![\"\"](\"http:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/child-czas-20190117-poziom-300x187.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Rekomendacja: 3\/7<\/strong><\/span> Emerytowany major \u017candarmerii wojskowej US Army Jack Reacher nale\u017cy do czo\u0142\u00f3wki frekwencyjnej mieszka\u0144c\u00f3w krainy wyobra\u017ani, stworzonej (i tworzonej nadal…) przez liczne grono pisarzy rozmaitego autoramentu w bran\u017cy literatury rozrywkowej, sensacyjnej, kryminalnej \u2013 no, w ka\u017cdym razie tzw. l\u017cejszego autoramentu, zapewniaj\u0105cego czytelnikom dobr\u0105 zabaw\u0119, dreszczyk emocji, intelektualn\u0105 rozrywk\u0119 (wsp\u00f3\u0142udzia\u0142 w rozwi\u0105zywaniu zagadek…), albo zgo\u0142a przygod\u0119 z marzeniami… <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Lee Child Czas przesz\u0142y Prze\u0142o\u017cy\u0142 Jan Kra\u015bko Wydawnictwo Albatros Sp. z o.o., Warszawa 2019 Rekomendacja: 3\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Nie po\u017cywisz si\u0119 tam kotku, gdzie poluje myszo\u0142\u00f3w w\u0142ochaty… Emerytowany major \u017candarmerii wojskowej US Army Jack Reacher nale\u017cy do czo\u0142\u00f3wki frekwencyjnej mieszka\u0144c\u00f3w krainy wyobra\u017ani, stworzonej (i tworzonej nadal…) przez liczne grono pisarzy rozmaitego autoramentu w bran\u017cy literatury rozrywkowej, sensacyjnej, kryminalnej \u2013 no, w ka\u017cdym razie tzw. l\u017cejszego autoramentu, zapewniaj\u0105cego czytelnikom dobr\u0105 zabaw\u0119, dreszczyk emocji, intelektualn\u0105 rozrywk\u0119 (wsp\u00f3\u0142udzia\u0142 w rozwi\u0105zywaniu zagadek…), albo zgo\u0142a przygod\u0119 z marzeniami… Krain\u0119 t\u0119, zaludnion\u0105 przez bohater\u00f3w literatury sensacyjnej, na w\u0142asny u\u017cytek nazywam Terytorium Superak\u00f3w… Kraj ten, z konieczno\u015bci (miejmy\u017c wzgl\u0105d na bezpiecze\u0144stwo publiczno\u015bci…) ogrodzony p\u0142otem pod napi\u0119ciem, ma w centrum swoje miasto wyst\u0119pku \u2013 osobliw\u0105 mieszanin\u0119 slums\u00f3w Los Angeles, Detroit i faveli z kolumbijsko-meksyka\u0144skich central narkobiznesu… A wok\u00f3\u0142 dziewicze, niedost\u0119pne lasy, mordercze pustynie i g\u00f3ry nieprzebyte, tudzie\u017c sporo ciek\u00f3w wodnych i takich\u017ce oczek. Mo\u017ce by\u0107 te\u017c autostrada i kolej \u017celazna. W sumie: idealny biotop dla fantasmagorycznych kreatur literackich, obdarzonych nadnaturalnymi przymiotami cia\u0142a i ducha. Oczywi\u015bcie Terytorium Superak\u00f3w nie jest tworem jednolitym \u2013 ka\u017cdy autor ma swoje, ka\u017cdy czytelnik te\u017c. Struktura, wyposa\u017cenie (osobliwie w efekty specjalne: owe jebni\u0119cia, wybuchy, p\u0142omienne eksplozje, strzelaniny – od pistoletowych po