{"id":1568,"date":"2019-07-04T02:30:05","date_gmt":"2019-07-04T00:30:05","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=1568"},"modified":"2021-03-11T15:07:05","modified_gmt":"2021-03-11T14:07:05","slug":"leonardo-da-vinci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2019\/07\/04\/leonardo-da-vinci\/","title":{"rendered":"Leonardo da Vinci"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Walter Isaacson
Leonardo <\/strong>
da Vinci
Prze\u0142o\u017cy\u0142 Micha\u0142 Str\u0105kow
Wydawnictwo Insignis, Krak\u00f3w 2019<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Rekomendacja: 5\/7
Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Gen geniuszu nie istnieje…<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Od kiedy przewa\u017ca\u0107 j\u0119\u0142o\nprzekonanie, \u017ce zestaw ponadprzeci\u0119tnych cech kreatywnych ludzkiego\numys\u0142u, zwany dla uproszczenia talentem, nie jest rezultatem\ningerencji metafizycznej w jestestwo jednostki \u2013 czyli nie jest\ndotkni\u0119ciem palcem bo\u017cym lub inn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 domniemanej anatomii\nistoty nadprzyrodzonej wy\u017cszego rz\u0119du ani iluminacj\u0105 umys\u0142u (lub\ntzw. duszy) przez tchnienie osobliwego bytu czy konstruktu\neterycznego b\u0105d\u017a tylko wyobra\u017conego, zwanego duchem \u015bwi\u0119tym \u2013\ntrwa poszukiwanie \u017ar\u00f3d\u0142a, praprzyczyny tej r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy\njednostkami gatunku homo sapiens. R\u00f3\u017cnicy sprawiaj\u0105cej, \u017ce jedni\n(dodajmy, \u017ce nieliczni…) s\u0105 ponad \u2013 w sensie genialni umys\u0142em,\ntw\u00f3rczy i nios\u0105cy post\u0119p \u2013 a inni nie: ledwie \u015bredni,\nodtw\u00f3rczy, przeci\u0119tni (\u017ce o idiotach lito\u015bciwie zmilczymy…).\nWi\u0119kszo\u015b\u0107 badaczy i poszukiwaczy zdaje si\u0119 sk\u0142ania\u0107 ku\nprzyrodniczym poletkom naukowej penetracji, obserwacji proces\u00f3w\nfizykochemicznych i biologicznych, steruj\u0105cych cz\u0142owiekiem,\nosobliwe znaczenie przypisuj\u0105c genetyce i socjobiologii. Ale mo\u017ce\nda\u0142oby si\u0119 znale\u017a\u0107 i takich, kt\u00f3rzy wci\u0105\u017c w dynamice stosunk\u00f3w\ni proces\u00f3w spo\u0142ecznych (z uwzgl\u0119dnieniem roli rewolucji\nekonomiczno-socjalnej…) ch\u0119tnie poszukaliby \u017ar\u00f3d\u0142a formowania\nsi\u0119 genialnych jednostek… Rewolucja jako zapalnik geniuszu?\nCiekawa hipoteza, nie powiem…<\/p>\n\n\n\n

