka herbaciana \u2013 expressowa do\nzamaczania we wrz\u0105tku. No, m\u00f3wi\u0119 wam \u2013 Europa! Nie chc\u0119 przez\nt\u0119 przypowiastk\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce Pilchowe opowiadania jako\u015bci\u0105 i\nsmakiem (zw\u0142aszcza smakiem…) przypominaj\u0105 tamt\u0105 herbatk\u0119 Ex,\npieszczotliwie nazywan\u0105 exitus. No nie, one wszystkie (te\nopowiadania oczywi\u015bcie…) s\u0105 jak lapsang souchong z Fujian \u2013\nbardzo mocne, bardzo wytrawne, gorzkawe, dymne, \u201em\u0119skie\u201d.\nOczywi\u015bcie pite bez cukru; cukier morduje nie tylko smak, ale i\nsens. \n<\/p>\n\n\n\n

Nowe opowiadania Pilcha by\u0142yby\u017c zatem\nodpadami procesu tw\u00f3rczego? Wybrakowanymi nie tyle z powodu wad, co\nnieprzydatno\u015bci do obranej linii melodycznej preparowanego dzie\u0142a?\nBy\u0107 mo\u017ce. Je\u015bli przyjmiemy za pewnik, \u017ce podstawowym tworzywem\nPilchowej prozy jest jego w\u0142asna biografia \u2013 czasem z grubsza\ntylko obrobiona, czasem finezyjnie zakamuflowana i przeinaczona \u2013\nto mo\u017cna uzna\u0107, \u017ce opowiadania z \u201e\u017b\u00f3\u0142tego \u015bwiat\u0142a\u201d s\u0105\npe\u0142nowarto\u015bciowymi wariacjami i wariantami, ale odstawiono je na\nbok. Ot, konstrukcja w procesie. Mo\u017ce zapowiadaj\u0105 nowe trendy,\npomys\u0142y i tendencje, na razie zb\u0119dne \u2013 ale co szkodzi je\nwypr\u00f3bowa\u0107 w druku?<\/p>\n\n\n\n

Ju\u017c pierwsze opowiadanie –\n\u201eDzie\u0144 wisielca\u201d – ma w sobie co\u015b z ducha autobiograficznej\nwprawki: z\u0142o\u015bliwej i autoironicznej. Oto w domu pisarza na Ho\u017cej\non\u017ce prowadzi obserwacj\u0119 wisielc\u00f3w na balkonach s\u0105siednich\nkamienic, uczenie rozprawiaj\u0105c o samob\u00f3jstwach tego typu i ich\nimplikacjach tak d\u0142ugo i szczeg\u00f3\u0142owo, a\u017c orientuje si\u0119, sk\u0105d\nten wywo\u0142uj\u0105cy md\u0142o\u015bci rozko\u0142ys i s\u0142up powietrza pod nogami \u2013\nto on sam wisi. Dalej jest jeszcze lepiej, cho\u0107 nieco inaczej, bez\nwisielczego humoru. Pilch kreuje swoje alter ego (a mo\u017ce nie-alter\nego?) – do\u017cywaj\u0105cego siedemdziesi\u0105tki pisarza Ariela Poschukala,\nkiepskiego jakoby literata (co najwy\u017cej \u015bredniego…) z Wis\u0142y vel\nSig\u0142y. Przygody i przypadki Poschukalowe s\u0105 w linii prostej\nkontynuacj\u0105 Pilchowego zakotwiczenia si\u0119 wzgl\u0119dem swego urodzenia,\nedukacji, wychowania i do\u015bwiadczania. W Poschukalu Pilch przetwarza\nna nowo i wypr\u00f3bowuje zgrane motywy autobiograficzne \u2013 a nu\u017c da\nsi\u0119 z tego zasobu sklei\u0107 no\u015bne rusztowanie? No\u015bne dla idei, kt\u00f3re\npod koniec \u017cycia (wyimaginowany \u2013 bro\u0144 Bo\u017ce nie rzeczywisty!)\nj\u0119\u0142y si\u0119 k\u0142\u0119bi\u0107 w Pilchowym-Poschukalowym jestestwie. Czy na\nprzyk\u0142ad koniec \u017cycia p\u0142ciowego jest to\u017csamy z ko\u0144cem\ndefinitywnym, totalnym? Z zej\u015bciem mianowicie? Pilchowy bohater, nie\nmaj\u0105c ju\u017c nic do zrobienia w wiadomej sferze, godzinami wystaje z\nokiem przylepionym do judasza w drzwiach, \u015bledz\u0105c \u017c\u00f3\u0142te\n\u015bwiate\u0142ko windy poruszaj\u0105ce si\u0119 za drzwiami swego szybu. Do mnie\njad\u0105? Po mnie jad\u0105? A mo\u017ce pi\u0119tro wy\u017cej? Pierwszorz\u0119dna\nmetafora…<\/p>\n\n\n\n

