{"id":1653,"date":"2019-09-11T10:53:31","date_gmt":"2019-09-11T08:53:31","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=1653"},"modified":"2024-03-04T03:07:28","modified_gmt":"2024-03-04T02:07:28","slug":"dwunaste-nie-mysl-ze-uciekniesz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2019\/09\/11\/dwunaste-nie-mysl-ze-uciekniesz\/","title":{"rendered":"Dwunaste: Nie my\u015bl, \u017ce uciekniesz"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Filip Springer
Dwunaste: Nie my\u015bl, \u017ce uciekniesz
Wydawnictwo Czarne, Wo\u0142owiec 2019<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Rekomendacja: 5\/7
Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Daj spok\u00f3j, z nami nie wygrasz!<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Nie s\u0105d\u017a, \u017ce jeste\u015b kim\u015b.<\/em>
Nie s\u0105d\u017a, \u017ce nam dor\u00f3wnujesz.<\/em>
Nie s\u0105d\u017a, \u017ce jeste\u015b m\u0105drzejszy od nas.<\/em>
Nie wyobra\u017caj sobie, \u017ce jeste\u015b lepszy od nas.<\/em>
Nie s\u0105d\u017a, \u017ce wiesz wi\u0119cej ni\u017c my.<\/em>
Nie s\u0105d\u017a, \u017ce jeste\u015b kim\u015b wi\u0119cej ni\u017c my.<\/em>
Nie s\u0105d\u017a, \u017ce si\u0119 do czego\u015b nadajesz.<\/em>
Nie wolno ci si\u0119 z nas \u015bmia\u0107.<\/em>
Nie s\u0105d\u017a, \u017ce komu\u015b na tobie zale\u017cy.<\/em>
Nie s\u0105d\u017a, \u017ce mo\u017cesz nas czego\u015b nauczy\u0107.<\/em>
My\u015blisz, \u017ce nic o tobie nie wiemy?<\/em> <\/p>\n\n\n\n

Prawo Jante wed\u0142ug Aksela Sandemosego<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ludzie, kt\u00f3rzy umieli budowa\u0107 i\nobs\u0142ugiwa\u0107 d\u0142ugie \u0142odzie, \u017ceglowa\u0107 i zbrojnie penetrowa\u0107 obce\nwybrze\u017ca, hodowa\u0107 t\u0142uste \u015bwinie, warzy\u0107 i bez umiaru pi\u0107 t\u0119gie\npiwo, walczy\u0107 szale\u0144czo i do upad\u0142ego, improwizowa\u0107 z czapy\nniez\u0142e wiersze, praktykowa\u0107 demokracj\u0119 w s\u0105siedzkim kr\u0119gu \u2013\nthingu, handlowa\u0107, chuciom folgowa\u0107… no, \u017cy\u0107 po prostu – z\nczasem (d\u0142ugim, przez kilkana\u015bcie stuleci…) rozwin\u0119li osobliwe\nkompetencje spo\u0142eczne. Technologie \u017cycia indywidualnego i\nzbiorowego, dost\u0119pne w tym kr\u0119gu cywilizacyjnym, klimat i sposoby\nzdobywania po\u017cywienia determinowa\u0142y \u2013 ba, bezwzgl\u0119dnie\nprzes\u0105dza\u0142y, \u017ce regu\u0142y funkcjonowania musz\u0105 zawiera\u0107 w sobie\npierwiastek kooperacyjny, bez kt\u00f3rego nic nie da\u0142oby si\u0119 zrobi\u0107.\nZa\u0142oga \u0142odzi musia\u0142a by\u0107 jak jedna pi\u0119\u015b\u0107. (Zim\u0105 nie, zim\u0105\nroz\u0142azili si\u0119 po zagrodach i nikt nikomu w gary nie zagl\u0105da\u0142…).