W obecnym stanie wiedzy poszukiwacze\n\u017ar\u00f3de\u0142 geniuszu gremialnie sk\u0142aniaj\u0105 si\u0119 ku genetyce. \u017bywi\u0105\nzatem przekonanie \u2013 wyspekulowane, nie przebadane laboratoryjnie\n(za ma\u0142o pierwszorz\u0119dnego materia\u0142u por\u00f3wnawczego?) \u2013 \u017ce w\u015br\u00f3d\nkompletu cz\u0142owieczych gen\u00f3w, bia\u0142kowych cz\u0105stek \u0142a\u0144cucha DNA, w\nkt\u00f3rych zapisany jest (jak w innych no\u015bnikach informacji…) ca\u0142y\nkoncept konstrukcyjny cz\u0142owieka, kryje si\u0119 fragmencik\nodpowiedzialny za talenty wszelkiego rodzaju. Ba, ale w kt\u00f3rym? I\ndlaczego nie jest powszechny dla ca\u0142ego gatunku? Dlaczego natura w\ntej akurat kwestii jest taka sk\u0105pa? A mo\u017ce przeciwnie \u2013 nie jest\nsk\u0105pa, tylko rozrzutna, ale u wi\u0119kszo\u015bci osobnik\u00f3w potencja\u0142\nniesiony przez gen geniuszu obumiera? Wyznawana przez maksymalist\u00f3w\ngenetycznych koncepcja bia\u0142kowego no\u015bnika talentu jest elegancka i\nekscytuj\u0105ca. Problem w tym, \u017ce na razie niepotwierdzona… I\nobawiam si\u0119, \u017ce nie potwierdzi si\u0119 nigdy. Ostro\u017cniejsi formu\u0142uj\u0105\nhipotez\u0119 mieszalnika. Jak wiadomo, pula gen\u00f3w to owoc (w trybach\nwiadomego, starego jak \u015bwiat procesu) po\u0142\u0105czenia cz\u0119\u015bci\nwyposa\u017cenia udzielonego przez mamusi\u0119 z wk\u0142adem wniesionym przez\ntatusia. Mo\u017cna za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce proces ten przebiega wedle \u015bci\u015ble\nokre\u015blonych procedur, zawsze tak samo, z takim samym efektem; ale\nmo\u017cna te\u017c przyj\u0105\u0107, \u017ce proces jest stochastyczny, a jego rezultat\nbywa najzupe\u0142niej randomowy. Po prostu \u2013 co jaki\u015b czas (rzadko i\nprzypadkowo) geny z obu zasob\u00f3w \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 tak, \u017ce umo\u017cliwiaj\u0105\nrozw\u00f3j niepospolitego talentu, zgo\u0142a geniuszu. O tym, \u017ce jest to\nproces przypadkowy, \u015bwiadcz\u0105 w zasadzie niepowtarzalne losy\nrodze\u0144stw, pochodz\u0105cych biologicznie od tych samych rodzic\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Nie spos\u00f3b zatem bezspornie ustali\u0107,\ndlaczego urodzony 15 kwietnia 1452 roku pierworodny (aczkolwiek\nnie\u015blubny, przeto pozbawiony praw do spadku, godno\u015bci familijnych\netc.) syn dwudziestoczteroletniego florenckiego notariusza Piera da\nVinci (pierwszy z co najmniej dwuna\u015bciorga jego dzieci z trzema\nkobietami…) i szesnastoletniej Cateriny Lippi – sieroty z\nch\u0142opskiej familii z okolic toska\u0144skiego miasteczka Vinci (jedyne\ndziecko tej pary…), kt\u00f3remu na chrzcie nadano imi\u0119 Leonardo, sta\u0142\nsi\u0119 jednym z pi\u0119ciu najgenialniejszych ludzi ery nowo\u017cytnej\n(pozostali czterej to oczywi\u015bcie Miko\u0142aj Kopernik, Izaak Newton,\nKarol Darwin i Albert Einstein…).<\/p>\n\n\n\n

