{"id":1661,"date":"2019-09-20T02:57:21","date_gmt":"2019-09-20T00:57:21","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=1661"},"modified":"2021-09-14T09:48:34","modified_gmt":"2021-09-14T07:48:34","slug":"zlodzieje-bzu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2019\/09\/20\/zlodzieje-bzu\/","title":{"rendered":"Z\u0142odzieje bzu"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Hubert Klimko-Dobrzaniecki
Z\u0142odzieje bzu
Wydawnictwo <\/strong>
Noir sur Blanc, Warszawa 2019<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Rekomendacja: 4\/7
Ocena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Na dw\u00f3ch kra\u0144cach universum…<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Mit Kres\u00f3w ci\u0105\u017cy naszej literaturze\n(i pozosta\u0142ej sztuce w og\u00f3lno\u015bci) tak bardzo, \u017ce wywo\u0142uje istn\u0105\ndewiacj\u0119 magnetyczn\u0105 \u2013 odchylenie od normy, zaw\u0142aszczaj\u0105ce pole\nnarracji, rzucaj\u0105ce cie\u0144, zmieniaj\u0105ce kierunek zaplanowanego\nruchu. A je\u015bli nawet mit \u00f3w akurat nie ma mocy sprawczej,\nnarzucaj\u0105cej formu\u0142\u0119, j\u0119zyk i tre\u015b\u0107 opowiadania, to chocia\u017c\nwtr\u0105ca swoje okluzje jak ziarnka piasku do buta \u2013 albo brzmi w tle\njak monotonne basso continuo, powtarzaj\u0105ce zap\u0119tlone zakl\u0119cia,\nodwo\u0142ania do pami\u0119ci, majaki senne, rojenia i roszczenia… Mit\nKres\u00f3w to choroba duszy. Mit Kres\u00f3w to dwa skonfliktowane ze sob\u0105\nkontrmity: szcz\u0119\u015bliwej Kukanii ci\u0105gn\u0105cej si\u0119 od D\u017awiny po\nDniestr – i oblanej krwi\u0105 (nasz\u0105, plemienn\u0105 krwi\u0105…) dziedziny\nWo\u0142ynia (i nie tylko). \n<\/p>\n\n\n\n

\u017badnego z tych mit\u00f3w nie \u017cywi\u0119 \u2013 jako dzieci\u0119 niezgrabnego, swojskiego czworok\u0105ta ziem polskich, rdzennie piastowskich, mi\u0119dzy \u0141\u0119czyc\u0105, Kutnem, \u0141owiczem i podzgiersk\u0105 Bia\u0142\u0105. Ani duchowej, ani historycznej, ani krewniaczej, ani sentymentalnej, ani wsp\u00f3lnotowej wi\u0119zi nie czuj\u0119. I wcale nad tym nie ubolewam. Nie jest mi to potrzebne do podtrzymywania ducha wsp\u00f3lnoty (na czym innym j\u0105 zasadzam…) – ani kultywowania tradycji jagiello\u0144skiej (t\u0119 akurat uwa\u017cam za bezpowrotnie wybrzmia\u0142\u0105 i bez przysz\u0142o\u015bci). Mo\u017ce to jaka\u015b skaza, mo\u017ce b\u0142\u0105d? Mo\u017ce nie jestem patriot\u0105? Nie s\u0105dz\u0119 \u2013 chc\u0119 tylko \u017cy\u0107 w kraju zorientowanym na post\u0119p, z g\u0142\u0119boko przepracowan\u0105 i od\u0142o\u017con\u0105 na archiwalne p\u00f3\u0142ki histori\u0105, bez rewindykacyjnych sentyment\u00f3w, twardo i trze\u017awo st\u0105paj\u0105cym po ziemi, dobrze urz\u0105dzonym i w ka\u017cdej chwili potrafi\u0105cym odr\u00f3\u017cni\u0107 to, co mo\u017cliwe, od tego, co se ne vrati<\/em>. Mity toleruj\u0119 wy\u0142\u0105cznie serwowane w porcjach aptekarskich, w celach poznawczych i cum grano salis<\/em>. <\/p>\n\n\n\n

