{"id":1596,"date":"2019-07-23T02:18:33","date_gmt":"2019-07-23T00:18:33","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=1596"},"modified":"2024-02-05T02:47:35","modified_gmt":"2024-02-05T01:47:35","slug":"kalsarikanni-sztuka-relaksu-po-finsku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2019\/07\/23\/kalsarikanni-sztuka-relaksu-po-finsku\/","title":{"rendered":"Kalsarik\u00e4nni. Sztuka relaksu po fi\u0144sku"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Miska Rantanen
Kalsarik\u00e4nni. Sztuka relaksu <\/strong>
po fi\u0144sku
Prze\u0142o\u017cy\u0142a Katarzyna Aniszewska
Grupa Wydawnicza Helion SA \u2013 wydawnictwo Sensus, Gliwice 2019<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Rekomendacja: 4\/7
Ocena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Picie w gaciach, czyli Fin \u0142aduje akumulator…<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ze wst\u0119pnych za\u0142o\u017ce\u0144 Miski Rantanena wynika\u0142o, \u017ce b\u0119dzie to lekka, persyfla\u017cowa, satyryczna kpina (troch\u0119 w stylu Monty Pythona, troch\u0119 w stylu epatuj\u0105cych szczero\u015bci\u0105 i brakiem niedom\u00f3wie\u0144 ameryka\u0144skich stand-up\u00f3w) z \u201elajfstajlowych\u201d memoria\u0142\u00f3w i podr\u0119cznik\u00f3w personalnego coachingu, opiewaj\u0105cych jaki\u015b aktualnie (i chwilowo) modny w\u015br\u00f3d zglobalizowanych hipster\u00f3w trend tzw. sztuki \u017cycia – kultywowany jakby mimochodem, ale w rzeczywisto\u015bci poch\u0142aniaj\u0105cy mn\u00f3stwo si\u0142 i \u015brodk\u00f3w. Ale nie wysz\u0142o; nie t\u0119dy jednak wiod\u0142a droga… Okaza\u0142o si\u0119 bowiem w trakcie pog\u0142\u0119biania prac przygotowawczych i studialnych, tudzie\u017c eksperyment\u00f3w osobistych z zakresu tzw. obserwacji uczestnicz\u0105cej, \u017ce kalsarik\u00e4nni<\/em> to jednak nazbyt powa\u017cny problem epistemologiczny, cywilizacyjny i zgo\u0142a metafizyczny, by byle jak i protekcjonalnie zbywa\u0107 go satyr\u0105, cho\u0107by wytrawn\u0105 i wyrafinowan\u0105…<\/p>\n\n\n\n

Finowie w og\u00f3le maj\u0105 ten problem z osobliwo\u015bciami swego \u017cycia codziennego, kultury i tzw. charakteru narodowego (w istnienie tego ostatniego zreszt\u0105 pisz\u0105cy te s\u0142owa g\u0142\u0119boko i fundamentalnie nie wierzy…). Dop\u00f3ki nie zaczn\u0105 si\u0119 zastanawia\u0107, teoretyzowa\u0107 \u2013 dop\u00f3ty rzecz traktuj\u0105 naturalnie i zwyczajnie. Tak przez wieki by\u0142o z saun\u0105 i sisu<\/em>; tak te\u017c by\u0142o z kalsarik\u00e4nni<\/em>. Dopiero gdy nasz\u0142a Fin\u00f3w (dodajmy z naciskiem: tylko niekt\u00f3rych, dalece nie wszystkich) ochota, by si\u0119 z tych zjawisk troszk\u0119, odrobink\u0119 po\u015bmia\u0107 \u2013 tak dla rozlu\u017anienia wiecznie spi\u0119tych po\u015bladk\u00f3w \u2013 okazywa\u0142o si\u0119, \u017ce to powa\u017cny problem, g\u0142\u0119boko zakorzeniony w kulturze, to\u017csamo\u015bci narodowej, \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej i gdzie tylko si\u0119 da. Ergo: wymagaj\u0105cy dok\u0142adnych bada\u0144 i solidnego raportu dla opinii publicznej. Wi\u0119c nie ma z czego chichota\u0107. Dop\u00f3ki badania trwaj\u0105, nikt si\u0119 nie \u015bmieje. Z bada\u0144 za\u015b niezbicie wynika, \u017ce sauna jako elementarny sk\u0142adnik fi\u0144sko\u015bci ma w\u0142a\u015bciwo\u015bci uzale\u017cniaj\u0105ce i halucynogenne, za\u015b bez sisu<\/em> w og\u00f3le nie by\u0142oby Fin\u00f3w i Finlandii… Nie wiecie, co to sisu<\/em>? To up\u00f3r, w zasadzie nawet przekraczaj\u0105cy granice upierdliwo\u015bci, niewzruszone przekonanie o w\u0142asnej racji. Czyli podstawowy budulec tamecznej spo\u0142eczno\u015bci obywatelskiej… Wa\u017cniejszy ni\u017c nokia, koskenkorva<\/em>, fi\u0144ski n\u00f3\u017c puukka<\/em> i niezachwiana wiara w \u015bwi\u0119tego Miko\u0142aja z Rovaniemi. <\/p>\n\n\n\n

Przy okazji prac badawczych nad dylematem sauny i sisu<\/em> oraz ich wp\u0142ywem na poj\u0119cie fi\u0144sko\u015bci jako takiej, zgromadzono sporo anegdot, z kt\u00f3rych jedna mnie urzek\u0142a osobliwie… Oto ca\u0142kiem niedawno ekspedycja eksploracyjna Instytutu Poszukiwa\u0144 Fi\u0144skiego Dziedzictwa Narodowego wydoby\u0142a z bagiennego, przemarzni\u0119tego torfowiska w tundrze daleko za ko\u0142em podbiegunowym dobrze zachowan\u0105 mumi\u0119 niedu\u017cego cz\u0142owieczka w dziwnym mundurku, z siw\u0105 brod\u0105, opl\u0105tanego festonem mosi\u0119\u017cnych rurek. Zagadk\u0119 rozwi\u0105zano po przestudiowaniu starych kronik \u2013 oto w 1912 roku w tej okolicy zagin\u0105\u0142 uczestnik obozu kondycyjnego d\u0119tej orkiestry reprezentacyjnej fi\u0144skich skaut\u00f3w, kt\u00f3ry \u0107wiczy\u0142 na puzonie i podobno za\u0142o\u017cy\u0142 si\u0119 z kolegami, \u017ce t\u0119 rur\u0119 z tr\u0105by, kt\u00f3r\u0105 mu dali, to si\u0119 uda zdj\u0105\u0107…<\/p>\n\n\n\n

A tak w og\u00f3le to Finowie potrafi\u0105 si\u0119 \u015bmia\u0107. Nawet czasem z siebie. Kto wpad\u0142 na pomys\u0142 turnieju gry na gitarze bez gitary? Gdzie odbywaj\u0105 si\u0119 mistrzostwa globu w biegu po bagiennym torze przeszk\u00f3d z \u017con\u0105 na plecach? Ale z sisu<\/em>, sauny i kalsarik\u00e4nni<\/em> nie \u015bmiej\u0105 si\u0119 zbyt jawnie czy ostentacyjnie… Dop\u00f3ki trwaj\u0105 prace badawcze nad zaliczeniem tych zjawisk w sk\u0142ad mieszanki konstytuuj\u0105cej opok\u0119 fi\u0144sko\u015bci jako takiej. <\/p>\n\n\n\n

No dobra \u2013 wi\u0119c co to jest to tajemnicze kalsarik\u00e4nni<\/em>? To charakterystyczna dla niekt\u00f3rych j\u0119zyk\u00f3w i dialekt\u00f3w ugrofi\u0144skich sklejka dw\u00f3ch s\u0142\u00f3w: kalsari<\/em> oraz k\u00e4nni<\/em>. Pierwsze z nich to po prostu gacie, ineksprymable, kalesony. I to raczej w wersji d\u0142ugiej (obowi\u0105zkowo z troczkami, uszyte z flaneli zwanej \u201esybirem\u201d, czyli jednostronnie drapanej i zmechaconej; starsi w\u0142\u00f3kniarze pewnie pami\u0119taj\u0105, co to takiego) ni\u017c kr\u00f3tkiej, co w fi\u0144skim klimacie jest oczywiste i dalszych t\u0142umacze\u0144 nie wymaga… Ka\u017cdy, kto prze\u017cy\u0142 cho\u0107by par\u0119 dni w pejza\u017cu Rovaniemi czy Inari, wie co chc\u0119 przekaza\u0107, a na temat wydajno\u015bci cieplnej kr\u00f3tkich bawe\u0142nianych czy elastilowych majtek, d\u017cins\u00f3w oraz cienkich bawe\u0142nianych skarpetek ma wyrobione zdanie. Nie ukrywajmy, \u017ce negatywne… No wi\u0119c gatki \u2013 d\u0142ugie, a co najwy\u017cej bokserki, w stylu spopularyzowanym w kulturze masowej przez majtasy Biga Lebowskiego (jak pami\u0119tamy, Polaka b\u0105d\u017a co b\u0105d\u017a…) – jedyne takie, kt\u00f3rych zar\u00f3wno pierwotna konstrukcja, jak i p\u00f3\u017aniejsze deformacje, zale\u017cne od stopnia zu\u017cycia, umo\u017cliwiaj\u0105 wygodne, bezkolizyjne i nieomal instynktowne drapanie si\u0119 po jajach. Jednym s\u0142owem: gacie… <\/p>\n\n\n\n