artyleryjskie, kraksy,…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1379,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[236],"tags":[162],"wppr_data":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1377"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1377"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1377\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1381,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1377\/revisions\/1381"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1379"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1377"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1377"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1377"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nOcena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/span><\/p>\nNie po\u017cywisz si\u0119 tam kotku, gdzie poluje myszo\u0142\u00f3w w\u0142ochaty…<\/span><\/h3>\n
\nKrain\u0119 t\u0119, zaludnion\u0105 przez bohater\u00f3w literatury sensacyjnej, na w\u0142asny u\u017cytek nazywam Terytorium Superak\u00f3w… Kraj ten, z konieczno\u015bci (miejmy\u017c wzgl\u0105d na bezpiecze\u0144stwo publiczno\u015bci…) ogrodzony p\u0142otem pod napi\u0119ciem, ma w centrum swoje miasto wyst\u0119pku \u2013 osobliw\u0105 mieszanin\u0119 slums\u00f3w Los Angeles, Detroit i faveli z kolumbijsko-meksyka\u0144skich central narkobiznesu… A wok\u00f3\u0142 dziewicze, niedost\u0119pne lasy, mordercze pustynie i g\u00f3ry nieprzebyte, tudzie\u017c sporo ciek\u00f3w wodnych i takich\u017ce oczek. Mo\u017ce by\u0107 te\u017c autostrada i kolej \u017celazna. W sumie: idealny biotop dla fantasmagorycznych kreatur literackich, obdarzonych nadnaturalnymi przymiotami cia\u0142a i ducha.
\nOczywi\u015bcie Terytorium Superak\u00f3w nie jest tworem jednolitym \u2013 ka\u017cdy autor ma swoje, ka\u017cdy czytelnik te\u017c. Struktura, wyposa\u017cenie (osobliwie w efekty specjalne: owe jebni\u0119cia, wybuchy, p\u0142omienne eksplozje, strzelaniny – od pistoletowych po artyleryjskie, kraksy, saperskie \u0142amig\u0142\u00f3wki…) i mechanika takich terytori\u00f3w s\u0105 urozmaicone \u2013 ale bez przesady. Tyle, co podpowiada aktualny stan techniki. Dlatego wi\u0119cej zaufania i sympatii zgromadzi superak, precyzyjnie usuwaj\u0105cy \u0142y\u017ck\u0105 do but\u00f3w zagro\u017cenia ze strony si\u0142y \u017cywej konkurencji, ni\u017c gdyby pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 karabinem laserowo-magnetycznym z pociskami o rdzeniu ze zubo\u017conego uranu… Oczywi\u015bcie, pojawiaj\u0105 si\u0119 i tacy, ale to ju\u017c na innych ga\u0142\u0119ziach literatury (dla jeszcze mniejszych ch\u0142opc\u00f3w…) – mianowicie science fiction i fantasy. W obu tych bran\u017cach g\u0142\u00f3wni superbohaterowie s\u0105 mocno skonwencjonalizowani,w zasadzie skodyfikowani. W literaturze sensacyjnej wi\u0119ksza panuje dowolno\u015b\u0107. Nie ulega jednak w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce dominuje technika kreowania zwana \u201ealter ego+\u201d – to znaczy autorzy tworz\u0105 awatary – takie, jakimi sami chcieliby by\u0107. Wi\u0119ksze, lepsze, o niebo inteligentniejsze, z obu pi\u0105ch bij\u0105ce jak Foreman lub Tyson, kuloodporne, potrafi\u0105ce obs\u0142u\u017cy\u0107 dowoln\u0105 bro\u0144 \u2013 od damskiej pi\u0105teczki po haubic\u0119 M115 203 mm, a do tego niewyczerpane \u017ar\u00f3d\u0142o gigantycznych orgazm\u00f3w u obs\u0142ugiwanych przy okazji, jako\u015b tak mimochodem, pa\u0144.
