![\"\"](\"http:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/maclaverty-przed-ko\u0144cem-20190228-poziom-300x200.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Rekomendacja: 5\/7<\/strong><\/span> Zim\u0105 do Amsterdamu nie polecam. Chyba \u017ce kto\u015b musi, bo inaczej si\u0119 udusi \u2013 je\u015bli nie nabucha si\u0119 zio\u0142a w kt\u00f3rej\u015b z dowolnych spelunek nad dowolnym grachtem. Ale czego nad zimowymi kana\u0142ami w strugach rytualnego (pada ze 200 dni w roku) deszczu szuka\u0107 mo\u017ce stare dobre irlandzkie ma\u0142\u017ce\u0144stwo? Zaspokojenia? Konfrontacji? Ugody? Rozliczenia? Pami\u0119ci? Nowego pocz\u0105tku? Czegokolwiek by nie szukali, czas wybrali dobry. Turystyczny gwa\u0142t maleje i nie rozprasza uwagi, muzea obl\u0119\u017cone umiarkowanie, w barach i kawiarniach s\u0105 nawet wolne stoliki. S\u0142owem: zima w Amsterdamie to dobry moment, by zaj\u0105\u0107 si\u0119 sob\u0105 i dobrze wykorzysta\u0107 czas \u2013 nawet marnuj\u0105c troch\u0119 na g\u0142upstwa… Wi\u0119c Stella i Gerry Gilmore zapakowali si\u0119 do samolotu z Glasgow na Schiphol, by wyl\u0105dowa\u0107 w umiarkowanie wykwintnym hotelu Theo w centrum Amsterdamu. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Bernard MacLaverty Przed ko\u0144cem zimy Prze\u0142o\u017cy\u0142 Jarek Westermark Wydawnictwo Agora, Warszawa 2019 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Psychodrama w Amsterdamie czyli ryk os\u0142a z oddali… Zim\u0105 do Amsterdamu nie polecam. Chyba \u017ce kto\u015b musi, bo inaczej si\u0119 udusi \u2013 je\u015bli nie nabucha si\u0119 zio\u0142a w kt\u00f3rej\u015b z dowolnych spelunek nad dowolnym grachtem. Ale czego nad zimowymi kana\u0142ami w strugach rytualnego (pada ze 200 dni w roku) deszczu szuka\u0107 mo\u017ce stare dobre irlandzkie ma\u0142\u017ce\u0144stwo? Zaspokojenia? Konfrontacji? Ugody? Rozliczenia? Pami\u0119ci? Nowego pocz\u0105tku? Czegokolwiek by nie szukali, czas wybrali dobry. Turystyczny gwa\u0142t maleje i nie rozprasza uwagi, muzea obl\u0119\u017cone umiarkowanie, w barach i kawiarniach s\u0105 nawet wolne stoliki. S\u0142owem: zima w Amsterdamie to dobry moment, by zaj\u0105\u0107 si\u0119 sob\u0105 i dobrze wykorzysta\u0107 czas \u2013 nawet marnuj\u0105c troch\u0119 na g\u0142upstwa… Wi\u0119c Stella i Gerry Gilmore zapakowali si\u0119 do samolotu z Glasgow na Schiphol, by wyl\u0105dowa\u0107 w umiarkowanie wykwintnym hotelu Theo w centrum Amsterdamu. Z Glasgow \u2013 bo cho\u0107 oboje s\u0105 Irlandczykami, katolikami z Belfastu, od lat mieszkaj\u0105 w Szkocji. Do przeniesienia si\u0119 na drugi brzeg Morza Irlandzkiego i zatoki Firth of Clyde sk\u0142oni\u0142y ich wypadki, typowe dla ulic i innych miejsc publicznych Belfastu w latach siedemdziesi\u0105tych, czyli swobodne i chaotyczne przemieszczanie si\u0119 pocisk\u00f3w