\nAle przy wios\u0142ach wszyscy byli r\u00f3wni i wszyscy zapieprzali bez\nobcyndalania si\u0119 \u2013 bo tu chodzi\u0142o o \u017cycie. I tak ju\u017c zosta\u0142o\ndo dzi\u015b. Potomkowie wiking\u00f3w w \u017cyciu publicznym s\u0105 pow\u015bci\u0105gliwi,\nstaraj\u0105 si\u0119 nie wyr\u00f3\u017cnia\u0107, objawiaj\u0105 znaczn\u0105 sk\u0142onno\u015b\u0107 do\nwsp\u00f3lnego dzia\u0142ania, a tych, kt\u00f3ry mimo wszystko chc\u0105 si\u0119\nwyr\u00f3\u017cnia\u0107, kontestuj\u0105c i anarchizuj\u0105c regu\u0142y, potrafi\u0105\nbrutalnie przywo\u0142a\u0107 do porz\u0105dku i szeregu. W zasadzie chyba tylko\nich liczni kr\u00f3lowie i kr\u00f3lowe mog\u0105 sobie pozwoli\u0107 na akceptowan\u0105\nodmienno\u015b\u0107 i odrobin\u0119 fantazji, ale tego nie robi\u0105. Te\u017c nie chc\u0105\nsi\u0119 wyr\u00f3\u017cnia\u0107. Po obu stronach Sundu panuje w dynastiach\ndemokratyczne przekonanie, \u017ce korona jest dostatecznym pi\u0119tnem\nwyr\u00f3\u017cniaj\u0105cym; \u017cadnego ostentacyjnego wspomo\u017cenia nie\npotrzebuje. Wi\u0119c niech reszta b\u0119dzie jak u innych…<\/p>\n\n\n\n

Tak dzia\u0142a prawo Jante… Jeste\u015bmy\ntacy sami \u2013 niech nikt nie my\u015bli, \u017ce jest lepszy od innych. To\nosobliwo\u015b\u0107 skandynawska (ale upowszechniaj\u0105ca si\u0119), stawiaj\u0105ca w\ninnym \u015bwietle rozpowszechniony obraz bukolicznych krain i ludzi,\n\u017cyj\u0105cych wedle wskaz\u00f3wek regulaminowego, u\u015bwi\u0119conego niemal\nstylu, znanego pod nazwami hygge i lagom… Czyli drobne przyjemno\u015bci\ni umiar. Ewentualnie jeszcze fi\u0144skie kalsarik\u00e4nni,\nczyli upijanie si\u0119 w domu, w gaciach, bez towarzystwa i konieczno\u015bci\nkonwersacji… Wygl\u0105da jak \u017cycie na luzie? Nic bardziej mylnego…\nTo jest luz tylko na niby, a jak\u017ce – ale \u015bci\u015ble ograniczony i\nkontrolowany. Obsesyjnie i opresyjnie. Obsesyjno\u015b\u0107 i opresyjno\u015b\u0107\n(a wi\u0119c w zasadzie du\u017c\u0105 skuteczno\u015b\u0107!) zapewnia w\u0142a\u015bnie prawo\nJante \u2013 zbi\u00f3r regu\u0142 r\u00f3wno\u015bciowych, sformu\u0142owanych tak, jakby\nto ci \u201er\u00f3wni\u201d r\u00f3wno\u015b\u0107 wymuszali. \n<\/p>\n\n\n\n

Prawo Jante istnia\u0142o i dzia\u0142a\u0142o od zawsze, ale dopiero skandynawski pisarz Aksel Sandemose, urodzony w Danii, w\u0142\u00f3cz\u0105cy si\u0119 po \u015bwiecie, chroni\u0105cy w Szwecji, ukrywaj\u0105cy si\u0119 \u2013 i pisz\u0105cy (po norwesku) \u2013 w Norwegii, sformu\u0142owa\u0142 je wyra\u017anie i na pi\u015bmie. Zrobi\u0142 to dawno, w 1933 roku, w powie\u015bci \u201eUciekinier przecina sw\u00f3j \u015blad. Opowie\u015b\u0107 o dzieci\u0144stwie mordercy\u201d. Jej bohater, niejaki Espen Arnakke (nazwisko fikcyjne; Arnakke to nazwa geograficzna, niewielki klif nad pewn\u0105 zatok\u0105), urodzi\u0142 si\u0119 w robotniczym miasteczku Jante (nazwa