\n(Uwaga! Autorki te\u017c si\u0119 w to bawi\u0105 \u2013 tworz\u0105 wi\u0119c mocarne superdziewczynki bez skazy, o fantastycznych parametrach seksualnych tudzie\u017c intelektualnych \u2013 nie do zabicia, z mocno przero\u015bni\u0119t\u0105 anatomicznie i sensualnie Przestrzeni\u0105 Graffenberga…)
\nI niech mi nikt nie m\u00f3wi, \u017ce autorzy p\u0142ci obojga tylko odpowiadaj\u0105 na pragnienia swych czytelnik\u00f3w, \u017ce realizuj\u0105 og\u00f3lno\u015bwiatow\u0105 potrzeb\u0119 bohatera zdolnego do zwyci\u0119skiej walki ze z\u0142em… G\u00f3wno prawda. To s\u0105 ich w\u0142asne marzenia i projekcje – tacy chcieliby by\u0107. Tote\u017c gdy bohater ma metr dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105t wzrostu i 115 kilo wagi (same mi\u0119\u015bnie, bez grama t\u0142uszczu), wyszkolenie komandosa, liczne odznaczenia bojowe, d\u0142ug\u0105 surwiwalow\u0105 praktyk\u0119 i do\u015bwiadczenie policyjne, nie dajcie sobie wm\u00f3wi\u0107, \u017ce jego kreator odpowiada tylko na zapotrzebowanie spo\u0142eczne. Nie \u2013 on tworzy drugiego siebie: lepszego, sprawniejszego, bez tych ogranicze\u0144, kt\u00f3re tak bole\u015bnie daj\u0105 o sobie zna\u0107 podczas porannego wstawania z wyra… Innymi s\u0142owy: sw\u00f3j talent kreacyjny inwestuje w swoje marzenia autopromocyjne.
\nJe\u015bli zatem 44-letni angielski prowincjonalny prawnik James D. Grant, urodzony w 1954 roku w Coventry, wykszta\u0142cony w Sheffield, pracuj\u0105cy jako re\u017cyser, producent i dyrektor w telewizji Granada w Manchesterze (40 tysi\u0119cy godzin programu na osobistym rachunku!), zredukowany po osiemnastu latach har\u00f3wki rzuca wszystko, wydaje (pod pseudonimem Lee Child) powie\u015b\u0107 sensacyjn\u0105 \u201eKilling Floor\u201d (\u201ePoziom \u015bmierci\u201d – 1997) i wynosi si\u0119 za Ocean z ca\u0142\u0105 rodzin\u0105, to znaczy, \u017ce mocno wierzy w warto\u015b\u0107 swego talentu. Bo wynosz\u0105 si\u0119 nie tylko pa\u0144stwo Grantowie (od teraz Child). Wraz z nimi wyprowadza si\u0119 na Manhattan (a mo\u017ce tylko wraca na stare \u015bmiecie?) niejaki Jack Reacher \u2013 alter ego + swego autora: by\u0142y major \u017candarmerii US Army, wielokrotnie odznaczany, ale i karany dyscyplinarnie, bez sta\u0142ego miejsca zamieszkania, bez sta\u0142ego zaj\u0119cia, bez dokument\u00f3w, bez planu \u2013 w\u0142\u00f3cz\u0105cy si\u0119 tu i \u00f3wdzie po kraju i unikaj\u0105cy k\u0142opot\u00f3w \u2013 co oczywi\u015bcie oznacza, \u017ce pakuje si\u0119 w nie nieustannie. Do radzenia sobie z k\u0142opotami Reacher ma odpowiednie przygotowanie \u2013 opr\u00f3cz 6 st\u00f3p i pi\u0119ciu cali wzrostu (195 cm) tudzie\u017c \u0107wierci tysi\u0105ca funt\u00f3w wagi (same mi\u0119\u015bnie bez grama t\u0142uszczu \u2013 jakie\u015b 115 kilo…) ma wrodzone talenty do bijatyki \u2013 w tym nadnaturaln\u0105 sk\u0142onno\u015b\u0107 odpowiednio wczesnego przewidywania, co mo\u017ce zrobi\u0107 przeciwnik \u2013 i oczywi\u015bcie nienaganne wyszkolenie techniczne w kwestii sztuki walki wr\u0119cz.
