{"id":156,"date":"2016-07-02T18:00:18","date_gmt":"2016-07-02T16:00:18","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=156"},"modified":"2022-01-04T00:54:09","modified_gmt":"2022-01-03T23:54:09","slug":"lepiej-juz-bylo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2016\/07\/02\/lepiej-juz-bylo\/","title":{"rendered":"Lepiej ju\u017c by\u0142o"},"content":{"rendered":"

Marcin Kr\u00f3l \u00a0 \u00a0 \"\"
\nLepiej ju\u017c by\u0142o
\nWydawnictwo Czerwone
\ni Czarne Sp. z o.o., Warszawa 2016<\/h4>\n

Rekomendacja: 5\/7<\/strong><\/span>
\nOcena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/h5>\n

G\u0142os wolny wolno\u015b\u0107 u\u015bwiadamiaj\u0105cy<\/span><\/h2>\n

Esej profesora Marcina Kr\u00f3la \u2013 historyka idei (jak sam siebie definiuje; ewentualnie mo\u017ce by\u0107 historyk my\u015bli cz\u0142owieczej…) – ma by\u0107 ostrze\u017ceniem przed ko\u0144cem Europy, jak\u0105 znamy, pami\u0119tamy (je\u015bli pami\u0119tamy) i sobie wyobra\u017camy. Profesor uwa\u017ca bowiem, \u017ce mamy wolno\u015b\u0107, lecz nie wiemy, po co j\u0105 mamy, \u017ce mamy histori\u0119, lecz nie mamy pami\u0119ci, \u017ce warto\u015bci wsp\u00f3lne, \u017ce kultura \u2013 owszem: ale wyzbyli\u015bmy si\u0119 ich w stopniu znacznym (odciskaj\u0105cym si\u0119 na przebiegu naszych wsp\u00f3lnych spraw…). Wprawdzie jednolite europejskie warto\u015bci nadal istniej\u0105, ale na spos\u00f3b prawdziwie wolny my\u015ble\u0107 o nich mog\u0105 (ba, pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 i szermowa\u0107 nimi nieskr\u0119powanie…) jedynie ci, kt\u00f3rzy maj\u0105 do\u015b\u0107 inteligencji, pieni\u0119dzy i czasu. Elity znaczy…
\nZwyk\u0142emu obywatelowi, wolnemu wprawdzie, lecz niekorzystaj\u0105cemu (a nadto gotowemu sprzeda\u0107 to co\u015b za pi\u0119\u0107set…) bezinteresowno\u015b\u0107 (w sensie: niepodleg\u0142o\u015b\u0107) my\u015blenia zwisa lu\u017ano. Bo on nie my\u015bli. Zwyk\u0142y obywatel ci\u0105g\u0142o\u015bci duchowej nijakiej nie czuje sam z siebie, nawet gdy zbli\u017ca si\u0119 do o\u0142tarza podczas religijnych obrz\u0105dk\u00f3w. \u201eIntroibo ad altare Dei\u201d to atrybut i obowi\u0105zek kap\u0142ana; obywatel tylko si\u0119 przygl\u0105da i baczy, by inni go widzieli, a obecno\u015b\u0107 odnotowali… Gdy ka\u017c\u0105 mu ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 kultywowa\u0107 \u2013 czci\u0107 na przyk\u0142ad \u201ewykl\u0119tych\u201d (cokolwiek to znaczy), to patriotycznie czci – a nawet rekonstruuje z tym samym napi\u0119ciem emocjonalnym, co bitw\u0119 pod Grunwaldem czy sceny z powstania (kt\u00f3rego\u015b)… Ale zdziwi\u0142by si\u0119 niepomiernie, \u017ce ta ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 bezwarunkowo obejmuje r\u00f3wnie\u017c ocala\u0142ego z piek\u0142a Shoah \u017byda, zamordowanego tu\u017c po wojnie w Kielcach czy pod Nowym Targiem, \u017ce obejmuje Bia\u0142orusin\u00f3w zastrzelonych w lasach pod Hajn\u00f3wk\u0105 za to, \u017ce znak krzy\u017ca czynili jako\u015b inaczej. On wybiera tylko swoje mniemane \u201eci\u0105g\u0142o\u015bci\u201d, obca reszta to nieci\u0105g\u0142o\u015b\u0107, wybryk, k\u0142amstwo niepolskich elit.
