![\"\"](\"http:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/krajewski-cztery-palce-20190516poziom-300x194.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Rekomendacja: 4\/7<\/strong><\/span> Wojna polsko-bolszewicka w 1920 roku nie zako\u0144czy\u0142a si\u0119 w chwili ustania dzia\u0142a\u0144 zbrojnych, utrwalenia na pi\u015bmie preliminari\u00f3w pokojowych w tzw. traktacie ryskim i technicznego zako\u0144czenia prac delimitacyjnych na granicy obu pa\u0144stw. Wojna wtedy przesz\u0142a w stan sui generis<\/em> anabiozy. Na zewn\u0105trz wszystko by\u0142o w porz\u0105dku \u2013 wymieniono je\u0144c\u00f3w, nawi\u0105zano stosunki dyplomatyczne, wr\u0119czano listy uwierzytelniaj\u0105ce, zacz\u0119\u0142y kursowa\u0107 poci\u0105gi do Moskwy, Piotrogrodu i Kijowa, handel ruszy\u0142, w obu kierunkach repatriowano troch\u0119 ludzi. Normalizacja… Ale to poz\u00f3r \u2013 pod powierzchni\u0105 zdarze\u0144 odnotowywanych w kronikach agencji prasowych buzowa\u0142o \u201edrugie \u017cycie\u201d pogranicza \u2013 i nie tylko… Marek Krajewski Dziewczyna o czterech palcach Wydawnictwo Znak, Krak\u00f3w 2019 Rekomendacja: 4\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Feliks Edmundowicz w\u015bcieka si\u0119… Wojna polsko-bolszewicka w 1920 roku nie zako\u0144czy\u0142a si\u0119 w chwili ustania dzia\u0142a\u0144 zbrojnych, utrwalenia na pi\u015bmie preliminari\u00f3w pokojowych w tzw. traktacie ryskim i technicznego zako\u0144czenia prac delimitacyjnych na granicy obu pa\u0144stw. Wojna wtedy przesz\u0142a w stan sui generis anabiozy. Na zewn\u0105trz wszystko by\u0142o w porz\u0105dku \u2013 wymieniono je\u0144c\u00f3w, nawi\u0105zano stosunki dyplomatyczne, wr\u0119czano listy uwierzytelniaj\u0105ce, zacz\u0119\u0142y kursowa\u0107 poci\u0105gi do Moskwy, Piotrogrodu i Kijowa, handel ruszy\u0142, w obu kierunkach repatriowano troch\u0119 ludzi. Normalizacja… Ale to poz\u00f3r \u2013 pod powierzchni\u0105 zdarze\u0144 odnotowywanych w kronikach agencji prasowych buzowa\u0142o \u201edrugie \u017cycie\u201d pogranicza \u2013 i nie tylko… Mi\u0119dzy oboma pa\u0144stwami i narodami zbyt wiele naros\u0142o bolesnych zasz\u0142o\u015bci, aby doj\u015b\u0107 mog\u0142o do cho\u0107by prowizorycznego pojednania i unormowania wzajemnych stosunk\u00f3w. Z jednej strony \u201ekomunista\u201d by\u0142 straszakiem uniwersalnym: gwa\u0142ty, po\u017coga, mordy, imbecylizm, mongoloidalne skojarzenia, chamstwo, przemoc, wojuj\u0105cy ogniem i mieczem ateizm, brud, syf, smr\u00f3d i pewne takie deficyty w sferze edukacji tudzie\u017c kultury osobistej. Mia\u0142 si\u0119 go tak samo ba\u0107 \u017byd (okradnie, pierzyny rozpruje i na koniec zabije i synagog\u0119 spali…), ch\u0142op (bab\u0119 wyonaczy, \u015bwini\u0119 zar\u017cnie i ze\u017cre, \u017cyto sfajczy razem ze stodo\u0142\u0105…) i pan (rozstrzela portrety przodk\u00f3w, wyt\u0142ucze