\nJack Reacher \u201emieszka\u201d z Grantami\u2013Childami ju\u017c dobre 22 lata. Powa\u017cnie przyczyni\u0142 si\u0119 do ich sukcesu ekonomicznego (milionowe nak\u0142ady 23 ksi\u0105\u017cek, t\u0142umaczenia na 40 j\u0119zyk\u00f3w, adaptacje filmowe. Dwie na razie… 24. ksi\u0105\u017cka Childa z Reacherem – \u201eBlue Moon\u201d – zapowiadana jeszcze w tym roku). Je\u015bli to nie jest powa\u017cny go\u015b\u0107 \u2013 to kto nim jest?
\nJim Grant-Lee Child to te\u017c nie byle kto… Jakim cudem prowincjonalny angielski manager telewizyjny wszed\u0142 nagle w \u015bwiat diametralnie odmienny, obcy od swych codziennych, potocznych do\u015bwiadcze\u0144? Iskra bo\u017ca \u2013 powiecie… Dotkni\u0119cie fenomenalnego talentu. Zapewne, zapewne… Ale przede wszystkim chyba nadnaturalna pracowito\u015b\u0107, na dobitk\u0119 dobrze poinformowana, jak\u0105 w\u0142a\u015bciwie wiedz\u0119 chce zdoby\u0107… Bo spenetrowanie do\u015b\u0107 hermetycznego \u015brodowiska zawodowych \u017co\u0142nierzy ameryka\u0144skich i ich osobliwego etosu nie jest prostym zadaniem reserczerskim. Tu nie ma miejsca na fantazj\u0119 autora; tysi\u0105ce gotowych na rozr\u00f3b\u0119 internetowych trolli tylko czekaj\u0105 na najdrobniejsze potkni\u0119cie… Jak to na wojnie.
\n\u201eCzas przesz\u0142y\u201d to ksi\u0105\u017cka, kt\u00f3r\u0105 Grant-Child musi odrzuci\u0107 zarzut upierdliwej krytyki i niemniej upierdliwych, cho\u0107 wiernych czytelnik\u00f3w, \u017ce si\u0119 powtarza… No bez jaj! W ko\u0144cu ka\u017cdy wie, \u017ce repertuar skutecznych cios\u00f3w, natychmiastowo wy\u0142\u0105czaj\u0105cych klienta z rzeczywisto\u015bci, jest ograniczony \u2013 pi\u0105cha prosto w dzi\u00f3b, \u0142okie\u0107 w splot s\u0142oneczny, kop w jaja… To si\u0119 musi powt\u00f3rzy\u0107, bo \u017cywot Reachera, opr\u00f3cz wiecznej w\u0119dr\u00f3wki przez ameryka\u0144skie pejza\u017ce, to umiej\u0119tne rozdzielanie wy\u017cej wzmiankowanych uderze\u0144, by utorowa\u0107 sobie drog\u0119… Sytuacje te\u017c si\u0119 powtarzaj\u0105, albowiem Z\u0142o jest banalne, trywialne i wsz\u0119dzie do siebie podobne… Ale tym razem Jack Reacher, moc\u0105 przypadkowego impulsu, wkracza w dzieje swej rodziny. Udzielaj\u0105cy mu podw\u00f3zki kierowca musi zawr\u00f3ci\u0107, wi\u0119c pechowy autostopowicz Jack wysiada akurat przy drogowskazie kieruj\u0105cym na Laconi\u0119 w stanie New Hampshire \u2013 miasteczko, kt\u00f3rego nazw\u0119 zapami\u0119ta\u0142 Jack z rodzinnych dokument\u00f3w, konkretnie metryki tatusia. Wi\u0119c szybka decyzja \u2013 i w drog\u0119 do Laconii…