wystrzelonych…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1441,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[17],"tags":[245],"wppr_data":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1439"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1439"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1439\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1542,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1439\/revisions\/1542"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1441"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1439"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1439"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1439"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nOcena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\nPsychodrama w Amsterdamie czyli ryk os\u0142a z oddali…<\/span><\/h3>\n
\nZ Glasgow \u2013 bo cho\u0107 oboje s\u0105 Irlandczykami, katolikami z Belfastu, od lat mieszkaj\u0105 w Szkocji. Do przeniesienia si\u0119 na drugi brzeg Morza Irlandzkiego i zatoki Firth of Clyde sk\u0142oni\u0142y ich wypadki, typowe dla ulic i innych miejsc publicznych Belfastu w latach siedemdziesi\u0105tych, czyli swobodne i chaotyczne przemieszczanie si\u0119 pocisk\u00f3w wystrzelonych z broni automatycznej rozmaitych kalibr\u00f3w i pochodzenia. Stella by\u0142a w mocno zaawansowanej ci\u0105\u017cy, gdy jeden z tych pocisk\u00f3w trafi\u0142 j\u0105 w brzuch… Przeszed\u0142 na wylot, na szcz\u0119\u015bcie po drodze niczego i nikogo nie uszkadzaj\u0105c; Michael Gilmore przyszed\u0142 na \u015bwiat w trybie interwencji chirurgicznej, kt\u00f3ra sprawi\u0142a przy okazji, \u017ce Stella ju\u017c nie mog\u0142a mie\u0107 wi\u0119cej dzieci… Jako\u015b w tym samym czasie biuro Gerry’ego w Derry kto\u015b sfajczy\u0142 koktajlem Mo\u0142otowa… No i po czym\u015b takim mieszkanie w Belfa\u015bcie, pe\u0142nym rebeliant\u00f3w z IRA, oran\u017cystowskich protestanckich rewan\u017cyst\u00f3w, policjant\u00f3w i \u017co\u0142nierzy Jej Kr\u00f3lewskiej Mo\u015bci z pu\u0142k\u00f3w SAS, ju\u017c nie by\u0142o mo\u017cliwe. Nie w kraju, kt\u00f3rego jedynym wk\u0142adem w cywilizacj\u0119 by\u0142 wynalazek samochodu-pu\u0142apki… Wi\u0119c pewnego dnia m\u0142ody architekt Gerald i nauczycielka angielskiego Stella Gilmore’owie za\u0142adowali sw\u00f3j dobytek do furgonetki, pojechali na prom do Szkocji, potem wszystko wypakowali w wynaj\u0119tym lokum w Glasgow… Stella i Gerry z Michaelem zostali tam\u017ce.
\nI tak tkwi\u0105 ju\u017c prawie p\u00f3\u0142 wieku. Gerry nie zrobi\u0142 kariery jako architekt (druga, a mo\u017ce i trzecia liga szkocka \u2013 sam tak o sobie m\u00f3wi…), ale jest wyk\u0142adowc\u0105 akademickim w tej bran\u017cy i wybitn\u0105 postaci\u0105 architektoniczno-budowlanego \u017cycia korporacyjnego. Lubi wypi\u0107 \u2013 irlandzka whiskey jameson to jego najlepsza towarzyszka \u017cycia codziennego. W zasadzie jest alkoholikiem \u2013 co tu kry\u0107… Stella te\u017c jest ju\u017c emerytk\u0105. Specjalistk\u0105 od organizacji \u017cycia \u2013 wszystkich i wszystkiego w zasi\u0119gu wzroku. Szafark\u0105 komunii \u015bwi\u0119tej w swojej parafii. Na\u0142ogow\u0105 rozwi\u0105zywaczk\u0105 krzy\u017c\u00f3wek (co ma powstrzyma\u0107 demencj\u0119…). Syn wyemigrowa\u0142 do Kanady… Wi\u0119c sk\u0105d ten Amsterdam? To cz\u0119\u015b\u0107 wielkiego planu Stelli \u2013 bo przecie\u017c nie Gerry’ego; on (wed\u0142ug swego planu) wypi\u0107 m\u00f3g\u0142 wsz\u0119dzie, byleby p\u0142yn nosi\u0142 nazw\u0119 whisky lub podobn\u0105.