A to drugie, czyli k\u00e4nni<\/em>? No c\u00f3\u017c, to okre\u015blenie stanu podczas spo\u017cywania i po spo\u017cyciu pewnej (czasem nawet zdefiniowanej przez prawo) porcji p\u0142ynu zawieraj\u0105cego rozwodniony zwi\u0105zek chemiczny C2H5OH o r\u00f3\u017cnej procentowo \u201eg\u0119sto\u015bci\u201d. M\u00f3wi\u0105c kolokwialnie \u2013 pija\u0144stwo, ur\u017cni\u0119cie si\u0119, nawalenie, bania (to oboczno\u015b\u0107 galicyjsko-podhala\u0144ska…), ubzdryngolenie si\u0119. A wi\u0119c k\u00e4nni<\/em>… S\u0142owo ma znaczenie zar\u00f3wno w aspekcie czynno\u015bci picia, jak i jej rezultatu. Zale\u017cnie od kontekstu opisuje jedno lub drugie. To bardzo por\u0119czne, wielofunkcyjne narz\u0119dzie komunikacji werbalnej…<\/p>\n\n\n\n

Tak wi\u0119c kalsarik\u00e4nni<\/em>… Czyli picie w gaciach. Okazuje si\u0119, \u017ce to obyczaj znany wszystkim i kultywowany przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 Fin\u00f3w (wyj\u0105wszy mo\u017ce kobiety w ci\u0105\u017cy i ma\u0142e dzieci, cho\u0107 i tego nawet sami Finowie nie s\u0105 pewni…). W skr\u00f3cie rzecz opisawszy, chodzi o szybkie zrzucenie odzienia po przyj\u015bciu wieczorem z roboty (wersja maksymalna: w og\u00f3le tego dnia nie i\u015b\u0107 do roboty, zacz\u0105\u0107 od rana…), napalenie w kominku brzezin\u0105 (najszybciej daje po\u017c\u0105dane ciepe\u0142ko), wdzianie ciep\u0142ych skarpet, wyj\u0119cie z lod\u00f3wki pierwszego z przygotowanych zawczasu piw czy tam wi\u0144ska lub wspomnianej ju\u017c wcze\u015bniej koskenkorvy<\/em>, puszczenie muzyki lub starego filmu na ekranie telewizora i… powolne, w swoim indywidualnym rytmie, odp\u0142yni\u0119cie do Kalevali \u2013 \u015bladem V\u00e4in\u00e4m\u00ebinena czy Ilmarinena. Albo gdziekolwiek indziej. Finowie praktykuj\u0105 to zapami\u0119tale, nawet rzec mo\u017cna \u2013 bezwstydnie. Oczywi\u015bcie warunkiem udanego kalsarik\u00e4nn<\/em>i jest wyzbycie si\u0119 zamiaru wychodzenia z domu. Co nie oznacza, \u017ce Finowie nie maj\u0105 instynktu imprezowania. Nie, ale nie ma u nich te\u017c przymusu imprezowania. Po prostu, kalsarik\u00e4nni<\/em> jest manifestem: nie ma niczego z\u0142ego w piciu w gaciach, w pojedynk\u0119. Wprost przeciwnie – w kraju, gdzie odleg\u0142o\u015bci mi\u0119dzy wsp\u00f3\u0142plemie\u0144cami s\u0105 zbyt du\u017ce, by si\u0119 socjalizowa\u0107 nieustannie, codziennie, umiej\u0119tno\u015b\u0107 picia w pojedynk\u0119, w samotno\u015bci nie jest \u017cadnym objawem patologii czy nieprzystosowania spo\u0142ecznego. Jest umiej\u0119tno\u015bci\u0105 przetrwania! A imprezowanie? Owszem, potrafi\u0105. I to z tak\u0105 dynamik\u0105, \u017ce nasi klubowi weterani mieliby trudno\u015bci adaptacyjno-egzystencjalne. M\u00f3wi\u0105c wprost: fi\u0144skiego imprezowania mogliby nie prze\u017cy\u0107…<\/p>\n\n\n\n