te\u017c fikcyjna, ale realia ju\u017c nie; te okaza\u0142y si\u0119 cholernie prawdziwe), na wyspie Mors w Limfjorden \u2013 osobliwej strukturze geograficznej – ni to cie\u015bninie, ni to fiordzie, ni to zatoce, ni to jeziorze w p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci p\u00f3\u0142wyspu Jutlandia, kontynentalnej cz\u0119\u015bci Danii. Mieszka\u0144cy prawdziwego miasteczka na wyspie Mors \u2013 Nyk\u00f8bing \u2013 szybko po\u0142apali si\u0119, \u017ce Jante to w istocie ich mie\u015bcina, a rzeczony Aksel Sandemose to nikt inny, tylko Axel Nielsen, syn zacnej robotniczej familii, kt\u00f3ry w m\u0142odo\u015bci zwia\u0142 z Nyk\u00f8bing, by szuka\u0107 szcz\u0119\u015bcia i wolno\u015bci na morzu (jak wielu przed nim i po nim…). Dopiero z kart \u201eUciekiniera\u201d dowiedzieli si\u0119, czemu zwia\u0142, przed czym ucieka\u0142 i co o nich w og\u00f3le my\u015bla\u0142. A my\u015bla\u0142 nienajpi\u0119kniej, czemu dobitnie i detalicznie da\u0142 wyraz, brzydko opisuj\u0105c swych rodak\u00f3w w spos\u00f3b \u0142atwy do rozszyfrowania. Zastrze\u017cenia, \u017ce to by\u0107 mo\u017ce fikcja i zmy\u015blenia, nikt nie bra\u0142 pod uwag\u0119. Moc\u0105 niepisanego, ba \u2013 chyba nawet niewypowiedzianego porozumienia obywatele Nyk\u00f8bingu postanowili Sandemosego i jego paszkwil zbiorowo przemilcze\u0107. Tak w\u0142a\u015bnie dzia\u0142a prawo Jante…<\/p>\n\n\n\n

Ale si\u0119 nie uda\u0142o… Zbyt dobrym\npisarzem okaza\u0142 si\u0119 ten Sandemose. Prawo Jante zacz\u0119\u0142o \u017cy\u0107\nw\u0142asnym \u017cyciem… Nie tylko w Skandynawii \u2013 wsz\u0119dzie tam, gdzie\nt\u0142umaczono \u201eUciekiniera…\u201d. Od tego roku mo\u017ce zrobi\u0107 karier\u0119\ni u nas \u2013 Wydawnictwo Czarne r\u00f3wnocze\u015bnie z tekstem Springera \nopublikowa\u0142o ksi\u0105\u017ck\u0119 Sandemosego; polecam gor\u0105co, cho\u0107 to\nci\u0119\u017cka i zobowi\u0105zuj\u0105ca lektura…<\/p>\n\n\n\n

Filip Springer, dzielny nasz (i\nnagradzany…) reporter krajowego chowu \u2013 specjalista od urody\n\u017cycia, od krajobrazu, w kt\u00f3rym mo\u015bcimy swoje gniazda, krytyk\narchitektoniczny, tropiciel habitatu i archeolog \u017cycia spo\u0142ecznego\n– ruszy\u0142 tropem Jante, gdy tylko dowiedzia\u0142 si\u0119, \u017ce co\u015b takiego\nistnieje. Do Danii… Tam wykona\u0142 dobr\u0105 reportersk\u0105 robot\u0119,\ndowodz\u0105c niezbicie, \u017ce ciche miasteczko Nyk\u00f8bing\n– \u0142adne, milusie, sielankowe (je\u017celi to s\u0142owo ma sens na p\u00f3\u0142nocy\nnaszego kontynentu…) – jest w istocie koszmarem, grz\u0119zawiskiem,\ngdzie po raz pierwszy zaobserwowano i opisano demona, terroryzuj\u0105cego\nmieszka\u0144c\u00f3w \u017cyznych wysp i rybnych fiord\u00f3w, ojczyzny bajkopisarza\nAndersena i klock\u00f3w Lego. Demon to bezcielesny, funkcjonuj\u0105cy\nbardziej jako domy\u015blna metafora ni\u017c antropomorficzne\nprzedstawienie. Ale dzia\u0142aj\u0105cy jak obr\u0119cz, jak szkutnicze imad\u0142o,\ngn\u0105ce w ob\u0142okach pary niesforne deski poszycia i wr\u0119gi \u0142odzi. \n<\/p>\n\n\n\n