Ale Pilch wykreowa\u0142 nie\ntylko Poschukala \u2013 poszed\u0142 dalej, sam mianowa\u0142 si\u0119 podmiotem\nlirycznym, cho\u0107by w opowiadaniach \u201eJedyne arcydzie\u0142o starego\ndadaisty\u201d . \u201eHistoria sekretnego \u015blubu\u201d i \u201eNapoleon\nCaptivus\u201d. Dwa pierwsze s\u0105 o zwi\u0105zku z Weronik\u0105, m\u0142odsz\u0105 o\ndobre cztery dekady muzoopiekunk\u0105 starzej\u0105cego si\u0119 mistrza prozy\ntudzie\u017c eseju. Trzecie to \u201euzupe\u0142niaj\u0105ca\u201d historia\nskandalicznego zwi\u0105zku by\u0142ego cyrkowca i ksi\u0119garza z Sig\u0142y z\nlokaln\u0105 pi\u0119kno\u015bci\u0105 \u2013 stromopier\u015bn\u0105 i szarook\u0105 Ewk\u0105\nPinkas\u00f3wn\u0105. Zwi\u0105zku zako\u0144czonego zakleszczonym coitusem; pomoc\nmedyczna ze strony tzw. os\u00f3b trzecich (niezbyt dyskretnych) okaza\u0142a\nsi\u0119 niezb\u0119dna… \n<\/p>\n\n\n\n

Pilch zn\u00f3w tu si\u0119gn\u0105\u0142 po\ninstrumentarium autobiograficzne, ale znacznie odmienione. Nie\npojawiaj\u0105 si\u0119 kanoniczne dla prozy pana Jerzego figury symboliczne:\nbabka Czy\u017cowa, stary Kubica, biskup Wantu\u0142a. Ba, nie ma nawet Kota\nG\u0142upieloka. Bez Kota G\u0142upieloka Pilch to jakby nie-Pilch. Obaj \u2013\nKot i Pilch \u2013 s\u0105 przecie\u017c zro\u015bni\u0119ci na amen i na wieki.\nMy\u015blisz: Pilch \u2013 piszesz: G\u0142upielok. Piszesz: G\u0142upielok \u2013\nwidzisz: Pilch… Wi\u0119c jak\u017ce to tak? Bez Kota?<\/p>\n\n\n\n