Dlatego Hubert Klimko-Dobrzaniecki ze swymi \u201eZ\u0142odziejami bzu\u201d idealnie dopasowa\u0142 si\u0119 do mojego (i mam nadziej\u0119, \u017ce nie tylko mojego) zapotrzebowania na Mit Kres\u00f3w. Opowiadanie w niewielkiej skali, na niewielkim terytorium dziej\u0105ce si\u0119 \u2013 najpierw na gospodarce w wiosce jakie\u015b dwadzie\u015bcia, mo\u017ce dwadzie\u015bcia i pi\u0119\u0107 kilometr\u00f3w od Lwowa. P\u00f3\u017aniej (po rzezi i spaleniu) okrojona (w sensie najzupe\u0142niej \u015bcis\u0142ym okrojona: rozer\u017cni\u0119ta no\u017cami) rodzina Baryckich w sk\u0142adzie tatko i Antek pierworodny, w\u0119druje tysi\u0105c kilometr\u00f3w za s\u0142o\u0144cem – milcz\u0105cymi, zestrachanymi, niepewnymi jutra eszelonami na zach\u00f3d, by osi\u0105\u015b\u0107 w poniemieckim gospodarstwie na skraju poniemieckiego miasteczka z bawe\u0142nian\u0105 fabryk\u0105. W obej\u015bciu z wielkim krzakiem czarnego bzu – takim samym, jaki kwit\u0142 obficie tam, pod Lwowem. Mimo tej geograficznej tudzie\u017c historycznej rozpi\u0119to\u015bci Klimko jest kameralny, ograniczony op\u0142otkami swojskiego terroir<\/em>, wykreowanego z za\u0142o\u017ceniem, \u017ce ma\u0142e b\u0119dzie i dyskretnie gdzie\u015b schowane \u2013 bo i jego autorskie ambicje nie si\u0119gaj\u0105 wielkiej powie\u015bci – megalitycznej, fundamentalnej historii, dziejowego raportu krzywd i zmian. Ambicje Klimki-Dobrzanieckiego si\u0119gaj\u0105 dobrego opowiadania \u2013 na temat modny wprawdzie, ale w wariancie swoim w\u0142asnym, uczciwie i solennie przepracowanym w warunkach domowych.<\/p>\n\n\n\n

Klimko urodzi\u0142 si\u0119 dawno po tych\nwydarzeniach, ale za to w Bielawie \u2013 mie\u015bcie, kt\u00f3re ponad\ndwadzie\u015bcia lat przed tym fortunnym w przysz\u0142o\u015bci dla literatury\nzdarzeniem nagle (no, w ci\u0105gu roku po wojnie…) sta\u0142o si\u0119 puste\npo\u015brodku Niczego. Jak z pustego stawa\u0142o si\u0119 zn\u00f3w pe\u0142ne, m\u00f3g\u0142\nju\u017c sobie Klimko odtworzy\u0107 dzi\u0119ki codziennemu do\u015bwiadczeniu, bez\nuciekania si\u0119 do pog\u0142\u0119bionych antropologicznych, socjologicznych\nbada\u0144 terenowych; bra\u0142 te lekcje od dzieci\u0144stwa, w potrzebnej mu\nmikroskali: rodzinnej, s\u0105siedzkiej, plemiennej. \n<\/p>\n\n\n\n

Form\u0119 wybra\u0142 pan Hubert trudn\u0105 \u2013 Podmiot Liryczny, on\u017ce Antek Barycki, w pierwszej osobie, nader monotonnie, w pewnym sensie prostacko i usypiaj\u0105co zgo\u0142a opowiada \u017cycie swoje a\u017c do wczoraj. Syn ch\u0142opa polskiego spod Lwowa, ze smyka\u0142k\u0105 do liczb i akademickim zaocznym dyplomem ksi\u0119gowego, bez horyzont\u00f3w i sk\u0142onno\u015bci humanistycznych, nie potrafi\u0142by inaczej. Ma to we krwi \u2013 ten styl specyficzny, ca\u0142kiem nieepicki, skupiony na sobie i najbli\u017cszym otoczeniu, troch\u0119 wycofany \u2013 ale naturalistyczny, bez pruderii, lecz z niedoborem s\u0142\u00f3w opisuj\u0105cych siebie i \u015bwiat. No i zaskakuj\u0105co metaforyczny; cho\u0107by to \u201emi\u0119sko\u201d jako nazwa i definicja swojego w\u0142asnego organu p\u0142ciowego, ju\u017c to zwisaj\u0105cego swobodnie mi\u0119dzy nogami, ju\u017c to stwardnia\u0142ego, gotowego do akcji… Kontaminacja zaiste osobliwa \u2013 czego\u015b tak oczywi\u015bcie nieoczywistego si\u0119 nie spodziewa\u0142em. S\u0105dz\u0119, \u017ce Klimko-Dobrzaniecki takich monolog\u00f3w (z udzia\u0142em samogonu lub monopolowej) musia\u0142 w \u017cyciu wys\u0142ucha\u0107 wiele, zanim powa\u017cy\u0142 si\u0119 zapisa\u0107 t\u0119 osobliw\u0105 melodi\u0119 i utrwali\u0107 s\u0142owa niezwyczajne. <\/p>\n\n\n\n

