{"id":1557,"date":"2019-06-28T01:12:04","date_gmt":"2019-06-27T23:12:04","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=1557"},"modified":"2022-05-01T02:57:06","modified_gmt":"2022-05-01T00:57:06","slug":"uklad","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2019\/06\/28\/uklad\/","title":{"rendered":"Uk\u0142ad"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Igor Brejdygant
Uk\u0142ad
Grupa Wydawnicza Foksal \u2013 Wydawnictwo WAB, Warszawa 2019<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Rekomendacja: 3\/7
Ocena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kto naprawd\u0119 rozdaje karty nad Wis\u0142\u0105?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W ka\u017cdym konflikcie na arenie\npolitycznej, osobliwie za\u015b mi\u0119dzynarodowej, chodzi o zwyci\u0119stwo,\nunicestwienie przeciwnika, odci\u0119cie mu \u0142ba. To oczywi\u015bcie nie\nzawsze jest mo\u017cliwe \u2013 z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w. Wtedy z drugiego planu\nwychodzi na pierwszy plan nowy cel konfliktu \u2013 przynajmniej trwa\u0142e\n(najlepiej d\u0142ugotrwa\u0142e…) os\u0142abienie przeciwnika, uzale\u017cnienie\ngo, zdobycie wp\u0142ywu na jego poczynania, faktyczna wasalizacja (przy\nzachowaniu pozor\u00f3w niezale\u017cno\u015bci), kierowanie karierami ludzi i\nbiegiem spraw. Innymi s\u0142owy: je\u015bli nie zabijesz przeciwnika od razu\n\u2013 dzi\u0119ki sile ognia w\u0142asnych si\u0142 zbrojnych – musisz by\u0107 got\u00f3w\nna d\u0142ug\u0105, wyniszczaj\u0105c\u0105 walk\u0119 \u201ebuldog\u00f3w pod dywanem\u201d, ergo:\ntrzeba te buldogi mie\u0107 (lub kupi\u0107…), wykszta\u0142ci\u0107, wytrenowa\u0107…\nTo jest robota dla cichych, nie szukaj\u0105cych rozg\u0142osu specjalist\u00f3w.\nZbieranie informacji (wywiad znaczy), szanta\u017c, akty przemocy i\nterroru, korupcja, indoktrynacja, fa\u0142szowanie rzeczywisto\u015bci (\u017ceby\nnie u\u017cy\u0107 jednoznacznego s\u0142owa: k\u0142amstwo…), propaganda, dywersja\npsychologiczna i inne takie… Takich profesjonalist\u00f3w kolekcjonuj\u0105\ntajne s\u0142u\u017cby specjalne. Po co? By toczy\u0107 wojn\u0119 (je\u015bli nie mo\u017cna\notwarcie) i j\u0105 wygra\u0107… I to si\u0119 robi \u2013 wsz\u0119dzie, w ka\u017cdej\nmetropolii i ka\u017cdej dziurze, 24 godziny na dob\u0119, 365 dni w roku\n(czasem z zawieszeniem broni w Sylwestra…). Ka\u017cdy, kto mniema, \u017ce\njego kraj (i on sam) jest ponad to, b\u0142\u0105dzi. Grzech naiwno\u015bci\npope\u0142niaj\u0105c… Cicha wojna si\u0119 toczy nieprzerwanie, w ka\u017cdym\nzak\u0105tku planety (zapewne na Antarktydzie te\u017c…). \n<\/p>\n\n\n\n