\nStella \u2013 bogobojna i niez\u0142omna katoliczka \u2013 uzna\u0142a, \u017ce po cudownym ocaleniu nienarodzonego jeszcze synka z przestrzelonego brzucha, Bogu nale\u017cy si\u0119 rewan\u017c. Gdy poczu\u0142a, \u017ce nie ma ju\u017c innych, maj\u0105cych pierwsze\u0144stwo zobowi\u0105za\u0144, zechcia\u0142a si\u0119 z tamtej obietnicy wywi\u0105za\u0107. W do\u015b\u0107 oryginalny spos\u00f3b \u2013 przed laty powzi\u0119\u0142a nieco wiedzy o beginkach w Amsterdamie \u2013 dobrowolnej wsp\u00f3lnocie religijnej niewi\u0105\u017c\u0105cej si\u0119 \u015blubami pos\u0142usze\u0144stwa typowymi dla zgromadzenia zakonnego. Kobiety razem mieszka\u0142y, sk\u0142ada\u0142y si\u0119 na wsp\u00f3lne utrzymanie z dzie\u0142 pobo\u017cnych, kt\u00f3rym si\u0119 oddawa\u0142y, modli\u0142y si\u0119 i medytowa\u0142y. Oczywi\u015bcie w ka\u017cdej chwili mog\u0142y opu\u015bci\u0107 wsp\u00f3lnot\u0119 i wyprowadzi\u0107 si\u0119 z przepi\u0119knego, zacisznego amsterdamskiego Begijnhofu… Oczywi\u015bcie zdarza\u0142o si\u0119 to nies\u0142ychanie rzadko. I raczej z przyczyn naturalnych. Istniej\u0105ca od \u015bredniowiecza (zapewne XI wiek…) wsp\u00f3lnota beginek (i m\u0119skich odpowiednik\u00f3w \u2013 begard\u00f3w) straci\u0142a sw\u00f3j wymiar duchowy, transcendentalny. Teraz jest to przedsi\u0119wzi\u0119cie komercyjne (z zakresu obrotu nieruchomo\u015bciami czy – powiedzmy: d\u0142ugotrwa\u0142ego wynajmu powierzchni mieszkaniowej…). D\u0142uga kolejka dam z ca\u0142ego \u015bwiata, znu\u017conych sw\u0105 dotychczasow\u0105 egzystencj\u0105, posiadaj\u0105cych znaczne \u015brodki do \u017cycia oraz mocne referencje swych parafii i diecezji, czeka, a\u017c zwolni si\u0119 lokum (co\u015b po\u015bredniego mi\u0119dzy cel\u0105, kawalerk\u0105 i pokojem hotelowym) w zasobach Begijnhofu. Kierownictwo tego przedsi\u0119wzi\u0119cia postawi\u0142o spraw\u0119 jasno: Stella jest po prostu za stara; prawdopodobnie nie do\u017cyje momentu, a\u017c kolejka dojdzie do niej. No i zapewne zbyt uboga \u2013 nauczycielska emerytura ze Zjednoczonego Kr\u00f3lestwa to nie jest wystarczaj\u0105ca przepustka do luksus\u00f3w Begijnhofu i jego duchowej oferty…
\nTroch\u0119 kwietystyczny plan boskiej odp\u0142aty za cud narodzenia wzi\u0105\u0142 w \u0142eb. Ale zawsze przecie\u017c mo\u017cna zostawi\u0107 m\u0119\u017ca i p\u00f3j\u015b\u0107 na swoje. No w\u0142a\u015bnie \u2013 czy mo\u017cna? MacLaverty stwarza swym bohaterom p\u0142aszczyzn\u0119 konfrontacji nader trudn\u0105 do konstruktywnego spo\u017cytkowania. Zmiana w tych warunkach jest niezwykle trudna, zgo\u0142a niemo\u017cliwa… \u017bycie codzienne Stelli i Gerry’ego jest (po p\u00f3\u0142wieczu obcowania) utkane z rytua\u0142\u00f3w, automatycznych gest\u00f3w, zachowa\u0144, przyzwyczaje\u0144, skojarze\u0144… Wystarczy jeden frazes, rzucony w rozmowie, by akcj\u0119 skierowa\u0107 w dobrze znan\u0105 stron\u0119… Jak cho\u0107by ten \u201eryk os\u0142a, s\u0142yszany z oddali\u201d. Ma\u0142\u017conkowie, zrytualizowawszy niemal wszystko wok\u00f3\u0142 siebie, rozumiej\u0105 si\u0119 bez s\u0142\u00f3w \u2013 a nawet mimo s\u0142\u00f3w, kt\u00f3re mi\u0119dzy nimi padaj\u0105. Czy w tej sytuacji wprowadzenie do dyskursu nowego, mocnego w\u0105tku zostanie w\u0142a\u015bciwie odczytane? G\u0142\u00f3wn\u0105 trosk\u0105 Gerry’ego w tym partnerskim sk\u0105din\u0105d uk\u0142adzie jest (jak u ka\u017cdego niezdemaskowanego jeszcze publicznie alkoholika)… bez\u015bladowe i skryte usuwanie opr\u00f3\u017cnionych butelek. Czy wobec tego mo\u017ce on us\u0142ysze\u0107 i zrozumie\u0107 przekaz odbiegaj\u0105cy od codziennej rutyny, inny ni\u017c zwyk\u0142e pytanie o dolewk\u0119 herbaty? A czy Stella, nape\u0142niona my\u015bl\u0105 o swym powo\u0142aniu, odczyta w bu\u0144czucznych wywodach Gerry’ego skarg\u0119, l\u0119k starca przed samotno\u015bci\u0105?