Walter Isaacson, ameryka\u0144ski\ndziennikarz, popularyzator nauki i biograf geniuszy (poza Leonardem\nsportretowa\u0142 Steve’a Jobsa \u2013 za\u0142o\u017cyciela Apple’a, Beniamina\nFranklina, Alberta Einsteina, Henry’ego Kissingera…), podj\u0105\u0142\nwielce ambitn\u0105 pr\u00f3b\u0119… \u017bywot wielkiego Toska\u0144czyka (w sensie:\nznajomo\u015bci fakt\u00f3w, a przynajmniej ich wi\u0119kszo\u015bci, chronologii,\ndokumentacji) jest dobrze rozpoznany; jego dzie\u0142a s\u0105 policzone,\nskatalogowane, zakonserwowane, na przemian kradzione i odzyskiwane,\npochowane w muzeach i zapewne ju\u017c nic nowego, dot\u0105d nieznanego, si\u0119\nnie pojawi (cho\u0107 ca\u0142kiem niedawno znalaz\u0142o si\u0119 kilka rysunk\u00f3w i\njeden obraz; ale nami\u0119tne spory wok\u00f3\u0142 autorstwa nie s\u0105\ndefinitywnie rozstrzygni\u0119te…). Isaacson zamierzy\u0142 zatem\nsprz\u0119gni\u0119cie w jedno \u017cycia artysty z ocen\u0105 warto\u015bci jego dzie\u0142a,\nmeandr\u00f3w osobistych los\u00f3w por\u00f3wnanych z ujawnionymi w notatnikach\npogl\u0105dami, opiniami, pytaniami, studiami, eksperymentami, pasjami,\nodkryciami, projektami i planami gigantycznych przedsi\u0119wzi\u0119\u0107\nin\u017cynierskich… Bowiem tylko przestudiowanie zapisk\u00f3w mistrza daje\ndostatecznie pe\u0142en pogl\u0105d o tym, co w istocie rzeczy nap\u0119dza\u0142o\njego umys\u0142 i kierowa\u0142o ku wiecznej, nieustaj\u0105cej pracy. \n<\/p>\n\n\n\n

Badaj\u0105c dorobek mistrza (nie tylko\ntych kilkana\u015bcie znanych jego prac malarskich) Isaacson istot\u0119 jego\ngeniuszu odnalaz\u0142 w niczym nieograniczonej ciekawo\u015bci, wspartej\nr\u00f3wnie nieograniczon\u0105 wyobra\u017ani\u0105. Same notatki mistrza, zw\u0142aszcza\nrobione w drugiej osobie (przez co przybiera\u0142y form\u0119 kategorycznych\npolece\u0144…) spisy pomys\u0142\u00f3w i postulat\u00f3w badawczych daj\u0105\nniezgorsze poj\u0119cie o zasi\u0119gu jego zainteresowa\u0144 i fantazji. S\u0105\ntam rozleg\u0142e i bardzo szczeg\u00f3\u0142owe zapiski oraz studia anatomiczne,\nplany regulacji i odwracania biegu rzek, konstrukcje maszyn\nobl\u0119\u017cniczych i obronnych, projekty maszyn lataj\u0105cych (niekt\u00f3re z\nnich, po wiekach zbudowane wedle rysunk\u00f3w mistrza, wznios\u0142y si\u0119 w\npowietrze!), rysunkowe analizy ruchu ludzi, koni i ptak\u00f3w,\npo\u015bpieszne szkice interesuj\u0105cych, ujrzanych w podr\u00f3\u017cach twarzy i\nsylwetek, mapy i plany miast, projekty maszyn hydraulicznych,\nscenografii teatralnych (ma\u0142o kto wie, ale Leonardo najlepiej\nzarabia\u0142 w roli tw\u00f3rcy widowisk, projektanta dekoracji i maszynerii\nscenicznej, re\u017cysera parad, maskarad, triumfalnych korowod\u00f3w,\nalegorycznych \u201e\u017cywych obraz\u00f3w\u201d i innych spektakularnych\naspekt\u00f3w \u017cycia dworskiego…). S\u0105 studia architektoniczne,\nobserwacje i hipotezy geologiczne, astronomiczne, Znajdzie si\u0119\nprzepis na farb\u0119 do w\u0142os\u00f3w, zadania geometryczne (geometrii uczy\u0142\nsi\u0119 ca\u0142e \u017cycie), analiza ruchu wody, anatomiczny opis… j\u0119zyka\ndzi\u0119cio\u0142a. \n<\/p>\n\n\n\n