Produktem ubocznym tej niewidzialnej\nwojenki jest, ca\u0142kiem sk\u0105din\u0105d naturalne, zainteresowanie opinii\npublicznej. Dzi\u0119ki temu dobrze si\u0119 maj\u0105 wszelkie teorie spiskowe i\nliteratura, eksploatuj\u0105ca pok\u0142ady tajemnic sensacyjnej historii\ndziej\u00f3w najnowszych. Dochodz\u0105ce do poziomu wiadomo\u015bci publicznej\nstrz\u0119pki informacji, spekulacji i domniema\u0144 z tej tajnej sfery s\u0105\ndostateczn\u0105 po\u017cywk\u0105 dla pisarstwa; je\u015bli wzbogacone s\u0105\nosobistymi do\u015bwiadczeniami autor\u00f3w, to sytuacja jest komfortowa \u2013\naura wtajemniczenia dodaje powagi literaturze sensacyjnej. Popatrzcie\nna powodzenie ex-agenta Vincenta Severskiego \u2013 naszego krajowego\nautora, lecz klasy \u015bwiatowej, por\u00f3wnywalnego z Forsythe’em. Ale i\nci, kt\u00f3rzy musz\u0105 polega\u0107 tylko na w\u0142asnej fantazji, radz\u0105 sobie\nniezgorzej. \n<\/p>\n\n\n\n

Igor Brejdygant (syn aktora i ca\u0142kiem\nniez\u0142ego pisarza Stanis\u0142awa Brejdyganta, niezapomnianego\ninterpretatora polskiego dubbingu roli cesarza Klaudiusza, granego w\nserialu BBC wed\u0142ug powie\u015bci Roberta Gravesa przez Dereka\nJacobiego), do\u015bwiadczony scenarzysta filmowy i telewizyjny, w bran\u017cy\npowie\u015bciowej jest autorem pocz\u0105tkuj\u0105cym \u2013 no i z do\u015bwiadczeniem\nraczej wy\u0142\u0105cznie \u201ecywilnym\u201d. Ale umie opowiada\u0107 – ma instynkt\nfabularny. Wystarczy tylko zrobi\u0107 rozpoznanie tematu oraz uwa\u017cnie i\nze zrozumieniem czyta\u0107 gazety tudzie\u017c wiadomo\u015bci z internetowych\nportali. \u201eSzadzi\u0105\u201d i \u201eRys\u0105\u201d Brejdygant junior dowi\u00f3d\u0142, \u017ce\nw krymina\u0142ach radzi sobie niezgorzej. A ten \u201eUk\u0142ad\u201d? No c\u00f3\u017c,\nto nowy obszar penetracji, daleko wykraczaj\u0105cy poza typowe poletko\nintrygi kryminalnej. Co z tego wysz\u0142o? Nie da si\u0119 ukry\u0107 \u2013 wysz\u0142o\nco\u015b osobliwego, a nawet zadziwiaj\u0105cego: powie\u015b\u0107 szpiegowska \u201ena\nkierunku rosyjskim\u201d (jak to si\u0119 m\u00f3wi w \u017cargonie s\u0142u\u017cb).<\/p>\n\n\n\n

Zaczyna si\u0119 konwencjonalnie:\nodstawiona na boczny tor po ci\u0119\u017ckich przej\u015bciach (zabi\u0142a m\u0119\u017ca\nno\u017cyczkami do paznokci, w samoobronie…) komisarz Brzozowska,\npolicjantka kryminalna z komendy sto\u0142ecznej, wali na\u0142ogowo crack na\nprzemian z innymi niedozwolonymi substancjami, a przywr\u00f3cona do\ns\u0142u\u017cby, na powr\u00f3t przy\u0142\u0105cza si\u0119 (cho\u0107 bardziej przyda\u0142by si\u0119\njej porz\u0105dny odwyk…) do niemrawo post\u0119puj\u0105cego \u015bledztwa w\nsprawie zab\u00f3jstw wewn\u0105trz mafii pedofilsko-gejowskiej, zwi\u0105zanej\nniegdy\u015b z podziemnymi pasa\u017cami warszawskiego Dworca Centralnego.\nTrup\u00f3w stos przyrasta, \u015blad\u00f3w \u017cadnych \u2013 poza przekonaniem, \u017ce\nnarz\u0119dziem zbrodni (u\u017cywanym za ka\u017cdym razem wielokrotnie i z\npasj\u0105 pewn\u0105 tak\u0105) raczej jest bro\u0144 bia\u0142a, w sensie bagnet \u2013\nnajpewniej typu 6h2 lub 6h3 do karabinka AK47). \n<\/p>\n\n\n\n

