{"id":1644,"date":"2019-08-27T15:08:53","date_gmt":"2019-08-27T13:08:53","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=1644"},"modified":"2021-05-08T16:43:19","modified_gmt":"2021-05-08T14:43:19","slug":"w-zlotej-klatce","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2019\/08\/27\/w-zlotej-klatce\/","title":{"rendered":"W z\u0142otej klatce"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Rhys Bowen
W z\u0142otej klatce
Prze\u0142o\u017cy\u0142a Joanna Or\u0142o\u015b \u2013 Supe\u0142
Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2019<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Rekomendacja: 3\/7
Ocena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Trutka na sufra\u017cystki, czyli bez przesady z tymi kosmetykami!<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Krymina\u0142 retro, a w zasadzie\nrekonstrukcyjny, rozpycha si\u0119 nie tylko na naszym krajowym rynku.\nRobi to wsz\u0119dzie \u2013 od Rosji po RPA, Chile i Kanad\u0119. Trend\nglobalny, rzec by mo\u017cna. Ale czemu? To dobre pytanie, a odpowiedzi\nszukam od dawna. Na pewno nie dlatego, \u017ce pisze si\u0119 \u0142atwiej, bo\njest wprost przeciwnie \u2013 krymina\u0142 rekonstrukcyjny, obok zwyk\u0142ej\nstaranno\u015bci fabularnej w prowadzeniu intrygi, wymaga osobnego,\ndrobiazgowego i wiarygodnego researchu historycznego \u2013 od\nzawarto\u015bci gazet po ceny bilet\u00f3w kolejowych i szybkozmienne aspekty\nmody damskiej. Masa szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, kt\u00f3re trzeba wple\u015b\u0107 do\nnarracji, czyni rekonstrukcj\u0119 zadaniem piekielnie trudnym,\nwymagaj\u0105cym precyzyjnego przygotowania i pisarskiej dok\u0142adno\u015bci,\nzu\u017cytej na spreparowanie dekoracji, didaskali\u00f3w i… zaludniaj\u0105cych\nten \u015bwiat postaci dramatu, drugoplanowych statyst\u00f3w i t\u0142umu z t\u0142a.\nT\u0142a, kt\u00f3re musi pochodzi\u0107 z epoki. \u017badnej konfabulacji…<\/p>\n\n\n\n

No wi\u0119c \u0142atwiej si\u0119 tego nie pisze.\nO co zatem chodzi? Taka moda? Wi\u0119cej listk\u00f3w do wie\u0144ca pisarskiej\nchwa\u0142y? \u015awiadectwo i sprawdzian zawodowych, mistrzowskich\nzdolno\u015bci? Objaw nostalgii za dawnymi, dobrymi czasy? C\u00f3\u017c,\nkt\u00f3rakolwiek z tych przyczyn mia\u0142aby decydowa\u0107, i tak istotny jest\ntylko rezultat. Czyli beznami\u0119tna ocena tego, co zosta\u0142o\nnapisane…<\/p>\n\n\n\n

W przypadku anglosaskiej pisarki Rhys\nBowen (naprawd\u0119 nazywa si\u0119 Janet Quin-Harkin) \u2013 nadzwyczaj\np\u0142odnej autorki seryjnej literatury rozrywkowej (przewa\u017cnie natury\nkryminalnej…) – sprawdzian rezultatu wydaje si\u0119 oczywisty: nak\u0142ady\nid\u0105ce w setki tysi\u0119cy, liczne przek\u0142ady, znaczna rozpoznawalno\u015b\u0107\nnazwiska, popularno\u015b\u0107 w obiegu krytycznoliterackim… Innymi s\u0142owy:\npisarka z niej nietuzinkowa. Lubiana i polecana. Literatur\u0119 uprawia\nmasowo i seryjnie. Pod w\u0142asnym nazwiskiem wyda\u0142a jedena\u015bcie\nksi\u0105\u017cek dla dzieci i m\u0142odzie\u017cy, ba\u0142amutnych, bo pozbawionych\njakiegokolwiek zwi\u0105zku z rzeczywisto\u015bci\u0105 romansowych opowiastek o\nszkolnych mi\u0142o\u015bciach, licealnych intrygach, pierwszych randkach i\nnastolatkowych problemach. A wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich – w serii Sweet\nDreams, gigantycznym przedsi\u0119wzi\u0119ciu wydawnictwa Bantam, licz\u0105cym\nju\u017c ponad 230 tom\u00f3w autorstwa (mi\u0119dzy innymi…) wzi\u0119tych\nromansopisarek, cho\u0107by Barbary Conklin czy Suzanne Rand. \n<\/p>\n\n\n\n