porcelan\u0119,…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1503,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[10,12,251],"tags":[54],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1501"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1501"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1501\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1998,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1501\/revisions\/1998"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1503"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1501"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1501"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1501"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nOcena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/span><\/p>\nFeliks Edmundowicz w\u015bcieka si\u0119…<\/span><\/h3>\n
\nMi\u0119dzy oboma pa\u0144stwami i narodami zbyt wiele naros\u0142o bolesnych zasz\u0142o\u015bci, aby doj\u015b\u0107 mog\u0142o do cho\u0107by prowizorycznego pojednania i unormowania wzajemnych stosunk\u00f3w. Z jednej strony \u201ekomunista\u201d by\u0142 straszakiem uniwersalnym: gwa\u0142ty, po\u017coga, mordy, imbecylizm, mongoloidalne skojarzenia, chamstwo, przemoc, wojuj\u0105cy ogniem i mieczem ateizm, brud, syf, smr\u00f3d i pewne takie deficyty w sferze edukacji tudzie\u017c kultury osobistej. Mia\u0142 si\u0119 go tak samo ba\u0107 \u017byd (okradnie, pierzyny rozpruje i na koniec zabije i synagog\u0119 spali…), ch\u0142op (bab\u0119 wyonaczy, \u015bwini\u0119 zar\u017cnie i ze\u017cre, \u017cyto sfajczy razem ze stodo\u0142\u0105…) i pan (rozstrzela portrety przodk\u00f3w, wyt\u0142ucze porcelan\u0119, nasra do fortepianu…). Bolszewik albo komuch (wszystko jedno, czy w\u0142asnego chowu, czy zza kordonu) to ci dopiero by\u0142 strach… Z drugiej strony polski pan \u2013 wierny sojusznik bia\u0142ogwardyjskiej oficerskiej swo\u0142oczy, imperialista, obszarnik i wyzyskiwacz proletariatu, gn\u0119biciel wiary jedynej prawos\u0142awnej, bogacz, sadysta i awanturnik. Te\u017c si\u0119 by\u0142o czego (i kogo) ba\u0107…
\nWi\u0119c wojna trwa\u0142a. Przez kordon w obie strony w\u0119drowa\u0142y przemytnicze karawany, barterowo wyr\u00f3wnuj\u0105c niedobory d\u00f3br konsumpcyjnych, ale zarazem uszczuplaj\u0105c dochody skarbowe. Wzd\u0142u\u017c granicznych pustaci od Sto\u0142pc\u00f3w po Zbrucz grasowa\u0142y bandy post-wojennych niedobitk\u00f3w rozmaitej ma\u015bci (od dezerter\u00f3w z Konarmii, weteran\u00f3w bat’ki Machny czy spensjonowanych kawalerzyst\u00f3w Bu\u0142aka po zwyk\u0142ych bandyt\u00f3w, kt\u00f3rzy poczuli wiatr w \u017cagle i rado\u015b\u0107 dzia\u0142ania na wielk\u0105 skal\u0119…), stopniowo podporz\u0105dkowuj\u0105ce si\u0119 sieci prowokator\u00f3w i prowodyr\u00f3w nasy\u0142anych przez NKWD. No i po obu stronach granicy (czasem bardzo daleko od niej w g\u0142\u0105b wra\u017cego terytorium…) cich\u0105 (ale r\u00f3wnie krwaw\u0105 i brutaln\u0105…) wojn\u0119 toczyli agenci obu wywiad\u00f3w i kontrwywiad\u00f3w. By\u0142o o co walczy\u0107.
