{"id":1589,"date":"2019-07-19T01:10:49","date_gmt":"2019-07-18T23:10:49","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=1589"},"modified":"2019-10-21T02:14:36","modified_gmt":"2019-10-21T00:14:36","slug":"gra-luster","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2019\/07\/19\/gra-luster\/","title":{"rendered":"Gra luster"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Andrea Camilleri
Gra luster
Prze\u0142o\u017cy\u0142 Maciej A. Brzozowski
Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2019<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Rekomendacja: 3\/7
Ocena ok\u0142adki: 2\/5<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Za du\u017co tych luster, by si\u0119 porz\u0105dnie odbi\u0107…<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Przed kilkoma dniami przeczyta\u0142em \u201eGr\u0119\nluster\u201d Andrei Camilleriego, po\u015bwi\u0119caj\u0105c tradycyjnie na lektur\u0119\njeden wiecz\u00f3r i kawal\u0105tek nocy, gdy\u017c wi\u0119cej czasu nigdy mi ten\nautor nie zabiera\u0142… Ale zanim siad\u0142em do klawiatury, by ksi\u0105\u017ck\u0119\nrekomendowa\u0107, przysz\u0142a wiadomo\u015b\u0107, \u017ce w\u0142oski pisarz zmar\u0142… 17\nlipca 2019 roku w Rzymie. Mia\u0142 93 lata \u2013 za sob\u0105 burzliwe \u017cycie,\naktywne cz\u0142onkostwo w partii komunistycznej, prac\u0119 w telewizji i\nteatrze, nauczanie re\u017cyserii, p\u00f3\u017any debiut literacki (oko\u0142o\nsiedemdziesi\u0105tki), wielki sukces wydawniczy (30 milion\u00f3w nak\u0142ad\u00f3w\nw kilkunastu j\u0119zykach), a przede wszystkim d\u0142ug\u0105 seri\u0119 (pocz\u0105wszy\nod \u201eKszta\u0142tu wody\u201d w 1994 roku) powie\u015bci i opowiada\u0144\nkryminalnych z komisarzem sycylijskiej policji Salvo Montalbano w\ng\u0142\u00f3wnej roli…<\/p>\n\n\n\n

Montalbano to szczytowe osi\u0105gni\u0119cie\n\u201eseryjnego kreacjonizmu kryminalnego\u201d. W sali \u015bwiatowej. To\nprosta i powszechnie stosowana technika pisarstwa fabularnego,\nzajmuj\u0105cego si\u0119 zbrodni\u0105. Od czasu, gdy pod pi\u00f3rem szkockiego\ngenialnego pisarza sir Arthura Conan Doyle’a o\u017cy\u0142 duet\ndetektywistyczny Holmes\/Watson, powtarzalne u\u017cywanie do\nrozwi\u0105zywania kolejnych zagadek dobrze wykreowanego,\npsychologicznie, charakterologicznie zdefiniowanego\nbohatera-detektywa, sta\u0142o si\u0119 norm\u0105. Dlaczego? To po prostu\nkwestia ekonomii tw\u00f3rczej. Gdy uda si\u0119 raz napisa\u0107 budz\u0105c\u0105\nsympati\u0119, bogat\u0105 wewn\u0119trznie, intelektualnie rozwini\u0119t\u0105 i\nniez\u0142omn\u0105 moralnie figur\u0119 literack\u0105, nie spos\u00f3b porzuca\u0107 jej po\njednorazowym u\u017cyciu i na nast\u0119pny raz, gdy takowa posta\u0107 jest\nniezb\u0119dna \u2013 zaczyna\u0107 wszystko od nowa. Ekonomia tw\u00f3rcza nakazuje\npobra\u0107 figur\u0119 z poprzedniego dzie\u0142a i w miar\u0119 potrzeb lekko\nudoskonaliwszy, rzuci\u0107 na ruszt intrygi jeszcze raz. I jeszcze\nraz… W ten spos\u00f3b powstaj\u0105 \u201eseryjni\u201d. Dobrze zbudowanym\nseryjnym bohaterem mo\u017cna wszak obs\u0142u\u017cy\u0107 dowolnie wiele opowie\u015bci\n(a s\u0142absze pomys\u0142y nawet uratowa\u0107…). Dlatego Chesterton powo\u0142a\u0142\ndo \u017cycia swego ojca Browna, Georges Simenon \u2013 komisarza Julesa\nMaigreta (bliskiego mi szczeg\u00f3lnie, albowiem nieugi\u0119tym palaczem\nfajki by\u0142…). Po to Raymond Chandler tyle pomys\u0142owo\u015bci\nzainwestowa\u0142 w detektywa Philipe’a Marlowe’a, za\u015b Agatha Christie w\na\u017c dwoje bohater\u00f3w \u2013 niezno\u015bnego Belga Herkulesa Poirota oraz\nprzenikliw\u0105 miss Jane Marple z angielskiej wioski. A wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie\nprawie ka\u017cdy wielki autor powie\u015bci kryminalnych \u017cyje w\nnieformalnym zwi\u0105zku ze swym literackim \u201ecieniem\u201d. Czasem jest\nto kompletne alter ego \u2013 utkane z marze\u0144, wyobra\u017ce\u0144 o lepszym\nsobie samym \u2013 bohaterskim, sprawnym, niez\u0142omnym stra\u017cniku prawa i\nprawdy, kosiarzu serc i umys\u0142\u00f3w, przystojnym supermenie. Czasem\nprzeciwnie \u2013 to neurasteniczny, depresyjny alkoholik po\nprzej\u015bciach, na granicy socjo- i psychopatii (do swego\n\u201erodziciela\u201d-autora ca\u0142kiem niepodobny), jak Harry Hole z\npowie\u015bci Jo Nesb\u00f8…\nJednym z najlepiej, najpe\u0142niej, najpieczo\u0142owiciej wykreowanych\ntakich \u201eseryjnych\u201d policjant\u00f3w by\u0142 szwedzki komisarz Kurt\nWallander nieod\u017ca\u0142owanego Henninga Mankella. A rozwibrowany carski\npolicjant Erast Fandorin Borysa Akunina? \u015awiatow\u0105 klas\u0119 w tej\n\u201eseryjnej specjalizacji\u201d osi\u0105gn\u0105\u0142 te\u017c polski autor Marek\nKrajewski, tworz\u0105c figur\u0119 radcy kryminalnego Eberharda Mocka z\npolicji w Breslau…<\/p>\n\n\n\n

Jako si\u0119 rzek\u0142o, w tej \u015bwiatowej czo\u0142\u00f3wce jest te\u017c miejsce dla Salvo Montalbano… Jowialny sybaryta w wieku powy\u017cej \u015bredniego, mi\u0142o\u015bnik i znawca p\u0142ci odmiennej, a mo\u017ce nawet entuzjasta takowej w stopniu nieco przewy\u017cszaj\u0105cym standardowe (czyli i tak du\u017co ponad \u015bredni\u0105 \u015bwiatow\u0105) obyczaje Sycylijczyka, bez na\u0142og\u00f3w, dewiacji, patologii i obci\u0105\u017ce\u0144 osobowo\u015bci, tak typowych dla wsp\u00f3\u0142czesnego detektywa, \u017cyj\u0105cego na kraw\u0119dzi depresji, wypalenia i sk\u0142onno\u015bci do nadu\u017cywania \u2013 ju\u017c to si\u0142y, ju\u017c to niedozwolonych substancji \u2013 niek\u0142aman\u0105 wzbudza sympati\u0119. A nadu\u017cywa wy\u0142\u0105cznie inteligencji i kryminologicznej eksperiencji… Policjant wzorowy \u2013 no, mo\u017ce tylko nieprzesadnie przywi\u0105zany do regu\u0142 hierarchii i podleg\u0142o\u015bci s\u0142u\u017cbowej. Ale akurat to na Sycylii nie dziwi \u2013 tam dow\u00f3dztwo jest mocniej ni\u017c gdziekolwiek we W\u0142oszech (no, mo\u017ce wyj\u0105wszy Neapol i Kalabri\u0119) umoczone politycznie, wi\u0119c lepiej od pan\u00f3w kwestor\u00f3w trzyma\u0107 si\u0119 z daleka, okazuj\u0105c tylko niezb\u0119dne, maskuj\u0105ce rzeczywiste intencje, dowody regulaminowego szacunku… A wi\u0119c Salvo Montalbano \u2013 gliniarz perfekcyjny, w stylu old fashioned klasycznej powie\u015bci kryminalnej. Zamiast wad (czasem na kraw\u0119dzi dyskwalifikacji) ma tylko sympatyczne s\u0142abostki \u2013 jak ta wobec kobiet (cho\u0107 raczej, z ostro\u017cno\u015bci, nie doprowadzana do ostateczno\u015bci) czy przysmak\u00f3w sycylijskiej gastronomii b\u0105d\u017a kuchni domowej (a te mi\u0119dzy sob\u0105 tylko nieznacznie si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0105…). Sam opis g\u0142\u00f3wnego dania uczty przysposobionej przez gosposi\u0119 komisarza, Adelin\u0119 \u2013 czyli kul (wielko\u015bci sporej pomara\u0144czy) ry\u017cowych z mozzarell\u0105 na ciep\u0142o \u2013 daje jakie\u015b poj\u0119cie o rozmiarach \u0142akomstwa \u2013 ba, ob\u017carstwa Montalbana. Ale nie ma w tym niczego, czego nie uleczy\u0142by d\u0142ugi, medytacyjny spacer wzd\u0142u\u017c wspania\u0142ych (cho\u0107 nieistniej\u0105cych…) pla\u017c Vigaty.<\/p>\n\n\n\n