Tak, ksi\u0105\u017c\u0119 Hamlet (bezsprzecznie Du\u0144czyk przecie\u017c…) po stokro\u0107 racj\u0119 mia\u0142, utyskuj\u0105c, \u017ce Dania jest wi\u0119zieniem (tylko sk\u0105d Szekspir wiedzia\u0142 o Jante?). Wi\u0119zieniem ducha, klatk\u0105 wolno\u015bci, izolatk\u0105 jak \u015bredniowieczna oubliette<\/em> – dla niekr\u0119powanej przez innych swobody my\u015bli, mowy i uczynk\u00f3w. W tiurmie mo\u017cesz sobie my\u015ble\u0107, gada\u0107 i robi\u0107 co chcesz; nikt nie zobaczy, nikt nie us\u0142yszy, nikt nie pojmie. Ale gdyby\u015b w lochu za bardzo ha\u0142asowa\u0142, wsp\u00f3\u0142wi\u0119\u017aniowie ci\u0119 usadz\u0105. Oni ceni\u0105 sobie pe\u0142n\u0105 misk\u0119, \u015bwi\u0119ty spok\u00f3j, tradycyjny porz\u0105dek rzeczy, obfity socjal i bezpieczny dom… Nie pytaj\u0105, nie zmieniaj\u0105, nie s\u0105 ciekawi. A gdy przypadkiem poczuj\u0105 zew horyzontu, najpierw uciekaj\u0105 z Jante; wiedz\u0105 bowiem, \u017ce tam niczego nie zdzia\u0142aj\u0105. Maj\u0105 nadziej\u0119, \u017ce Jante ich nie dopadnie. Myl\u0105 si\u0119 \u2013 dopadnie… Jest jak grawitacja \u2013 wszechobecna, wszechmocna, wszechwieczna. Jante to w\u0119dzid\u0142o na naszych pyskach, krzepko trzymane przez niewidzialn\u0105 r\u0119k\u0119 spo\u0142ecznego konwenansu. Nie potrzeba w Danii policji obyczajowej ani intelektualnej, \u017cadnej cenzury; pilnuj\u0105 si\u0119 sami. Ka\u017cde odst\u0119pstwo od normy karane jest z ca\u0142\u0105 surowo\u015bci\u0105 kodeksu Jante \u2013 najcz\u0119\u015bciej czasowym lub wieczystym wykluczeniem, wynios\u0142ym milczeniem, ostentacyjnym ostracyzmem, symboliczn\u0105 (acz bolesn\u0105…) dezaprobat\u0105. Co w tamtym skandynawskim klimacie (zima i ciemno\u015bci przez znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 roku…) jest wst\u0119pem do depresji, nadu\u017cywania lek\u00f3w, u\u017cywek, do agresji, dewiacji, sk\u0142onno\u015bci do mordobicia i samob\u00f3jstw. To rewers Danii szcz\u0119\u015bliwej, miejsca przyjaznego i dobrego do \u017cycia. <\/p>\n\n\n\n

W tym miejscu mo\u017cna nasz stosunek do Danii podsumowa\u0107 dialogiem, jaki mogliby stoczy\u0107 mi\u0119dzy sob\u0105 panowie Guildenstern i Rosenkrantz, przyjaciele Hamleta, \u015bwiadkowie utyskiwa\u0144 \u201ewi\u0119ziennych\u201d ksi\u0119cia: – Panie Gildensztern, pan b\u0105d\u017a \u0142askaw do mnie zwr\u00f3ci\u0107 tych dwustu z\u0142otych, co ich pan po\u017cyczy\u0142 w zesz\u0142em roku… – Panie Rozenkranc, owszem, jak tylko wr\u00f3c\u0119 z Radomiu. – A kiedy pan wracasz? – Sze ne wybieram…<\/p>\n\n\n\n