\nI tu wraz z MacLavertym wkraczamy na terytorium s\u0142abiej rozpoznane przez literatur\u0119 \u2013 na terytorium d\u0142ugotrwa\u0142ej mi\u0142o\u015bci… Wi\u0119kszo\u015b\u0107 znawc\u00f3w przedmiotu w og\u00f3le kwestionuje istnienie takiego zjawiska, podkre\u015blaj\u0105c jego niemo\u017cliw\u0105 w praktyce psychologiczn\u0105 oksymoroniczno\u015b\u0107. Ich bowiem zdaniem mi\u0142o\u015b\u0107 przynale\u017cy do gromady kr\u00f3tkotrwa\u0142ych zjawisk duchowych. Albo szybko ga\u015bnie i ulega anihilacji, albo tak zmienia parametry pomiarowe, \u017ce umyka z kr\u0119gu definicji. W ka\u017cdym razie tak s\u0105dz\u0105 obserwatorzy z zewn\u0105trz. Tymczasem same podmioty – gdy zapyta\u0107 \u2013 potwierdz\u0105 stan uczu\u0107 mi\u0119dzy nimi. Inaczej tylko roz\u0142o\u017c\u0105 akcenty i preferencje. Zamiast potrzeby \u2013 ba, \u0142aknienia gestu romantycznego pojawi si\u0119 oczekiwanie poczucia bezpiecze\u0144stwa, sta\u0142o\u015bci, wytrwa\u0142ej zgody… W ko\u0144cu s\u0105 starym dobrym ma\u0142\u017ce\u0144stwem.
\nMacLaverty oczywi\u015bcie wie, \u017ce w literaturze \u0142atwo jest rozerwa\u0107 taki uk\u0142ad. Jedno ci\u0119cie \u2013 i mo\u017cemy napisa\u0107 dwie ekstrawaganckie historie. Ale \u017cycie to co\u015b innego; \u017cycie sk\u0142ada si\u0119 g\u0142\u00f3wnie z inercji… Drobne, powtarzalne rutynowe czynno\u015bci, gesty, s\u0142owa niepostrze\u017cenie przyrastaj\u0105 jak roczne s\u0142oje w pniu drzewa. Po jakim\u015b czasie na og\u00f3\u0142 brak si\u0142y,motywacji i potrzeby, by unie\u015b\u0107 pi\u0142\u0119 i wszystko zer\u017cn\u0105\u0107. Owszem, czasem trzeba, czasem nie mo\u017cna inaczej. Ale bez gwa\u0142townych ruch\u00f3w. MacLaverty da\u0142 swoim bohaterom czas \u2013 nieprzespan\u0105 noc na zasypanym \u015bniegiem lotnisku, z kt\u00f3rego nie da\u0142o si\u0119 od razu odlecie\u0107.
\nKibicuj\u0119 Stelli i Gerry’emu. Ufam ich obietnicom. Chcia\u0142bym zobaczy\u0107, czy w ich minimalnym ogr\u00f3dku przed domem w Glasgow co\u015b wyros\u0142o z zestawu (mieszanego) cebulek, kupionych przez Gerry’ego na targu w Amsterdamie. Powinno. Oboje na to zas\u0142u\u017cyli.
\nTomasz Sas
\n(24 03 2019)<\/p>\n
\n