Miska Rantanen – 52-letni dziennikarz, redaktor dzia\u0142u kultury sto\u0142ecznego, najwi\u0119kszego fi\u0144skiego dziennika \u201eHelsingin Sanomat\u201d i szef troch\u0119 zapewne samozwa\u0144czej, pozarz\u0105dowej organizacji non-profit \u2013 instytutu bada\u0144 nad kultur\u0105 i obyczajami Norra Haga Party Central (Helsinki, ulica Ohjaajantie) \u2013 za\u0142o\u017cy\u0142 wst\u0119pnie, \u017ce napisze perlist\u0105, lekk\u0105 jak beza popijana prosecco, satyrk\u0119 na Fin\u00f3w, pij\u0105cych w stadium niekompletnego ubioru, ale wysz\u0142a mu powa\u017cna rozprawka socjologiczno-antropologiczna. Serio… Picie w gaciach jest bowiem zbyt wa\u017cnym przejawem fi\u0144sko\u015bci, by mo\u017cna je zby\u0107 porcj\u0105 chichot\u00f3w, dowcipas\u00f3w i komuna\u0142\u00f3w. Picie w gaciach to filar, kamie\u0144 w\u0119gielny fi\u0144skiego stylu \u017cycia, fi\u0144skiej filozofii \u017cycia, fi\u0144skiej zaradno\u015bci. Miska Rantanen wraz ze swym instytutem Norra Haga Party Central wykona\u0142 kawa\u0142 dobrej roboty badawczej, z nale\u017cnym uszanowaniem kumuluj\u0105c w jednym miejscu nie tylko teoretyczne rudymenta techniki, sposob\u00f3w i zagro\u017ce\u0144 kalsarik\u00e4nni<\/em>; opisa\u0142 te\u017c t\u0142o spo\u0142eczne, wyzwania medytacyjne. Zgromadzi\u0142 nadto liczne \u015bwiadectwa praktyk\u00f3w i wynikaj\u0105ce z nich bezcenne wskaz\u00f3wki realizacyjne. Ustali\u0142 na przyk\u0142ad ponad wszelk\u0105 w\u0105tpliwo\u015b\u0107, \u017ce praktykowa\u0107 kalsarik\u00e4nni<\/em> mo\u017cna przez ca\u0142y rok, bo miejscowe lato (jakie\u015b circa sze\u015b\u0107dziesi\u0105t dni \u2013 od po\u0142owy czerwca do po\u0142owy sierpnia) nie demobilizuje (s\u0105 odmiany kalsarik\u00e4nni<\/em> pod go\u0142ym niebem). A reszta roku to zima, kt\u00f3ra wr\u0119cz narzuca kalsarik\u00e4nni<\/em>… Do\u015b\u0107 pami\u0119ta\u0107, \u017ce le\u015bno-tundrowe pag\u00f3rki na p\u00f3\u0142noc od regionu jezior (jest ich w Finlandii 187 tysi\u0119cy 888…) ju\u017c pi\u0119tnastego sierpnia pokrywaj\u0105 si\u0119 \u015bwie\u017cym \u015bniegiem, a \u015blady czapy lodowej i resztek po polowaniach na ostatnie wymieraj\u0105ce mamuty wci\u0105\u017c spod tego \u015bniegu wystaj\u0105…<\/p>\n\n\n\n

Uczciwe, dog\u0142\u0119bne i cz\u0119ste praktykowanie kalsarik\u00e4nni<\/em> jest obowi\u0105zkiem i przywilejem Fina. Tamtejsza spo\u0142eczno\u015b\u0107 nie zna lepszego sposobu szybkiej regeneracji si\u0142 umys\u0142u i ducha, by codziennie od rana stawia\u0107 czo\u0142o pi\u0119knym okoliczno\u015bciom przyrody i warunkom, w jakich przysz\u0142o im wszystkim \u017cy\u0107. Przy okazji: Miska, wielkie dzi\u0119ki za ten plenerowy numer z ch\u0142odzeniem piwa w mokrej skarpecie na wietrze. Tego, jak\u017ce potrzebnego biwakowego grepsu nie zna\u0142em! Autor niniejszych s\u0142\u00f3w zaleca nie tylko lektur\u0119 dysertacji Rantanena. Zaleca praktykowanie kalsarik\u00e4nn<\/em>i \u2013 i to nie tylko tam na miejscu, gdy losy was rzuc\u0105 do Finlandii. Z jednym ostrze\u017ceniem, p\u0142yn\u0105cym z w\u0142asnych do\u015bwiadcze\u0144. Wystrzegajcie si\u0119 kalsarik\u00e4nni<\/em> w towarzystwie Karel\u00f3w lub na mod\u0142\u0119 karelsk\u0105 (Karelowie to plemi\u0119 fi\u0144skie \u017cyj\u0105ce po obu stronach granicy z Rosj\u0105, osobliwie g\u0119sto nad jeziorem Onega i s\u0142awnym Bie\u0142amorkana\u0142em). Bez powa\u017cnego i d\u0142ugotrwa\u0142ego uszczerbku na zdrowiu (bywa, \u017ce i psychicznym…) nie idzie prze\u017cy\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Tomasz Sas