Aby ciekawo\u015bci i wyobra\u017ani sprosta\u0107,\nmusia\u0142 Leonardo uruchomi\u0107 i przez d\u0142ugie lata utrzymywa\u0107 w stanie\nnajwy\u017cszej gotowo\u015bci trzeci element sk\u0142adowy swego geniuszu \u2013\nmianowicie zmys\u0142 obserwacji, umiej\u0119tno\u015b\u0107 analitycznego\ndostrzegania zjawisk w stopniu przeci\u0119tnie niewyobra\u017calnym. Jego\nopisy mechaniki i aerodynamiki lotu ptak\u00f3w wydaj\u0105 si\u0119 zgo\u0142a\nniemo\u017cliwe; jak on to widzia\u0142? Bez fotografii poklatkowej, bez\nfilm\u00f3w w zwolnionym tempie? Go\u0142ym okiem, a w zasadzie bezb\u0142\u0119dnie…\nPodobnie by\u0142o z badaniem mechaniki i dynamiki ruchu wody wraz z\npr\u00f3bami sformu\u0142owania teorii maszyn przep\u0142ywowych. U podstaw\ntkwi\u0142a porz\u0105dna. gruntowna obserwacja i pomiar… Wniosek: geniusz\nto praca, ci\u0119\u017cka praca. I nieustanne studia nad rzeczywisto\u015bci\u0105.\nStawianie ciekawych pyta\u0144 i szukanie odpowiedzi. Tropienie prawdy. I\nwszystko w stopniu nieosi\u0105galnym dla przeci\u0119tnych ludzi…<\/p>\n\n\n\n

A przecie\u017c bywa\u0142 Leonardo badaczem\nniecierpliwym, tw\u00f3rc\u0105 niekonsekwentnym. Ba, leniwym nawet i\nniezdyscyplinowanym. O czym za\u015bwiadcza znaczna liczba projekt\u00f3w\nniezrealizowanych, pomys\u0142\u00f3w zarzuconych i niedoko\u0144czonych. Ale ju\u017c\nfazy szkicu i wst\u0119pnych przymiarek dawa\u0142y poj\u0119cie o pot\u0119dze\nzamys\u0142u artysty. Wystarczy spojrze\u0107 na zachowane kartony studyjne\n(pe\u0142nowymiarowe, jeden do jednego szkice pi\u00f3rkiem i kredk\u0105) do\n\u201eBitwy pod Anghiari\u201d – monumentalnego fresku, planowanego i\nniecierpliwie porzuconego (problemy techniczne z kryciem farb na\ntynku…) w sali florenckiej rady miejskiej \u2013 signorii. Gdyby to\ndzie\u0142o uko\u0144czy\u0142, by\u0142oby zapewne jego szczytowym osi\u0105gni\u0119ciem \u2013\nlepszym ni\u017c \u201eOstatnia wieczerza\u201d i bij\u0105cym na g\u0142ow\u0119 genialne\nportrety nastoletniej kochanki mediola\u0144skiego ksi\u0119cia Sforzy –\nCecylii Gallerani oraz \u017cony florenckiego kupca b\u0142awatnego – Lisy\ndel Giocondo z Gherardinich. Czyli \u201eDamy z gronostajem\u201d i \u201eMona\nLisy\u201d…<\/p>\n\n\n\n

Obejrzenie tego drugiego dzie\u0142a, uznawanego powszechnie za najwi\u0119ksze osi\u0105gni\u0119cia malarskie mistrza da Vinci, jest oczywi\u015bcie mo\u017cliwe, ale bez satysfakcji. Przepychanka z u\u017cyciem \u0142okci, podst\u0119pnych kopniak\u00f3w w kostki, wbijaniem obcas\u00f3w w stop\u0119 i obezw\u0142adniaj\u0105cych chwyt\u00f3w z arsena\u0142u r\u00f3\u017cnych orientalnych sztuk walki w salonach Luwru to jest wprawdzie powa\u017cne wyzwanie, godne nawiedzonego w\u0119drowca \u2013 ale gdzie w tym wszystkim umi\u0142owanie sztuki? Nie ma i nie mo\u017ce by\u0107 o nim mowy… Nie w warunkach muzealnych. Lepiej zda\u0107 si\u0119 na zdobycze