Filip Springer rozpracowa\u0142 kody prawa Jante po reportersku \u2013 z wpraw\u0105 i niew\u0105tpliwym talentem, cho\u0107 si\u0119 od tego od\u017cegnuje w licznych wywiadach. Ale to minoderia, kryzys wieku \u015bredniego… Bo \u201eDwunaste: Nie my\u015bl, \u017ce uciekniesz\u201d jest reporta\u017cem, gatunkowo niew\u0105tpliwym. Chocia\u017c sam autor twierdzi, \u017ce porzuci\u0142 wym\u00f3g niemieszania prawdy z fikcj\u0105, opisu rzeczywisto\u015bci ze zmy\u015bleniem. M\u00f3wi, \u017ce sprzeniewierzy\u0142 si\u0119 zasadzie prowadzenia porz\u0105dnego researchu, \u017ce nie dok\u0142ada\u0142 nale\u017cytej staranno\u015bci, \u017ce nie by\u0142 wierny swoim oczom, \u017ce puszcza\u0142 wodze fantazji… Bardzo to by\u0107 mo\u017ce. No i co z tego? Ostatecznie produkt i tak najbardziej podobny jest do reporta\u017cu. Mimo, \u017ce Springer wyznaje tu i \u00f3wdzie, i\u017c w \u201eDwunastym:…\u201d porzuci\u0142 ten gatunek na rzecz literatury, pisarstwa – nobliwego zaj\u0119cia, kt\u00f3re przystoi cz\u0142owiekowi dojrza\u0142emu. Ot\u00f3\u017c jest pan w b\u0142\u0119dzie, wielce szanowny panie Filipie. Nie wystarczy zadeklarowa\u0107, \u017ce porzuci\u0142o si\u0119 techniki reporterskie i reportersk\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 na rzec uprawiania fikcji, by \u201episarzem\u201d zosta\u0107. Zrobienie dziur i \u0142at w reporta\u017cowym kostiumie tej prozy, to za ma\u0142o, by przekona\u0107 publiczno\u015b\u0107 o skutecznej konwersji. Nie \u015brodki techniczne bowiem decyduj\u0105 o kwalifikacji gatunkowej, ani najszczersze deklaracje. Decyduje przekonanie i opinia czytelnika, z czym ma do czynienia. Z faktu, \u017ce pan Jourdain m\u00f3wi\u0142 proz\u0105, jeszcze nic nie wynika, Trzeba odrzuci\u0107 kostiumy i kamufla\u017ce, nie na\u015bladowa\u0107 innych gatunk\u00f3w, nie miesza\u0107 materii. \u201eM\u00f3wi\u0107\u201d nale\u017cy proz\u0105 \u015bwiadomie i bez udawania, bez krygowania si\u0119 i kaboty\u0144skich gest\u00f3w. Ostre ci\u0119cie \u2013 ot, co jest panu potrzebne. Ale ostrzegam: z uwagi na wiadome zasz\u0142o\u015bci i tak d\u0142ugo pan b\u0119dzie podejrzewany o blendowanie gatunk\u00f3w i siedzenie okrakiem na granicznym murze. W tej sytuacji miast wyrafinowanego mieszania mo\u017ce lepiej odda\u0107 si\u0119 prostocie i szlachetnej dojrza\u0142o\u015bci single malt\u00f3w? Zapraszam. <\/p>\n\n\n\n

A czytelnik\u00f3w prosz\u0119 do lektury Springera \u2013 bardzo sk\u0105din\u0105d pouczaj\u0105cej, pocieszaj\u0105cej, nastr\u00f3j poprawiaj\u0105cej… Inni maj\u0105 gorzej, nieprawda\u017c? Zw\u0142aszcza wymowny jest kawa\u0142ek o kopenhaskim pieszo-rowerowym mo\u015bcie Inderhavnsbroen, koncertowo… spierdolonym przez polskiego (ano, tak bywa…) projektanta, wesp\u00f3\u0142 z w\u0142adzami miasta. Nazywaj\u0105 t\u0119 konstrukcj\u0119 g\u0142upim, g\u0142upim mostem. Dlaczego? A to ju\u017c sobie doczytajcie u Springera…<\/p>\n\n\n\n