(23 07 2019)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Miska Rantanen Kalsarik\u00e4nni. Sztuka relaksu po fi\u0144sku Prze\u0142o\u017cy\u0142a Katarzyna Aniszewska Grupa Wydawnicza Helion SA \u2013 wydawnictwo Sensus, Gliwice 2019 Rekomendacja: 4\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Picie w gaciach, czyli Fin \u0142aduje akumulator… Ze wst\u0119pnych za\u0142o\u017ce\u0144 Miski Rantanena wynika\u0142o, \u017ce b\u0119dzie to lekka, persyfla\u017cowa, satyryczna kpina (troch\u0119 w stylu Monty Pythona, troch\u0119 w stylu epatuj\u0105cych szczero\u015bci\u0105 i brakiem niedom\u00f3wie\u0144 ameryka\u0144skich stand-up\u00f3w) z \u201elajfstajlowych\u201d memoria\u0142\u00f3w i podr\u0119cznik\u00f3w personalnego coachingu, opiewaj\u0105cych jaki\u015b aktualnie (i chwilowo) modny w\u015br\u00f3d zglobalizowanych hipster\u00f3w trend tzw. sztuki \u017cycia – kultywowany jakby mimochodem, ale w rzeczywisto\u015bci poch\u0142aniaj\u0105cy mn\u00f3stwo si\u0142 i \u015brodk\u00f3w. Ale nie wysz\u0142o; nie t\u0119dy jednak wiod\u0142a droga… Okaza\u0142o si\u0119 bowiem w trakcie pog\u0142\u0119biania prac przygotowawczych i studialnych, tudzie\u017c eksperyment\u00f3w osobistych z zakresu tzw. obserwacji uczestnicz\u0105cej, \u017ce kalsarik\u00e4nni to jednak nazbyt powa\u017cny problem epistemologiczny, cywilizacyjny i zgo\u0142a metafizyczny, by byle jak i protekcjonalnie zbywa\u0107 go satyr\u0105, cho\u0107by wytrawn\u0105 i wyrafinowan\u0105… Finowie w og\u00f3le maj\u0105 ten problem z osobliwo\u015bciami swego \u017cycia codziennego, kultury i tzw. charakteru narodowego (w istnienie tego ostatniego zreszt\u0105 pisz\u0105cy te s\u0142owa g\u0142\u0119boko i fundamentalnie nie wierzy…). Dop\u00f3ki nie zaczn\u0105 si\u0119 zastanawia\u0107, teoretyzowa\u0107 \u2013 dop\u00f3ty rzecz traktuj\u0105 naturalnie i zwyczajnie. Tak przez wieki by\u0142o z saun\u0105 i sisu; tak te\u017c by\u0142o z kalsarik\u00e4nni. Dopiero gdy nasz\u0142a Fin\u00f3w…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1598,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[134,85],"tags":[260],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1596"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1596"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1596\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4573,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1596\/revisions\/4573"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1598"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1596"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1596"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1596"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}