wsp\u00f3\u0142czesnej ikonografii, wsparte lektur\u0105 cho\u0107by minieseju Isaacsona o pani del Giocondo i jej portrecie. Natomiast Cecyli\u0119 Gallerani mo\u017cna podziwia\u0107 w Krakowie (je\u015bli akurat mo\u017cna…) bez takich muzealnych brewerii, jakie towarzysz\u0105 wizycie w paryskim Luwrze. Ale i w tym przypadku lektura tego, co mia\u0142 do powiedzenia Isaacson o tym arcydziele, wydaje si\u0119 nieodzowna…<\/p>\n\n\n\n

Wielkich malarzy lepiej jest ogl\u0105da\u0107\n(w sensie dzie\u0142a ich ogl\u0105da\u0107…), ni\u017c o nich czyta\u0107. Ale\nLeonardo da Vinci nie by\u0142 tylko malarzem, sk\u0105din\u0105d lepszym od\ninnych \u2013 innowacyjnym, poszukuj\u0105cym. By\u0142 geniuszem, polihistorem,\no umys\u0142owo\u015bci obejmuj\u0105cej ca\u0142y bez ma\u0142a dorobek wsp\u00f3\u0142czesnych\nsobie intelekt\u00f3w i staro\u017cytnych poprzednik\u00f3w \u2013 ale i co\u015b\nwi\u0119cej: on widzia\u0142 przysz\u0142o\u015b\u0107, nie w sensie prorokowania o\nkataklizmach, plagach i zdarzeniach w stylu Nostradamusa. On\nprojektowa\u0142 i programowa\u0142 rozw\u00f3j cywilizacji! Czasem jego my\u015bl\nwiod\u0142a na manowce, czasem pomys\u0142 za\u0142amywa\u0142 si\u0119 z powodu\n\u201etrudno\u015bci materia\u0142owych\u201d, ale zawsze poszerza\u0142 si\u0119 obszar\nskojarze\u0144, nowych idei, wyzwa\u0144 i pyta\u0144. I pomy\u015ble\u0107, \u017ce nie\nuzyska\u0142 \u017cadnego formalnego wykszta\u0142cenia. Ca\u0142a jego edukacja\nzamkn\u0119\u0142a si\u0119 w kursie rachunkowo\u015bci kupieckiej oraz nauce podstaw\nmalarstwa i rze\u017aby we florenckiej \u201efabryce sztuki\u201d Andrei del\nVerrocchia. S\u0105 tacy, kt\u00f3rzy mniemaj\u0105, \u017ce to szkoda… Akademicki\nbackground m\u00f3g\u0142by uczyni\u0107 z niego jeszcze wi\u0119kszego geniusza.\nInni z kolei twierdz\u0105, \u017ce to dobrze \u2013 akademicki formalizm i\nprzyswojenie pogl\u0105d\u00f3w \u00f3wczesnych luminarzy wiedzy mog\u0142oby\nogranicza\u0107 jego pasj\u0119 poznawcz\u0105. O zbyt wielu kwestiach my\u015bla\u0142by\nz g\u00f3ry, \u017ce z mocy boskiego wyroku s\u0105 nierozwi\u0105zywalne. A poniewa\u017c\nnie wiedzia\u0142, rzuca\u0142 si\u0119 na nie, jak \u00f3w praktykant szlifierza\nklejnot\u00f3w wierc\u0105cy od niechcenia dziurk\u0119 w bezcennej perle…<\/p>\n\n\n\n

Isaacson dobrze wykona\u0142 sw\u0105 robot\u0119.\nSportretowa\u0142 geniusza, kt\u00f3ry do wszystkiego doszed\u0142 sam, nie\nmarnuj\u0105c niczego ze swego daru od natury \u2013 otwartego, ciekawego i\nbystrego umys\u0142u. Przyjemno\u015b\u0107, z jak\u0105 si\u0119 czyta t\u0119 biografi\u0119,\nw\u0142a\u015bnie do tego da si\u0119 sprowadzi\u0107 \u2013 to przyjemno\u015b\u0107 obcowania\nz niepospolitym wydarzeniem w dziejach cywilizacji: \u017cyciem i dzie\u0142em\ncz\u0142owieka, kt\u00f3ry wyr\u00f3s\u0142 ponad nas.<\/p>\n\n\n\n