\nI to by\u0142 temat dla literatury. Mi\u0119dzywojennej oczywi\u015bcie \u2013 z jej gwiazdorem niew\u0105tpliwym, odkrytym przez Wa\u0144kowicza kajdaniarzem ze \u015awi\u0119tego Krzy\u017ca (zak\u0142ad izolacyjny w G\u00f3rach \u015awi\u0119tokrzyskich, przy kt\u00f3rego atrakcjach dzisiejsze tiurmy z najsurowszym re\u017cimem wydaj\u0105 si\u0119 dewizowymi spa-sanatoriami…) – amnestionowanym Sergiuszem Piaseckim, autorem \u201eKochanka Wielkiej Nied\u017awiedzicy\u201d. Po wojnie, po 1945 roku ze zrozumia\u0142ych powod\u00f3w nikt si\u0119 do pisania o tamtej wojence nie kwapi\u0142. Przynajmniej w PRL-u. A teraz… Teraz jest trudno. Z wielu powod\u00f3w, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych up\u0142yw czasu wydaje si\u0119 nader istotny. Oczywi\u015bcie znalaz\u0142o si\u0119 paru koniunkturalnych grafoman\u00f3w, gotowych wypichci\u0107 sensacyjne, ociekaj\u0105ce krwi\u0105, sperm\u0105 i w\u00f3d\u0105 historyjki \u201eku pokrzepieniu\u201d (czego, bo na pewno nie serc?). Wiele ma zalet ta literatura, poza jedn\u0105: minimalnym cho\u0107by przybli\u017ceniem do fakt\u00f3w, osadzeniem w realiach topograficznych i w\u0142a\u015bciwych epoce didaskaliach. Krajewski za\u015b jest uznanym mistrzem literackiej rekonstrukcji historycznej, ba \u2013 skrupulatnym archeologiem zgo\u0142a \u2013 i na \u017cadn\u0105 dezynwoltur\u0119 pozwoli\u0107 sobie nie m\u00f3g\u0142. Wi\u0119c nawet zatrudni\u0142 specjalnego cz\u0142owieka od poszukiwa\u0144 archiwalnych, studi\u00f3w terenowych i bada\u0144 historycznych. Oczywi\u015bcie nie sforsowa\u0142 on bram post-sowieckich zasob\u00f3w archiwalnych (na to prywatnego polskiego pisarza po prostu nie by\u0142oby sta\u0107…), ale i tak rezultaty poszukiwa\u0144 s\u0105 imponuj\u0105ce. Bohaterowie Krajewskiego, a przede wszystkim podkomisarz Edward Popielski – ponownie \u201euruchomiony\u201d sta\u0142y rezydent (obok Eberharda Mocka) prozy naszego autora \u2013 poruszaj\u0105 si\u0119 w wykwintnie przygotowanej czasoprzestrzeni. Nic nie uwiera, nic nie ci\u015bnie… Nawet tak upierdliwy kwerulant jak ja (a mia\u0142em ju\u017c sposobno\u015b\u0107 \u2013 wykorzystan\u0105! – parokrotnie poprawia\u0107 Krajewskiego…) po pierwszej lekturze nie znajduje niczego, by si\u0119 przyczepi\u0107.
\nW tej realistycznie odtworzonej czasoprzestrzeni rozgrywa si\u0119 intryga szpiegowsko-dywersyjna, kt\u00f3r\u0105 Krajewski bardzo misternie wywi\u00f3d\u0142 i poprowadzi\u0142, z ogromn\u0105 doz\u0105 prawdopodobie\u0144stwa, z rozmachem godnym sensacyjnej literatury anglosaskiej. Oto szef wydzia\u0142u kryminalnego lwowskiej komendy policji dostrzeg\u0142 mo\u017cliwo\u015b\u0107 eleganckiego i nie wzbudzaj\u0105cego podejrze\u0144 pozbycia si\u0119 z orbity s\u0142u\u017cbowej szczeg\u00f3lnie przez siebie nielubianego funkcjonariusza \u2013 pyskatego, niesubordynowanego i niekonwencjonalnego podkomisarza Popielskiego. Rzeczonego