Tomasz Sas
(11 09 2019)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Filip Springer Dwunaste: Nie my\u015bl, \u017ce uciekniesz Wydawnictwo Czarne, Wo\u0142owiec 2019 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Daj spok\u00f3j, z nami nie wygrasz! Nie s\u0105d\u017a, \u017ce jeste\u015b kim\u015b. Nie s\u0105d\u017a, \u017ce nam dor\u00f3wnujesz. Nie s\u0105d\u017a, \u017ce jeste\u015b m\u0105drzejszy od nas. Nie wyobra\u017caj sobie, \u017ce jeste\u015b lepszy od nas. Nie s\u0105d\u017a, \u017ce wiesz wi\u0119cej ni\u017c my. Nie s\u0105d\u017a, \u017ce jeste\u015b kim\u015b wi\u0119cej ni\u017c my. Nie s\u0105d\u017a, \u017ce si\u0119 do czego\u015b nadajesz. Nie wolno ci si\u0119 z nas \u015bmia\u0107. Nie s\u0105d\u017a, \u017ce komu\u015b na tobie zale\u017cy. Nie s\u0105d\u017a, \u017ce mo\u017cesz nas czego\u015b nauczy\u0107. My\u015blisz, \u017ce nic o tobie nie wiemy? Prawo Jante wed\u0142ug Aksela Sandemosego Ludzie, kt\u00f3rzy umieli budowa\u0107 i obs\u0142ugiwa\u0107 d\u0142ugie \u0142odzie, \u017ceglowa\u0107 i zbrojnie penetrowa\u0107 obce wybrze\u017ca, hodowa\u0107 t\u0142uste \u015bwinie, warzy\u0107 i bez umiaru pi\u0107 t\u0119gie piwo, walczy\u0107 szale\u0144czo i do upad\u0142ego, improwizowa\u0107 z czapy niez\u0142e wiersze, praktykowa\u0107 demokracj\u0119 w s\u0105siedzkim kr\u0119gu \u2013 thingu, handlowa\u0107, chuciom folgowa\u0107… no, \u017cy\u0107 po prostu – z czasem (d\u0142ugim, przez kilkana\u015bcie stuleci…) rozwin\u0119li osobliwe kompetencje spo\u0142eczne. Technologie \u017cycia indywidualnego i zbiorowego, dost\u0119pne w tym kr\u0119gu cywilizacyjnym, klimat i sposoby zdobywania po\u017cywienia determinowa\u0142y \u2013 ba, bezwzgl\u0119dnie przes\u0105dza\u0142y, \u017ce regu\u0142y funkcjonowania musz\u0105 zawiera\u0107 w sobie pierwiastek kooperacyjny, bez kt\u00f3rego nic nie da\u0142oby si\u0119 zrobi\u0107. Za\u0142oga \u0142odzi musia\u0142a…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1655,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[134,22],"tags":[266],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1653"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1653"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1653\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4612,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1653\/revisions\/4612"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1655"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1653"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1653"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1653"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}