Tym razem Camilleri podda\u0142 Montalbana\ntrudnym wyzwaniom i pokusom \u2013 nie tak, jak w poprzedniej na naszym\nrynku fabu\u0142ce \u201ePolowanie na skarb\u201d (rekomendowa\u0142em j\u0105 w tym\nblogu 15 wrze\u015bnia ubieg\u0142ego roku), wyra\u017anie \u201epuszczonej\u201d. \u201eGra\nluster\u201d to bardziej wyrafinowana igraszka intelektu, zagadka\npowa\u017cniejszego kalibru. Zacz\u0119\u0142o si\u0119 jak zwykle \u2013 od kobiety…\nWill\u0119 obok Montalbana, przy pla\u017cy w Vigacie, wynaj\u0119\u0142o ma\u0142\u017ce\u0144stwo\nniejakich Lombardich. On ci\u0105gle w rozjazdach, jak to w zwyczaju maj\u0105\nterenowi handlowi przedstawiciele bran\u017cy komputerowej, ona \u2013\nsamotna i znudzona \u2013 podj\u0119\u0142a prac\u0119 w sklepie z odzie\u017c\u0105.\nLiliana Lombardo by\u0142a atrakcyjn\u0105 kobiet\u0105 w rozpowszechnionym na\n\u015ar\u00f3dziemnomorzu typie \u201ekobiety obcis\u0142ej\u201d, kt\u00f3r\u0105 zapewne\nnajudatniej z urody reprezentuje Monika Bellucci; nazywam ten typ\n\u201eobcis\u0142ym\u201d, gdy\u017c bez w\u0105tpienia najforemniej wszystkie jego\nwalory uwydatnia kr\u00f3ciutka, przylegaj\u0105ca do cia\u0142a minimalistyczna\nsukieneczka. Bez zb\u0119dnej pod spodem bielizny… Taka w\u0142a\u015bnie by\u0142a\npani Lombardo \u2013 ikona w\u0142oskiego stylu, dominuj\u0105cego na po\u0142udnie\nod linii Bolonia \u2013 Wenecja. W zderzeniu z marzeniami, rojeniami i\nsnami komisarza Montalbano \u2013 nieszcz\u0119\u015bcie niemal pewne… Na\nszcz\u0119\u015bcie w dzielnicy magazynowej Vigaty wybuchaj\u0105 bomby \u2013 ot,\nraczej sygnalizacyjne kapiszony, przy pomocy kt\u00f3rych ludzie honoru\ndemonstruj\u0105 niezadowolenie, gdy kto\u015b zapomina o swych\nzobowi\u0105zaniach, narusza kolejno\u015b\u0107 dziobania lub bezczelnie (i\nsamob\u00f3jczo…) zapomina, jakie ma od pokole\u0144 wyznaczone miejsce w\nszyku…<\/p>\n\n\n\n

Intryga jednak szybko porzuca tory\n\u0142agodnej sycylijskiej gaw\u0119dy. W obliczu powa\u017cnego konfliktu\ninteres\u00f3w trup pada g\u0119sto, przestaje dzia\u0142a\u0107 tradycyjne prawo\nomerty, a zawiedzione nadzieje (w tym tak\u017ce mi\u0142osne) eksploduj\u0105\n\u017cywym ogniem… Montalbano ma swoje ulubione zaj\u0119cie: rozwi\u0105zywanie\nkryminalnej zagadki. Dobrze mu idzie, ale o szczeg\u00f3\u0142ach zmilczymy \u2013\nniech czytelnik nieuprzedzony przedwcze\u015bnie kroczy razem z nim w\npi\u0119knych okoliczno\u015bciach sycylijskiej przyrody, kt\u00f3rym tak\numiej\u0119tnie towarzyszy sycylijska sztuka gastronomiczna… Ale dla\nkomisarza wa\u017cne jest odkrycie, \u017ce kto\u015b go tu robi w konia, przy\nokazji mocno os\u0142abiaj\u0105c jego reputacj\u0119 \u2013 podsuwa mylne tropy jak\nw gabinecie luster, a wci\u0105\u017c nowe odbicia maj\u0105 doprowadzi\u0107\n\u015bledczego na manowce. Wcale inteligentna gra, jak na intelektualne\nmo\u017cliwo\u015bci prowincjonalnych mafios\u00f3w. No c\u00f3\u017c, \u015bwiat idzie do\nprzodu, a przest\u0119pcy nie pozostaj\u0105 w tyle \u2013 przeciwnie: wydaje\nsi\u0119, \u017ce s\u0105 nawet o krok dalej ni\u017c str\u00f3\u017ce prawa. Mo\u017cna s\u0105dzi\u0107,\n\u017ce Camilleri troch\u0119 za du\u017co tych luster podsun\u0105\u0142 komisarzowi\nMontalbano. Nie ma czasu, by si\u0119 w nich porz\u0105dnie odbi\u0107…\nMigotliwe obrazy, szybkie zmiany dekoracji i o\u015bwietlenia mog\u0105\nwywo\u0142a\u0107 stany bliskie epileptycznemu omdleniu. Ale wprawnemu\nczytelnikowi to nie