\nZwyk\u0142y obywatel wreszcie ani przez moment w swym \u017cyciu nie uprawia trzeciej warto\u015bci europejskiej \u2013 czyli samokrytycyzmu, rozumianego przez profesora Kr\u00f3la jako intelektualna zdolno\u015b\u0107 do \u201ewyj\u015bcia z siebie\u201d i ocennego spojrzenia z boku (mo\u017ce z g\u00f3ry te\u017c?) na dzie\u0142o w\u0142asne alibo te\u017c cudze… Zwyk\u0142y obywatel cnot\u0119 sw\u0105 czyni z tego, \u017ce nie rozumie, nie czyta, nie kojarzy, nie trybi, nie rozkminia wszystkiego, co nie jest sze\u015bciopakiem \u017cubra z Biedry i kawa\u0142em kark\u00f3wy na gryla (tak by to wypada\u0142o zapisa\u0107 fonetycznie…).
\nPoint de reveries, messieurs! Zwyk\u0142y obywatel jest po prostu idiot\u0105 i by\u0142 nim na d\u0142ugo przed tym, zanim trud uczynienia go w\u0142a\u015bnie takim podj\u0119\u0142a propaganda polityczna, populistyczne brukowce pospo\u0142u z demagogami, prorokami i kaznodziejami…
\nWszelako to niczym istoty eseju nie umniejsza, czyni go tylko wysoce bezu\u017cytecznym. Na szcz\u0119\u015bcie ten margines nadziei (s\u0142\u00f3wko \u201ewysoce\u201d robi go w\u0105skim…) czytelnicy mog\u0105 sobie z po\u017cytkiem zagospodarowa\u0107.
\nZa\u015b w kwestii luksusu niebywa\u0142ego wolno\u015bci wiele nie dodam. Czym\u017ce w istocie jest wolno\u015b\u0107, gdy definicj\u0119 obierzemy z wszelkich zastrze\u017ce\u0144, ogranicze\u0144 i ostro\u017cnych w\u0105tpliwo\u015bci natury kulturowej, politycznej, etycznej, filozoficznej (w sensie \u015bcis\u0142ym, czyli zgodno\u015bci z wyznawanym przez konstruuj\u0105cego definicj\u0119 systemem warto\u015bci i podzielanym przeze\u0144 porz\u0105dkiem pojmowania \u015bwiata…) czy te\u017c wiary w znaczeniu metafizycznym, nadprzyrodzonym zgo\u0142a? Ano, jest wolno\u015b\u0107 mo\u017cno\u015bci\u0105 niczym nieskr\u0119powanego stanowienia o sobie samym. Nieskr\u0119powanego czyli nieograniczonego sferami wolno\u015bci innych, ani nieprzejmuj\u0105cego si\u0119 ich naruszaniem czy przeszkadzaniem w wykonywaniu wolno\u015bci cudzej. Tak poj\u0119ta wolno\u015b\u0107 nie ma samoistnych granic.