nie mo\u017cna si\u0119 by\u0142o pozby\u0107 w standardowym trybie s\u0142u\u017cbowym, bowiem wy\u017csza zwierzchno\u015b\u0107 ceni\u0142a go za osi\u0105gni\u0119cia: sam przez dwa lata rozwik\u0142a\u0142 32 sprawy zab\u00f3jstw, z 41 og\u00f3\u0142em zamkni\u0119tych przez ca\u0142y wydzia\u0142 \u015bledczy. Tote\u017c gdy z ministerstwa przyszed\u0142 rozkaz, by wytypowa\u0107 skutecznego, znaj\u0105cego rosyjski oficera, kt\u00f3ry mia\u0142by wspom\u00f3c plac\u00f3wk\u0119 Defy (kontrwywiadu politycznego) w R\u00f3wnem, na pograniczu Polesia i Wo\u0142ynia, w walce z nieuchwytn\u0105 band\u0105 sowieckich dywersant\u00f3w i bandyt\u00f3w, dowodzon\u0105 przez niejakiego Marcina Zaran-Zaranowskiego, polskiego renegata, cynicznego mordercy i agenta NKWD, pan inspektor Brylewski osobi\u015bcie pofatygowa\u0142 si\u0119 w niedzielny poranek do apartamentu Popielskiego, by niezw\u0142ocznie wyekspediowa\u0107 go do R\u00f3wnego… I tak to si\u0119 zacz\u0119\u0142o. By si\u0119 zako\u0144czy\u0107 wiele miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej w gabinecie Feliksa Edmundowicza Dzier\u017cy\u0144skiego, szefa Wszechrosyjskiej Nadzwyczajnej Komisji do walki z Kontrrewolucj\u0105, Sabota\u017cem i Nadu\u017cyciami W\u0142adzy. On\u017ce Feliks Edmundowicz, w\u015bciek\u0142y jak rzadko (na og\u00f3\u0142 wysoko ceniono jego pow\u015bci\u0105gliwo\u015b\u0107…) spoliczkowa\u0142 i kaza\u0142 wys\u0142a\u0107 nad Amur pewnego niefortunnego agenta, by tam si\u0119 wykaza\u0142 i zrehabilitowa\u0142, zwalczaj\u0105c niedobitki armii admira\u0142a Ko\u0142czaka. Nie kaza\u0142 go rozwali\u0107 pewnie tylko dlatego, \u017ce nieszcz\u0119\u015bnik \u00f3w tak\u017ce by\u0142 Polakiem…
\nWszystko, co si\u0119 zdarzy\u0142o w tzw. mi\u0119dzyczasie, trzymam pod embargiem. Przeczytajcie sobie sami; mog\u0119 tylko zagwarantowa\u0107, \u017ce nudzi\u0107 si\u0119 nie b\u0119dziecie \u2013 przyszli czytelnicy \u201eDziewczyny o czterech palcach\u201d. (Dlaczego czterech? Nie powiem \u2013 to te\u017c nale\u017cy do j\u0105dra intrygi…). Mistrzowska r\u0119ka Krajewskiego to gwarancja niez\u0142ej zabawy przy lekturze, zreszt\u0105 mocno wci\u0105gaj\u0105cej… Zaj\u0119\u0142a mi ona nieca\u0142e osiem godzin \u2013 z przerwami na podwieczorek, wieczorn\u0105 herbatk\u0119 (plus \u201eFakty\u201d w TVN24) i nocny podkurek w postaci garstki zaordynowanych przez lekarzy kilku specjalno\u015bci pigu\u0142ek…
\nWyra\u017anie z lektury wynika, \u017ce Krajewski zm\u0119czy\u0142 si\u0119 rekonstruowaniem starego Breslau i nie mniej starego Lembergu, tudzie\u017c koncypowaniem tam\u017ce okaza\u0142ych zbrodni, kt\u00f3rych sprawc\u00f3w mogliby jego dwaj niemal\u017ce bli\u017aniaczy bohaterowie \u2013 Mock i Popielski w dobrym towarzystwie (osobi\u015bcie t\u0119skni\u0119 za wachmistrzem Kriminalpolizei, niejakim Zupitz\u0105…) – \u015bciga\u0107 i oddawa\u0107 w r\u0119ce