przeszkodzi. Przeciwnie: nat\u0142ok informacji,\nnag\u0142e zwroty akcji, przypadki gwa\u0142townej \u015bmierci i zawirowania\nto\u017csamo\u015bci tylko wzmagaj\u0105 ciekawo\u015b\u0107 i ch\u0119\u0107 nad\u0105\u017cenia za\ntokiem my\u015blenia komisarza Montalbana o zagadce. Bo towarzyszy\u0107 mu,\na czasem nawet wyprzedzi\u0107 \u2013 to przywilej dost\u0119pny starym\nznajomym. Do grona kt\u00f3rych warto si\u0119 zalicza\u0107. Tym bardziej warto,\ngdy u\u015bwiadomimy sobie, \u017ce gra ju\u017c sko\u0144czona… Parki przeci\u0119\u0142y\nni\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Wypada tylko obligowa\u0107, prosi\u0107\nWydawnictwo Noir sur Blanc o przyspieszenie procesu \u201edot\u0142umaczania\u201d\nprozy Camilleriego do kompletu. Zosta\u0142o ju\u017c niewiele…<\/p>\n\n\n\n

Tomasz Sas
(19 07 2019)<\/p>\n\n\n\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Andrea Camilleri Gra luster Prze\u0142o\u017cy\u0142 Maciej A. Brzozowski Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2019 Rekomendacja: 3\/7 Ocena ok\u0142adki: 2\/5 Za du\u017co tych luster, by si\u0119 porz\u0105dnie odbi\u0107… Przed kilkoma dniami przeczyta\u0142em \u201eGr\u0119 luster\u201d Andrei Camilleriego, po\u015bwi\u0119caj\u0105c tradycyjnie na lektur\u0119 jeden wiecz\u00f3r i kawal\u0105tek nocy, gdy\u017c wi\u0119cej czasu nigdy mi ten autor nie zabiera\u0142… Ale zanim siad\u0142em do klawiatury, by ksi\u0105\u017ck\u0119 rekomendowa\u0107, przysz\u0142a wiadomo\u015b\u0107, \u017ce w\u0142oski pisarz zmar\u0142… 17 lipca 2019 roku w Rzymie. Mia\u0142 93 lata \u2013 za sob\u0105 burzliwe \u017cycie, aktywne cz\u0142onkostwo w partii komunistycznej, prac\u0119 w telewizji i teatrze, nauczanie re\u017cyserii, p\u00f3\u017any debiut literacki (oko\u0142o siedemdziesi\u0105tki), wielki sukces wydawniczy (30 milion\u00f3w nak\u0142ad\u00f3w w kilkunastu j\u0119zykach), a przede wszystkim d\u0142ug\u0105 seri\u0119 (pocz\u0105wszy od \u201eKszta\u0142tu wody\u201d w 1994 roku) powie\u015bci i opowiada\u0144 kryminalnych z komisarzem sycylijskiej policji Salvo Montalbano w g\u0142\u00f3wnej roli… Montalbano to szczytowe osi\u0105gni\u0119cie \u201eseryjnego kreacjonizmu kryminalnego\u201d. W sali \u015bwiatowej. To prosta i powszechnie stosowana technika pisarstwa fabularnego, zajmuj\u0105cego si\u0119 zbrodni\u0105. Od czasu, gdy pod pi\u00f3rem szkockiego genialnego pisarza sir Arthura Conan Doyle’a o\u017cy\u0142 duet detektywistyczny Holmes\/Watson, powtarzalne u\u017cywanie do rozwi\u0105zywania kolejnych zagadek dobrze wykreowanego, psychologicznie, charakterologicznie zdefiniowanego bohatera-detektywa, sta\u0142o si\u0119 norm\u0105. Dlaczego? To po prostu kwestia ekonomii tw\u00f3rczej. Gdy uda si\u0119 raz napisa\u0107 budz\u0105c\u0105 sympati\u0119, bogat\u0105 wewn\u0119trznie,…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1590,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[10],"tags":[151],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1589"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1589"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1589\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1702,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1589\/revisions\/1702"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1590"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1589"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1589"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1589"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}