Ale dobrze si\u0119 sta\u0142o \u2013 bo\n\u201eZ\u0142odzieje bzu\u201d, cho\u0107 epickiego zaci\u0119cia nie maj\u0105 za grosz,\nto w istocie powie\u015b\u0107 historyczna, relacja nieledwie \u017ar\u00f3d\u0142owa,\naczkolwiek przewrotna. Wi\u0119cej w niej Hrabala ni\u017c patosu. Wyda\u0142o mi\nsi\u0119 nawet podczas lektury, \u017ce dostrzegam niejakie podobie\u0144stwo\n(odleg\u0142e, ale co do formy \u2013 jakby wi\u0119ksze) do niezr\u00f3wnanego\nJanoscha i jego \u201eCholonka, czyli dobrego Pana Boga z gliny\u201d.\n\u201eCholonek…\u201d mo\u017ce jest bardziej drapie\u017cny, bardziej\nturpistyczny, ale z ducha oba teksty s\u0105 \u201ebreugnonowskie\u201d\n(chocia\u017c nie tak optymistyczne) \u2013 zdejmuj\u0105ce kl\u0105tw\u0119 dziejowego\nabsurdu, egzorcyzmuj\u0105ce groz\u0119 historii, mia\u017cd\u017c\u0105cej indywidualne\nlosy. \n<\/p>\n\n\n\n

Podmiot liryczny \u201eZ\u0142odziei bzu\u201d – Antek Barycki – historii zmia\u017cd\u017cy\u0107 si\u0119 nie da\u0142. Cierpliwie po ch\u0142opsku, stoicko i bez awantur wycisn\u0105\u0142 z niekomfortowych dziej\u00f3w tyle, ile si\u0119 mog\u0142o uda\u0107. Po wi\u0119cej nie si\u0119ga\u0142 \u2013 zna\u0142 swoj\u0105 miar\u0119, swoje ograniczenia. Bez z\u0142udze\u0144… Ceny wielkiej za to nie zap\u0142aci\u0142. Ot, rozdwojenie ja\u017ani o lekkim przebiegu, z niecz\u0119stymi nawrotami. Historia rozpi\u0119\u0142a go mi\u0119dzy dwoma kra\u0144cami \u015bwiata: tamtym bywszym, zabobonnie utrwalonym w pami\u0119ci, w obyczaju, przes\u0105dzie, mowie i my\u015bli \u2013 oraz tutejszym, twardym, sceptycznym, brutalnym, ponad poj\u0119cie pomieszanym, otwartym na przeci\u0105gi. Zatem ofiara universum? Ale\u017c sk\u0105d! M\u0105dro\u015b\u0107 ludowa, nakazuj\u0105ca niestawianie oporu, gdy to niemo\u017cliwe i niepotrzebne, uchroni\u0142a go przed napi\u0119tnowaniem i wybato\u017ceniem (figuralnym, nie dos\u0142ownym…). Antek przetrwa\u0142 i spokojnie zakotwiczy\u0142, gdzie chcia\u0142, otoczony szacunkiem i powa\u017caniem jako cz\u0142owiek sukcesu. I koniec ko\u0144c\u00f3w o to mniej wi\u0119cej chodzi, nieprawda\u017c?<\/p>\n\n\n\n

Klimko-Dobrzaniecki zgromadzi\u0142 wiele\nszczeg\u00f3\u0142\u00f3w z \u017cywota swego bohatera i racjonalnie nimi\ngospodarzy\u0142. W rezultacie portret wyszed\u0142 solenny, ale bez\nmartyrologii, za to z humorem, zapewne dla Antka bezwiednym, lecz pan\nHubert mia\u0142 z tego \u2013 za\u0142o\u017c\u0119 si\u0119… – wiele zabawy. Wyposa\u017cy\u0142\non ci bowiem swego bohatera w osobliwie wykoncypowan\u0105 przypad\u0142o\u015b\u0107\ncharakterologiczn\u0105: oto ch\u0142opski prostaczek, bez \u017cadnego\nintelektualnego zaplecza, odkrywa niechc\u0105cy i nie\u015bwiadomie\nfundamentalne prawo przyrody \u2013 zasad\u0119 niewyr\u00f3\u017cniania si\u0119,\nzasad\u0119 swojsko\u015bci, zasad\u0119 gorliwego wype\u0142niania standard\u00f3w,\ndopasowywania si\u0119 \u2013 s\u0142owem: mimetyzm. To ci dopiero! Zabu\u017ca\u0144ski\nch\u0142op, do\u015bwiadczony (a nawet przestraszony) przez histori\u0119,\nwyci\u0105ga nauk\u0119: bierz co daj\u0105, ale sam \u0142apy ochoczo nie wyci\u0105gaj.\nTyle o ile \u2013 to tak, ale nie na chama, nie na wyprz\u00f3dki.\nPrzetrwasz \u2013 a kiedy w\u0105sy zgoli\u0107 b\u0119dzie wypada\u0142o \u2013 zgolisz…\nJeste\u015b przecie\u017c bez w\u0142a\u015bciwo\u015bci. Jeste\u015b, kim op\u0142aca si\u0119 by\u0107.<\/p>\n\n\n\n