sprawiedliwo\u015bci (b\u0105d\u017a nie oddawa\u0107). Nasz autor zapewne nie spodziewa\u0142 si\u0119 takiego obrotu spraw, czyli, co tu ukrywa\u0107 \u2013 sukcesu, za kt\u00f3rym w \u015blad nadesz\u0142o sui generis wypalenie… Ale przysz\u0142o i w tej sytuacji Krajewski wyszed\u0142 z siebie, by poszuka\u0107 trzeciej drogi. Uda\u0142o mu si\u0119 prawie, prawie… Znalaz\u0142 bowiem drog\u0119 dwa i p\u00f3\u0142. Zaprowadzi\u0142a go ona do Wolnego Miasta Gda\u0144ska, kt\u00f3re w dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym by\u0142o aren\u0105 nieustaj\u0105cej, powa\u017cnej oraz anga\u017cuj\u0105cej wiele si\u0142 i \u015brodk\u00f3w po obu stronach \u2013 polskiej i niemieckiej ( a nawet trzech stronach, bo jeszcze wtr\u0105cali si\u0119 Sowieci…) – wojny wywiad\u00f3w. Wi\u0119c widz\u0119 tam lwowskiego podkomisarza \u201e\u0141yssego\u201d zn\u00f3w na go\u015bcinnych wyst\u0119pach. Mo\u017ce Krajewski chwyci ten trop?
\nZmartwi\u0142 mnie tylko jeden aspekt nowej prozy Krajewskiego \u2013 aspekt kulinarny… Wyra\u017anie bowiem dostrzec si\u0119 daje, jak bardzo skurczy\u0142a si\u0119 gastronomiczna \u201ezajad\u0142o\u015b\u0107\u201d (je\u015bli to jest w\u0142a\u015bciwe s\u0142owo w tej sytuacji) Krajewskiego. Owszem \u2013 pojawia si\u0119 jaka\u015b smakowita cha\u0142ka z konfiturami na \u015bniadanie w kapita\u0144skiej kwaterze w R\u00f3wnem, owszem \u2013 jaki\u015b genialny, ostry \u015bledzik w portowej knajpie w Danzig. Ale to doprawdy n\u0119dzne resztki z pa\u0144skiego sto\u0142u. Obaj bowiem panowie \u2013 Mock i Popielski \u2013 dot\u0105d oddawali si\u0119 konsumpcji w strace\u0144czym zaiste stylu uczty Trymalchiona (zwa\u017cywszy na ich klasyczne wykszta\u0142cenie). A\u017c tu nagle koniec gargantuicznego la grande bouffe<\/em>… Czy\u017cby Krajewski przeszed\u0142 na diet\u0119? Z powod\u00f3w na przyk\u0142ad zdrowotnych b\u0105d\u017a estetycznych? Je\u015bli tak \u2013 rozumiem. Ale je\u015bli to rezultat reserczerskiego zaniedbania? Si\u0119 poprawi\u0107 prosz\u0119; kulinaria bowiem to by\u0142 jeden z wyrazistszych ozdobnik\u00f3w tej literatury, jej znak firmowy, korzystnie wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cy pisanie Krajewskiego na tle innych wsp\u00f3\u0142zawodnik\u00f3w i na\u015bladowc\u00f3w, pseudorekonstruktor\u00f3w tudzie\u017c pomniejszych batalist\u00f3w.
\nLektura nowego Krajewskiego to czysta przyjemno\u015b\u0107, pozbawiona tej dusznej atmosfery niemoralnego \u015bwiata zbrodni, kt\u00f3r\u0105 autor epatowa\u0142 poprzednio z wielk\u0105, sugestywn\u0105 moc\u0105. Teraz jest po stronie m\u0105drej, anga\u017cuj\u0105cej rozrywki intelektualnej. Niechby popr\u00f3bowa\u0142 jeszcze raz. Wiem, to brzmi jak zam\u00f3wienie. Ale co mi, maluczkiemu, szkodzi poprosi\u0107 fachowca?
\nTomasz Sas<\/strong>
\n(16 05 2019)<\/strong><\/p>\n
\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"