\nNa miejscu \u2013 po kwerendzie w lokalnych archiwach – okazuje si\u0119, \u017ce \u017cadni Reacherowie w Laconii nie mieszkali. Pog\u0142\u0119bione studia, wsparte rozmowami z ostatnimi \u017cyj\u0105cymi \u015bwiadkami, wskazuj\u0105 jednak, \u017ce mogli \u017cy\u0107 w pobliskiej, teraz ju\u017c zaro\u015bni\u0119tej lasem, osadzie robotniczej Ryantown wok\u00f3\u0142 dawnej huty cyny. Dziadek Reachera by\u0142 brygadzist\u0105. Za\u015b jego ojciec we wczesnej m\u0142odo\u015bci, zanim zaci\u0105gn\u0105\u0142 si\u0119 do marines, wesp\u00f3\u0142 z kuzynem dokonali odkrycia ornitologicznego \u2013 potwierdzili mianowicie powr\u00f3t myszo\u0142owa w\u0142ochatego do las\u00f3w New Hampshire w latach 40. XX wieku… Ale sentymentalny wypad do resztek Ryantown, cho\u0107 to rzut beretem, okazuje si\u0119 wypraw\u0105 ekstremalnie trudn\u0105 \u2013 Jack musi uruchomi\u0107 pe\u0142ni\u0119 swych umiej\u0119tno\u015bci surwiwalowo-bojowych. I nie tylko on \u2013 pewna sympatyczna para emigrant\u00f3w z Kanady (w drodze na Floryd\u0119…) te\u017c. Ale dalej naprawd\u0119 w szczeg\u00f3\u0142y wg\u0142\u0119bia\u0107 si\u0119 nie b\u0119dziemy \u2013 niech czytelnik ma te\u017c co\u015b z \u201edziewiczej\u201d przyjemno\u015bci zg\u0142\u0119biania zagadek fabu\u0142y podczas lektury.
\nDodajmy przy okazji, \u017ce lektury niezwykle przyjemnej. Child jest tym razem (jak na swoje standardy…) niezwykle staranny, oszcz\u0119dny \u2013 by nie rzec: ascetyczny w dozowaniu napi\u0119cia. Ale w kwestii szczeg\u00f3\u0142\u00f3w fabularnych \u2013 rozrzutny nad wyraz… Kilkakrotnie ucieka si\u0119 do fenomenalnego zabiegu technicznego \u2013 mianowicie sporz\u0105dzenia szczeg\u00f3\u0142owego raportu \u201eanatomicznego\u201d z techniki walki wr\u0119cz na pi\u0119\u015bci w warunkach plenerowych oraz w pejza\u017cu zurbanizowanym. Zapisane jest to tak, jakby\u015bmy ogl\u0105dali film w zwolnionym tempie, klatka po klatce, z marginesem czasu na namys\u0142 i analiz\u0119 instrukta\u017cow\u0105. To bardzo udany chwyt narracyjny Childa, wymagaj\u0105cy wszak\u017ce solidnego przygotowania i d\u0142ugotrwa\u0142ych (mo\u017ce nawet bolesnych) konsultacji z kim\u015b znaj\u0105cym si\u0119 na rzeczy. Dost\u0119pne bowiem fotografie Granta-Childa (ani te\u017c analiza jego \u017cyciorysu) nie sk\u0142aniaj\u0105 do przypuszcze\u0144, jakoby czerpa\u0142 z w\u0142asnych do\u015bwiadcze\u0144 kombatanckich. Kto\u015b mu to musia\u0142 wyt\u0142umaczy\u0107, skonsultowa\u0107, zademonstrowa\u0107.
\nDzi\u0119ki temu popo\u0142udnie z Childem (trzy, mo\u017ce cztery godzinki czytania z przerw\u0105 na herbat\u0119…) to naprawd\u0119 czas mi\u0142ej rozrywki. A \u017ce troch\u0119 si\u0119 Child powtarza? Doprawdy, bez przesady \u2013 przecie\u017c niewiele… A my podobno lubimy to, co ju\u017c znamy…
\nTomasz Sas
\n(25 01 2019)<\/p>\n
\n