W sumie wi\u0119c \u201eZ\u0142odzieje bzu\u201d to\npochwa\u0142a \u017cycia. A zarazem i lektura nadaj\u0105ca innego wymiaru naszym\nwymaganiom wobec dobrze opowiedzianej historii. Hubert\nKlimko-Dobrzaniecki spore uczyni\u0142 post\u0119py od czasu opublikowania\npowie\u015bci \u201eBornholm, Bornholm\u201d, ale sukcesy go nie usztywni\u0142y…\nPoczucie humoru go nie opuszcza, a on przy okazji nie zatraci\u0142\npoczucia lito\u015bci wobec czytelnik\u00f3w, nadal konsekwentnie nie ka\u017c\u0105c\nim brn\u0105\u0107 byle gdzie w poszukiwaniu sensu; wszystko jest wy\u0142o\u017cone\nna widocznym miejscu \u2013 tylko bra\u0107 i czyta\u0107. \n<\/p>\n\n\n\n

Tomasz Sas
(20 09 2019)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Hubert Klimko-Dobrzaniecki Z\u0142odzieje bzu Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2019 Rekomendacja: 4\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Na dw\u00f3ch kra\u0144cach universum… Mit Kres\u00f3w ci\u0105\u017cy naszej literaturze (i pozosta\u0142ej sztuce w og\u00f3lno\u015bci) tak bardzo, \u017ce wywo\u0142uje istn\u0105 dewiacj\u0119 magnetyczn\u0105 \u2013 odchylenie od normy, zaw\u0142aszczaj\u0105ce pole narracji, rzucaj\u0105ce cie\u0144, zmieniaj\u0105ce kierunek zaplanowanego ruchu. A je\u015bli nawet mit \u00f3w akurat nie ma mocy sprawczej, narzucaj\u0105cej formu\u0142\u0119, j\u0119zyk i tre\u015b\u0107 opowiadania, to chocia\u017c wtr\u0105ca swoje okluzje jak ziarnka piasku do buta \u2013 albo brzmi w tle jak monotonne basso continuo, powtarzaj\u0105ce zap\u0119tlone zakl\u0119cia, odwo\u0142ania do pami\u0119ci, majaki senne, rojenia i roszczenia… Mit Kres\u00f3w to choroba duszy. Mit Kres\u00f3w to dwa skonfliktowane ze sob\u0105 kontrmity: szcz\u0119\u015bliwej Kukanii ci\u0105gn\u0105cej si\u0119 od D\u017awiny po Dniestr – i oblanej krwi\u0105 (nasz\u0105, plemienn\u0105 krwi\u0105…) dziedziny Wo\u0142ynia (i nie tylko). \u017badnego z tych mit\u00f3w nie \u017cywi\u0119 \u2013 jako dzieci\u0119 niezgrabnego, swojskiego czworok\u0105ta ziem polskich, rdzennie piastowskich, mi\u0119dzy \u0141\u0119czyc\u0105, Kutnem, \u0141owiczem i podzgiersk\u0105 Bia\u0142\u0105. Ani duchowej, ani historycznej, ani krewniaczej, ani sentymentalnej, ani wsp\u00f3lnotowej wi\u0119zi nie czuj\u0119. I wcale nad tym nie ubolewam. Nie jest mi to potrzebne do podtrzymywania ducha wsp\u00f3lnoty (na czym innym j\u0105 zasadzam…) – ani kultywowania tradycji jagiello\u0144skiej (t\u0119 akurat uwa\u017cam za bezpowrotnie wybrzmia\u0142\u0105 i bez przysz\u0142o\u015bci). Mo\u017ce to…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1663,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[16],"tags":[48],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1661"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1661"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1661\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2967,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1661\/revisions\/2967"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1663"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1661"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1661"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1661"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}