Autotematyzm prozy Pilcha jest jej znakiem towarowym, symbolem handlowym. Definiuje istot\u0119, zamys\u0142 i efekt. Przetwarza k’sobie \u015bwiat… Na szcz\u0119\u015bcie ma z czego czerpa\u0107. Istotno\u015b\u0107 biografii Pilcha na artystycznej przydatno\u015bci si\u0119 zasadza. Ale nie w tym rzecz. Wa\u017cne, \u017ce przewietrzone, posprz\u0105tane, przecenione, wyprzedane. Plac czysty, przygotowany. Czy b\u00f3j to jego b\u0119dzie ostatni? I co w\u0142a\u015bciwie Mistrz przygotowuje? Czy istotnie obrazoburcz\u0105, demaskatorsk\u0105. bole\u015bnie szczer\u0105 autobiografi\u0119 \u2013 z g\u0142\u0119bokim moralnym przes\u0142aniem: ca\u0142ujcie\u017c mnie wszyscy w d…? A mo\u017ce to wielka powie\u015b\u0107 pikarejska, z mitami gracko i chwacko si\u0119 rozprawiaj\u0105ca? Cierpliwo\u015bci \u2013 na razie oddajcie si\u0119 lekturze \u201e\u017b\u00f3\u0142tego \u015bwiat\u0142a\u201d – skr\u00f3ci wam czas i m\u0119k\u0119 oczekiwania…<\/p>\n\n\n\n

Tomasz Sas
(25 09 2019)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jerzy Pilch \u017b\u00f3\u0142te \u015bwiat\u0142o Wydawnictwo Wielka Litera, Warszawa 2019 Rekomendacja: 4\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Wielka jesienna wyprzeda\u017c Od pewnego czasu z kr\u0119g\u00f3w bliskich pisarzowi Jerzemu Pilchowi dochodz\u0105 wie\u015bci, napomknienia i ton’kije namioki (to akurat po rosyjsku…), \u017ce pisarz \u00f3w dzie\u0142o \u017cycia przygotowuje \u2013 ba, pospiesznie obrabia i wyko\u0144cza takowe r\u0119k\u0105 w\u0142asn\u0105; ma to jakoby by\u0107 autobiografia \u2013 stuprocentowo szczera, wywrotowa i demistyfikuj\u0105ca. Autobiografia, bowiem mistrz jest rzekomo skrajnie niezadowolony z podj\u0119tych dotychczas pr\u00f3b biograficznych (nawet z tzw. wywiadu-rzeki). Podobno uwa\u017ca, \u017ce powinien bra\u0107 problemat we w\u0142asne r\u0119ce – w trosce o pog\u0142\u0119biony i kompletny byt zjawiska \u201ePilch\u201d w sensie \u015bcis\u0142ym i nie-\u015bcis\u0142ym. Autorzy pono\u0107 wykazali si\u0119 skrajn\u0105 powierzchowno\u015bci\u0105 i niezrozumieniem, przeto teraz on naprostuje \u015bcie\u017cki, wyja\u015bni nieporozumienia, da wyk\u0142adni\u0119 autentyczn\u0105 i oficjaln\u0105, zranionych uleczy, niezaspokojonych pocieszy, oboj\u0119tnych natchnie wiar\u0105… Ino jeszcze troch\u0119 poczekajta… Nie wiem, czy to wszystko prawda. Ju\u017c samo \u017ar\u00f3d\u0142o przecieku budzi w\u0105tpliwo\u015bci. Sformu\u0142owanie \u201ekr\u0119gi bliskie\u201d to zaawansowany eufemizm. Cokolwiek stamt\u0105d s\u0142ycha\u0107, s\u0142yszane by\u0107 nie mo\u017ce, albowiem nie zosta\u0142o wypowiedziane. \u201eKr\u0119gi bliskie\u201d Pilchowi to terytorium bezludne; nikogo tam nie ma. Bole\u015bnie si\u0119 o tym przekonywa\u0142y kolejne muzy i damy, mylnie mniemaj\u0105ce, \u017ce zwi\u0105zki p\u0142ciowe tudzie\u017c sentymentalne upowa\u017cniaj\u0105 do robienia plan\u00f3w na przysz\u0142o\u015b\u0107. Nie upowa\u017cniaj\u0105 \u2013 nawet w chorobie…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1673,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[16],"tags":[77],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1672"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1672"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1672\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2668,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1672\/revisions\/2668"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1673"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1672"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1672"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1672"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}