Niemrawe \u015bledztwo ma to do siebie, \u017ce jednak si\u0119 toczy i w ko\u0144cu wyprowadza na inny horyzont, o nowych koordynatach: jakie\u015b obce grupy (mo\u017ce s\u0142u\u017cby), zdemaskowane zreszt\u0105 w Radomiu, trucizna, a mo\u017ce \u015brodek bojowy o nieznanych parametrach, kompromaty (nie rozumiecie? kompromituj\u0105ce materia\u0142y \u2013 typowy skr\u00f3t j\u0119zykowy z \u017cargonu bezpieki, pe\u0142nego biurokratycznych, formalistycznych rusycyzm\u00f3w…) przer\u00f3\u017cnej tre\u015bci (na og\u00f3\u0142 obyczajowej, perwersyjnej zgo\u0142a…) o wa\u017cnych osobach i osobisto\u015bciach, celebrytach, politykach. Dynamika akcji istotnie, nawet niepokoj\u0105co wzrasta. Ale szczeg\u00f3\u0142y sobie darujemy, zw\u0142aszcza \u017ce ich rozszyfrowywanie i \u015bledzenie podczas lektury jest prawdziw\u0105 przyjemno\u015bci\u0105 \u2013 z trudem si\u0119 trzeba od \u201eUk\u0142adu\u201d odrywa\u0107 w razie pilnej konieczno\u015bci (takiej, jak zrobienie herbatki b\u0105d\u017a czego\u015b ch\u0142odz\u0105cego do picia na przyk\u0142ad; lub wprost przeciwnie – pozbycia si\u0119 produkt\u00f3w metabolizmu z organizmu…).<\/p>\n\n\n\n

P\u0142ynno\u015b\u0107, jednorodno\u015b\u0107 zapisu,\nnaturalnie owocuj\u0105ca potem p\u0142ynno\u015bci\u0105 czytania, to jedna z\nniepodwa\u017calnych zalet techniki pisarskiej Brejdyganta m\u0142odszego.\nNie ulega w\u0105tpliwo\u015bci \u2013 przynajmniej dla mnie \u2013 \u017ce to efekt\nspecyficznego sposobu my\u015blenia obrazem, w\u0142a\u015bciwego dla pracuj\u0105cych\nw mediach i z mediami wizualnymi \u2013 filmem, telewizj\u0105… Obraz to\ninna technika opowiadania, inna wyobra\u017ania, odmienno\u015b\u0107 (a\nw\u0142a\u015bciwie oboczno\u015b\u0107…) operowania s\u0142owem. Wiem co nieco o tym,\nbo przez wiele lat pr\u00f3bowa\u0142em wyzby\u0107 si\u0119 tego \u201eskrzywienia\u201d,\ncho\u0107 z obrazem pracowa\u0142em dawno i stosunkowo kr\u00f3tko (trzy lata\nniespe\u0142na…), ale wdro\u017cy\u0142em si\u0119 mocno w ten spos\u00f3b my\u015blenia o\nzadaniu. Najpierw temat do napisania po prostu \u201ewidzia\u0142em\u201d\noczyma duszy – ustawia\u0142a mi si\u0119 sekwencja obraz\u00f3w, kolejno\u015b\u0107 i\nkierunek ruchu, ludzie, dekoracje \u2013 a\u017c do najdrobniejszego\nrekwizytu. Ale co\u015b za co\u015b \u2013 wyobra\u017ania nie podsuwa\u0142a zgrabnych\nzda\u0144, metafory nie dawa\u0142y si\u0119 usidli\u0107, cz\u0119sto ich brakowa\u0142o, z\npodr\u0119cznego wokabularza trudno by\u0142o wydoby\u0107 stosowne s\u0142owa. A te,\nkt\u00f3re \u0142atwiej si\u0119 \u201eprosi\u0142y\u201d o u\u017cycie, pozbawione by\u0142y\nzadowalaj\u0105cej emocji; nie dawa\u0142o si\u0119 manipulowa\u0107 ich ostro\u015bci\u0105,\nnadawa\u0107 