Tomasz Sas
(4 06 2019)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Walter Isaacson Leonardo da Vinci Prze\u0142o\u017cy\u0142 Micha\u0142 Str\u0105kow Wydawnictwo Insignis, Krak\u00f3w 2019 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Gen geniuszu nie istnieje… Od kiedy przewa\u017ca\u0107 j\u0119\u0142o przekonanie, \u017ce zestaw ponadprzeci\u0119tnych cech kreatywnych ludzkiego umys\u0142u, zwany dla uproszczenia talentem, nie jest rezultatem ingerencji metafizycznej w jestestwo jednostki \u2013 czyli nie jest dotkni\u0119ciem palcem bo\u017cym lub inn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 domniemanej anatomii istoty nadprzyrodzonej wy\u017cszego rz\u0119du ani iluminacj\u0105 umys\u0142u (lub tzw. duszy) przez tchnienie osobliwego bytu czy konstruktu eterycznego b\u0105d\u017a tylko wyobra\u017conego, zwanego duchem \u015bwi\u0119tym \u2013 trwa poszukiwanie \u017ar\u00f3d\u0142a, praprzyczyny tej r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy jednostkami gatunku homo sapiens. R\u00f3\u017cnicy sprawiaj\u0105cej, \u017ce jedni (dodajmy, \u017ce nieliczni…) s\u0105 ponad \u2013 w sensie genialni umys\u0142em, tw\u00f3rczy i nios\u0105cy post\u0119p \u2013 a inni nie: ledwie \u015bredni, odtw\u00f3rczy, przeci\u0119tni (\u017ce o idiotach lito\u015bciwie zmilczymy…). Wi\u0119kszo\u015b\u0107 badaczy i poszukiwaczy zdaje si\u0119 sk\u0142ania\u0107 ku przyrodniczym poletkom naukowej penetracji, obserwacji proces\u00f3w fizykochemicznych i biologicznych, steruj\u0105cych cz\u0142owiekiem, osobliwe znaczenie przypisuj\u0105c genetyce i socjobiologii. Ale mo\u017ce da\u0142oby si\u0119 znale\u017a\u0107 i takich, kt\u00f3rzy wci\u0105\u017c w dynamice stosunk\u00f3w i proces\u00f3w spo\u0142ecznych (z uwzgl\u0119dnieniem roli rewolucji ekonomiczno-socjalnej…) ch\u0119tnie poszukaliby \u017ar\u00f3d\u0142a formowania si\u0119 genialnych jednostek… Rewolucja jako zapalnik geniuszu? Ciekawa hipoteza, nie powiem… W obecnym stanie wiedzy poszukiwacze \u017ar\u00f3de\u0142 geniuszu gremialnie sk\u0142aniaj\u0105 si\u0119 ku genetyce. \u017bywi\u0105 zatem przekonanie \u2013 wyspekulowane,…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1569,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[20],"tags":[256],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1568"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1568"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1568\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2613,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1568\/revisions\/2613"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1569"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1568"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1568"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1568"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}