\nCzy zatem mo\u017ce j\u0105 co\u015b ograniczy\u0107 \u2013 teoretycznie albo wr\u0119cz namacalnie? Mo\u017ce dobrowolna umowa wolnych indywidu\u00f3w, dostatecznie blisko siebie \u017cyj\u0105cych, by odnie\u015b\u0107 korzy\u015b\u0107 z wzajemnego zapewnienia sobie spokoju w koalicji \u015bwiadomych altruist\u00f3w, miast nieustannej walki na zderzaj\u0105cych si\u0119 wci\u0105\u017c rubie\u017cach indywidualnych wolno\u015bci? By\u0107 mo\u017ce, aczkolwiek w historii cywilizacji takie umowy (jak dot\u0105d…) bywaj\u0105 raczej kr\u00f3tkotrwa\u0142ymi interwa\u0142ami ni\u017c norm\u0105…
\nWydaje si\u0119, \u017ce istotnym i dzia\u0142aj\u0105cym realnie ogranicznikiem tak poj\u0119tej wolno\u015bci mo\u017ce by\u0107 opozycyjna kategoria (wewn\u0105trz alternatywy albo \u2013 albo…), czyli w\u0142adza, zdefiniowana jako niczym nieskr\u0119powana mo\u017cno\u015b\u0107 stanowienia o innych… Czy\u017c zatem tak pojmowana w\u0142adza nie jest nast\u0119pnym wspania\u0142ym tematem do rozwa\u017ca\u0144 dla wielkiego eseisty?
\nTomasz Sas<\/strong>
\n(2 07 2016)<\/strong><\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Marcin Kr\u00f3l \u00a0 \u00a0 Lepiej ju\u017c by\u0142o Wydawnictwo Czerwone i Czarne Sp. z o.o., Warszawa 2016 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 G\u0142os wolny wolno\u015b\u0107 u\u015bwiadamiaj\u0105cy Esej profesora Marcina Kr\u00f3la \u2013 historyka idei (jak sam siebie definiuje; ewentualnie mo\u017ce by\u0107 historyk my\u015bli cz\u0142owieczej…) – ma by\u0107 ostrze\u017ceniem przed ko\u0144cem Europy, jak\u0105 znamy, pami\u0119tamy (je\u015bli pami\u0119tamy) i sobie wyobra\u017camy. Profesor uwa\u017ca bowiem, \u017ce mamy wolno\u015b\u0107, lecz nie wiemy, po co j\u0105 mamy, \u017ce mamy histori\u0119, lecz nie mamy pami\u0119ci, \u017ce warto\u015bci wsp\u00f3lne, \u017ce kultura \u2013 owszem: ale wyzbyli\u015bmy si\u0119 ich w stopniu znacznym (odciskaj\u0105cym si\u0119 na przebiegu naszych wsp\u00f3lnych spraw…). Wprawdzie jednolite europejskie warto\u015bci nadal istniej\u0105, ale na spos\u00f3b prawdziwie wolny my\u015ble\u0107 o nich mog\u0105 (ba, pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 i szermowa\u0107 nimi nieskr\u0119powanie…) jedynie ci, kt\u00f3rzy maj\u0105 do\u015b\u0107 inteligencji, pieni\u0119dzy i czasu. Elity znaczy… Zwyk\u0142emu obywatelowi, wolnemu wprawdzie, lecz niekorzystaj\u0105cemu (a nadto gotowemu sprzeda\u0107 to co\u015b za pi\u0119\u0107set…) bezinteresowno\u015b\u0107 (w sensie: niepodleg\u0142o\u015b\u0107) my\u015blenia zwisa lu\u017ano. Bo on nie my\u015bli. Zwyk\u0142y obywatel ci\u0105g\u0142o\u015bci duchowej nijakiej nie czuje sam z siebie, nawet gdy zbli\u017ca si\u0119 do o\u0142tarza podczas religijnych obrz\u0105dk\u00f3w. \u201eIntroibo ad altare Dei\u201d to atrybut i obowi\u0105zek kap\u0142ana; obywatel tylko si\u0119 przygl\u0105da i baczy, by inni go widzieli, a obecno\u015b\u0107 odnotowali… Gdy ka\u017c\u0105 mu…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":430,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[25],"tags":[39],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/156"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=156"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/156\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3180,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/156\/revisions\/3180"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/430"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=156"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=156"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=156"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}