Poza tym elementem dzia\u0142alno\u015bci zarobkowej Janet Quin-Harkin ju\u017c na w\u0142asny rachunek (ale pod pseudonimem Rhys Bowen) samodzielnie uprawia trzy dochodowe poletka literatury seryjnej. Pierwsza z nich to seria uroczych kryminalnych opowiastek o konstablu Evanie Evansie \u2013 m\u0142odym policjancie z Llanfair w g\u00f3rach (pag\u00f3rkach raczej…) p\u00f3\u0142nocnej Walii i jego przygodach z miejscow\u0105 i nap\u0142ywow\u0105 przest\u0119pczo\u015bci\u0105. Dot\u0105d powsta\u0142o dziesi\u0119\u0107 tom\u00f3w; Bowen zarzuci\u0142a kontynuacj\u0119 w 2006 roku. Druga seria autorstwa Rhys Bowen to powie\u015bci sensacyjne z niejak\u0105 Lady Georgian\u0105 w roli g\u0142\u00f3wnej bohaterki \u2013 klasyczne romanse z wy\u017cszych sfer (acz nie tylko…) o tajemniczej, dobrze zakonspirowanej agentce, kt\u00f3ra z polecenia najwy\u017cej usytuowanych w hierarchii rodziny kr\u00f3lewskiej os\u00f3b (mo\u017ce nawet samej \u201eszefowej\u201d) je\u017adzi po \u015bwiecie i dyskretnie rozwi\u0105zuje problemy obyczajowe oraz wszelkie inne (kryminalne te\u017c) mog\u0105ce rzuci\u0107 cie\u0144 na nieskazitelno\u015b\u0107 cz\u0142onk\u00f3w familii Windsor\u00f3w \u2013 wa\u017cnych i pomniejszych. W latach trzydziestych ubieg\u0142ego wieku. (Przyda\u0142by im si\u0119 kto\u015b taki dzisiaj…). Pasja autorki do odtwarzania starych dekoracji, czyli rekonstrukcji historycznej odgrywa wielk\u0105 rol\u0119 w tych fabularnych opowiastkach z \u017cycia sfer koronowanych (faktycznie lub potencjalnie…). Seria z Lady Georgian\u0105 ma dot\u0105d 14 pozycji o znacz\u0105cej popularno\u015bci. Najnowsza \u2013 pi\u0119tnasta z kolei, czyli \u201eLove and Death Among the Cheetahs\u201d \u2013 wysz\u0142a dos\u0142ownie kilka dni temu.<\/p>\n\n\n\n

Trzecia seria Rhys Bowen \u2013 licz\u0105ca\ndwadzie\u015bcia pozycji, w tym siedemna\u015bcie powie\u015bci i trzy zbiory\nopowiada\u0144 – to historyjki z \u017cycia arcydzielnej, samodzielnej i\nognistorudej (czy mog\u0142a by\u0107 inna?) Irlandki Molly Murphy, kt\u00f3ra na\nprze\u0142omie XIX i XX stulecia para si\u0119 zaj\u0119ciem… prywatnego\ndetektywa w Nowym Jorku. W tym przypadku subtelna tkanka\nrekonstrukcji historycznej musia\u0142a zosta\u0107 spreparowana z najwy\u017csz\u0105\nstaranno\u015bci\u0105. \u015awiat, kt\u00f3ry autorka obra\u0142a za terytorium swej\nliterackiej penetracji, zosta\u0142 daleko w tyle i ju\u017c niemal nic nie\n\u0142\u0105czy go ze wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci\u0105 \u2013 poza poczuciem (u\u015bwiadomionym\nledwo, ledwo \u2013 wyobra\u017conym byle jak…) pewnej kruchej\nkontynuacji, delikatnej wsp\u00f3lnoty mowy, my\u015bli i uczynk\u00f3w,\nrozpi\u0119tej ponad stuleciem (akcja \u201eW z\u0142otej klatce\u201d toczy si\u0119 w\nroku 1902, mo\u017ce w 1903…). Pani Rhys Bowen z absolutnym oddaniem i\nskrupulatnym wigorem maluje tamten \u015bwiat lepiej ni\u017c zawodowi\nhistorycy czy badacze obyczaj\u00f3w, etnografowie i poszukiwacze\nskarb\u00f3w. Niczego nie obja\u015bnia, niczego nie komentuje \u2013 po prostu\nzamienia na pejza\u017ce. Z podziwu godn\u0105 wiarygodno\u015bci\u0105. \n<\/p>\n\n\n\n