w\u0142a\u015bciwej szorstko\u015bci. No i nie da\u0142o si\u0119 pracowa\u0107,\nmy\u015ble\u0107 \u201epoza kadrem\u201d, wykoncypowa\u0107 cokolwiek \u201ena zapas\u201d,\nzaprojektowa\u0107 formu\u0142\u0119 czy konstrukcj\u0119… Innymi s\u0142owy: trzeba\nsi\u0119 by\u0142o postara\u0107, znale\u017a\u0107 (lub wymy\u015bli\u0107…) atrakcyjne\nnarz\u0119dzia werbalne, by osi\u0105gn\u0105\u0107 zadowalaj\u0105cy poziom perswazji (a\nu czytelnika \u2013 percepcji…). Czasem ponad potrzeb\u0119 \u2013 wbrew\nregule brzytwy Ockhama. U Brejdyganta daje si\u0119 podsk\u00f3rnie wyczu\u0107\nt\u0119 walk\u0119 ze s\u0142owami, cho\u0107 przecie\u017c rezultaty wielce s\u0105\nzadowalaj\u0105ce. Ale z drugiej strony \u201eobrazkowa\u201d wyobra\u017ania\nznakomicie up\u0142ynnia narracj\u0119 (w sensie technologii fabularnej i\nintelektualnej dost\u0119pno\u015bci intrygi…). Powstaje wra\u017cenie\nmobilno\u015bci akcji, zapisany zostaje ruch, zmienno\u015b\u0107 zdarze\u0144,\ntemperatura otoczenia. Jeste\u015b w \u015brodku, drogi czytelniku!<\/p>\n\n\n\n

I nie mo\u017cesz si\u0119 oprze\u0107 wra\u017ceniu,\n\u017ce co\u015b tu si\u0119 uk\u0142ada w jaki\u015b porz\u0105dek, niepokoj\u0105co mocno\nzbli\u017cony do rzeczywisto\u015bci. Oto pewien handlarz w\u0119glem,\nd\u017awi\u0119kowiec \u2013 amator, \u015bmia\u0142o sobie poczyna w bran\u017cy polityki \u2013\ntak \u015bmia\u0142o, \u017ce znawcy przedmiotu zastanawiaj\u0105 si\u0119, jakim\nalfabetem spisano mu scenariusz i instrukcje. Czy nie gra\u017cdank\u0105\nprzypadkiem? Oto pewien szalony minister z g\u0119b\u0105 pe\u0142n\u0105\npatriotycznych frazes\u00f3w posy\u0142a pod kapelusz najzdolniejszych\ngenera\u0142\u00f3w, pozbawiaj\u0105c armi\u0119 dow\u00f3dztwa, powo\u0142uje pod bro\u0144\nkibolsk\u0105 ha\u0142astr\u0119 i pe\u0142nych (by\u0107 mo\u017ce) dobrej woli amator\u00f3w\nstrzelectwa i skautowych \u0107wicze\u0144 polowych, oczekuj\u0105c, \u017ce w razie\nczego stawi\u0105 czo\u0142a profesjonalnie wyszkolonym zab\u00f3jcom specnazu, a\nreszcie \u017co\u0142nierzy odmawia pieni\u0119dzy i przyzwoitego uzbrojenia…\nGdzie powsta\u0142 ten szalony plan? Bohaterowie Brejdyganta nie\nodpowiadaj\u0105 na te pytania. Za ma\u0142e z nich misie… Zreszt\u0105 trzeba\nsobie zostawi\u0107 co\u015b na nasz ulubiony Ci\u0105g Dalszy. \n<\/p>\n\n\n\n

Przy okazji tylko jedna uwaga z zakresu\nbezpiecze\u0144stwa i higieny pracy tajnych s\u0142u\u017cb \u2013 osobliwie\nprofesjonalnych, a te uczestnicz\u0105ce w wojence \u201eUk\u0142adu\u201d za\ntakowe s\u0142usznie uchodz\u0105. Ot\u00f3\u017c \u017cadna firma wywiadowczo-dywersyjna\nnie przechowywa\u0142aby swych archiwali\u00f3w na twardym dysku w s\u0142abo\nchronionym magazynie na wra\u017cym terytorium, kopie wysy\u0142aj\u0105c do \u2013\npowiedzmy \u2013 Moskwy… Raczej w domu trzymaliby takie precjoza. No,\nale wtedy nie by\u0142oby suspensu i sukcesu. Wi\u0119c rozumiem, cho\u0107 nie\nusprawiedliwiam takiej niedor\u00f3bki intelektualnej, panie Igorze…<\/p>\n\n\n\n