Mo\u017ce nawet zbyt wielk\u0105… Czasem w\ntrakcie lektury mam wra\u017cenie, nieodparte i mocne, \u017ce Rhys Bowen\nwi\u0119cej uwagi po\u015bwi\u0119ca didaskaliom z epoki ni\u017c samej intrydze.\nGdyby odrzuci\u0107 rekonstruowany historyczny sztafa\u017c i zastosowa\u0107\nwsp\u00f3\u0142czesne t\u0142o, sama akcja kryminalna nie osta\u0142aby si\u0119. Jest\nnudna. Md\u0142a i mia\u0142ka. Nie wiem, czy tak jest we wszystkich \u201epannach\nMurphy\u201d (u nas na razie ukaza\u0142o si\u0119 osiem z siedemnastu), ale\ntrudno przypuszcza\u0107, \u017ce nagle pani Rhys Bowen dozna\u0142a prze\u0142omu w\nbulwie i od nast\u0119pnej powie\u015bci, kt\u00f3ra trafi na nasz rynek, poprawi\nsi\u0119 zasadniczo. No nie \u2013 w to raczej nie da si\u0119 uwierzy\u0107. Mamy\nzatem do czynienia z osobliw\u0105 sytuacj\u0105 \u2013 prymat (a w zasadzie\nprzerost…) formy nad tre\u015bci\u0105 w gruncie rzeczy ratuje czytelniczo\nniezdarne fabu\u0142ki pani Rhys Bowen. Rekonstrukcja historyczna ko\u0142em\nratunkowym dla kiepskiej fabu\u0142y? No c\u00f3\u017c, taki si\u0119 nam zdarzy\u0142\nfenomen… Zatem nowojorska powie\u015b\u0107 obyczajowa z pocz\u0105tku\nubieg\u0142ego stulecia? Wygl\u0105da na to, \u017ce tak \u2013 bardziej ni\u017c\nkrymina\u0142…<\/p>\n\n\n\n

Wypada jednak ogarn\u0105\u0107 intryg\u0119, jak\u0105\nukr\u0119ci\u0142a pani Rhys Bowen. Ale to na szcz\u0119\u015bcie nic\nskomplikowanego: ot\u00f3\u017c niezawodne przyjaci\u00f3\u0142ki panny Molly \u2013 Sid\ni Gus, mieszkaj\u0105ce po s\u0105siedzku w lu\u017anym zwi\u0105zku, wolne od trosk\nmaterialnych i ideowo wyzwolone \u2013 nam\u00f3wi\u0142y detektywk\u0119 do udzia\u0142u\nw demonstracji politycznej podczas nowojorskiej parady wielkanocnej,\nw gronie studentek i absolwentek Vassar College, domagaj\u0105cych si\u0119\npraw wyborczych dla kobiet. Zacna ta uczelnia z podnowojorskiego\nmiasteczka Poughkeepsie, ufundowana przez maj\u0119tnego piwowara\nVassara, pod\u00f3wczas przeznaczona wy\u0142\u0105cznie dla kobiet, by\u0142a w\nistocie \u201eku\u017ani\u0105 kadr\u201d… m\u0142odych \u017con i innych figurantek\n\u015bmietanki towarzyskiej Wschodniego Wybrze\u017ca; dyplom Vassar by\u0142\ncenionym, cho\u0107 pozbawionym bezpo\u015bredniej warto\u015bci materialnej\ndodatkiem w akcie szacowania aktyw\u00f3w posagu przysz\u0142ej panny\nm\u0142odej… Ale, jak to w \u017cyciu bywa, wszystko si\u0119 skomplikowa\u0142o.\nAbsolwentki tego college’u w \u017cyciu publicznym mia\u0142y si\u0119\nkoncentrowa\u0107 na filantropii, a zawodowo \u2013 najwy\u017cej na nauczaniu\ntego i owego w szko\u0142ach, raczej ni\u017cszych stopni. Lecz ich aktywno\u015b\u0107\nprzeros\u0142a oczekiwania \u2013 co tu ukrywa\u0107: zacz\u0119\u0142y uprawia\u0107\npolityk\u0119, wtr\u0105ca\u0107 si\u0119 w m\u0119skie sprawy, \u201ezagl\u0105da\u0107 w k\u0105ty\u201d\nameryka\u0144skiej demokracji. Nic zatem dziwnego, \u017ce demonstrowa\u0142y\npodczas nowojorskiej parady w kwestii praw wyborczych dla kobiet.\nPrzemarsz zako\u0144czy\u0142 si\u0119 starciem z przeciwnikami, interwencj\u0105\npolicji i paroma godzinami w areszcie s\u0105dowym. A dla Molly\nzaowocowa\u0142 interesuj\u0105cymi kontaktami towarzyskimi i… kontraktami\nzawodowymi.<\/p>\n\n\n\n

Pierwszy z nich to niejaka Emily,\npracownica apteki, kt\u00f3ra chcia\u0142a si\u0119 czegokolwiek dowiedzie\u0107 o\nrodzicach, kt\u00f3rzy podobno zmarli jako misjonarze w Chinach. Drugi to\nFanny, maj\u0119tna \u017cona, podejrzewaj\u0105ca m\u0119\u017ca o zdrad\u0119; nale\u017ca\u0142o\ntylko fakt \u00f3w wytropi\u0107 i udokumentowa\u0107. Obie sprawy s\u0105 rozwojowe,\na w tej drugiej trup zaczyna pada\u0107 g\u0119sto, za\u015b populacja\nsufra\u017cystek – absolwentek Vassar zmniejsza si\u0119 niepokoj\u0105co, cho\u0107\nopinia publiczna przypisuje to raczej epidemii grypy ni\u017c seryjnemu\nmordercy. Ale nie z Molly takie sztuczki; jej zawodowa i kobieca\nintuicja podpowiada inne rozwi\u0105zanie… Mniejsza z nim jednak, skoro\nzobowi\u0105zali\u015bmy si\u0119 nie opowiada\u0107 intrygi, by i czytelnik mia\u0142\nswoj\u0105 rado\u015b\u0107 z lektury. W gruncie rzeczy satysfakcjonuj\u0105cej, cho\u0107\nfabu\u0142ka mia\u0142ka… Ale za to te nowojorskie didaskalia! No i\nprzepowiednia, \u017ce samoch\u00f3d si\u0119 nie przyjmie…<\/p>\n\n\n\n

Tomasz Sas
(27 08 2019)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Rhys Bowen W z\u0142otej klatce Prze\u0142o\u017cy\u0142a Joanna Or\u0142o\u015b \u2013 Supe\u0142 Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2019 Rekomendacja: 3\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Trutka na sufra\u017cystki, czyli bez przesady z tymi kosmetykami! Krymina\u0142 retro, a w zasadzie rekonstrukcyjny, rozpycha si\u0119 nie tylko na naszym krajowym rynku. Robi to wsz\u0119dzie \u2013 od Rosji po RPA, Chile i Kanad\u0119. Trend globalny, rzec by mo\u017cna. Ale czemu? To dobre pytanie, a odpowiedzi szukam od dawna. Na pewno nie dlatego, \u017ce pisze si\u0119 \u0142atwiej, bo jest wprost przeciwnie \u2013 krymina\u0142 rekonstrukcyjny, obok zwyk\u0142ej staranno\u015bci fabularnej w prowadzeniu intrygi, wymaga osobnego, drobiazgowego i wiarygodnego researchu historycznego \u2013 od zawarto\u015bci gazet po ceny bilet\u00f3w kolejowych i szybkozmienne aspekty mody damskiej. Masa szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, kt\u00f3re trzeba wple\u015b\u0107 do narracji, czyni rekonstrukcj\u0119 zadaniem piekielnie trudnym, wymagaj\u0105cym precyzyjnego przygotowania i pisarskiej dok\u0142adno\u015bci, zu\u017cytej na spreparowanie dekoracji, didaskali\u00f3w i… zaludniaj\u0105cych ten \u015bwiat postaci dramatu, drugoplanowych statyst\u00f3w i t\u0142umu z t\u0142a. T\u0142a, kt\u00f3re musi pochodzi\u0107 z epoki. \u017badnej konfabulacji… No wi\u0119c \u0142atwiej si\u0119 tego nie pisze. O co zatem chodzi? Taka moda? Wi\u0119cej listk\u00f3w do wie\u0144ca pisarskiej chwa\u0142y? \u015awiadectwo i sprawdzian zawodowych, mistrzowskich zdolno\u015bci? Objaw nostalgii za dawnymi, dobrymi czasy? C\u00f3\u017c, kt\u00f3rakolwiek z tych przyczyn mia\u0142aby decydowa\u0107, i tak istotny jest tylko rezultat. Czyli…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1646,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[10,17],"tags":[120],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1644"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1644"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1644\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2712,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1644\/revisions\/2712"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1646"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1644"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1644"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1644"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}