Tomasz Sas
(28 06 2019)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Igor Brejdygant Uk\u0142ad Grupa Wydawnicza Foksal \u2013 Wydawnictwo WAB, Warszawa 2019 Rekomendacja: 3\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Kto naprawd\u0119 rozdaje karty nad Wis\u0142\u0105? W ka\u017cdym konflikcie na arenie politycznej, osobliwie za\u015b mi\u0119dzynarodowej, chodzi o zwyci\u0119stwo, unicestwienie przeciwnika, odci\u0119cie mu \u0142ba. To oczywi\u015bcie nie zawsze jest mo\u017cliwe \u2013 z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w. Wtedy z drugiego planu wychodzi na pierwszy plan nowy cel konfliktu \u2013 przynajmniej trwa\u0142e (najlepiej d\u0142ugotrwa\u0142e…) os\u0142abienie przeciwnika, uzale\u017cnienie go, zdobycie wp\u0142ywu na jego poczynania, faktyczna wasalizacja (przy zachowaniu pozor\u00f3w niezale\u017cno\u015bci), kierowanie karierami ludzi i biegiem spraw. Innymi s\u0142owy: je\u015bli nie zabijesz przeciwnika od razu \u2013 dzi\u0119ki sile ognia w\u0142asnych si\u0142 zbrojnych – musisz by\u0107 got\u00f3w na d\u0142ug\u0105, wyniszczaj\u0105c\u0105 walk\u0119 \u201ebuldog\u00f3w pod dywanem\u201d, ergo: trzeba te buldogi mie\u0107 (lub kupi\u0107…), wykszta\u0142ci\u0107, wytrenowa\u0107… To jest robota dla cichych, nie szukaj\u0105cych rozg\u0142osu specjalist\u00f3w. Zbieranie informacji (wywiad znaczy), szanta\u017c, akty przemocy i terroru, korupcja, indoktrynacja, fa\u0142szowanie rzeczywisto\u015bci (\u017ceby nie u\u017cy\u0107 jednoznacznego s\u0142owa: k\u0142amstwo…), propaganda, dywersja psychologiczna i inne takie… Takich profesjonalist\u00f3w kolekcjonuj\u0105 tajne s\u0142u\u017cby specjalne. Po co? By toczy\u0107 wojn\u0119 (je\u015bli nie mo\u017cna otwarcie) i j\u0105 wygra\u0107… I to si\u0119 robi \u2013 wsz\u0119dzie, w ka\u017cdej metropolii i ka\u017cdej dziurze, 24 godziny na dob\u0119, 365 dni w roku (czasem z zawieszeniem broni w Sylwestra…). Ka\u017cdy,…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1558,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[10,251],"tags":[255],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1557"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1557"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1557\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3424,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1557\/revisions\/3424"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1558"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1557"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1557"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1557"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}