![\"\"](\"http:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/my\u015bliwski-ucho-20181116-poziom-300x200.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Rekomendacja: 5\/7<\/strong><\/span> \u0141atwiej jest wielb\u0142\u0105dowi przej\u015b\u0107 przez ucho igielne, ni\u017c bogatemu wej\u015b\u0107 do kr\u00f3lestwa niebieskiego… Ta zaczerpni\u0119ta z Nowego Testamentu metaforyczna sentencja jest jedn\u0105 z najlepiej znanych i powszechnie u\u017cywanych w kr\u0119gu cywilizacji \u015br\u00f3dziemnomorskiej hiperbol, czyli metafor u\u017cywaj\u0105cych oczywistej przesady dla zbudowania napi\u0119cia. Wielb\u0142\u0105d przeciskaj\u0105cy si\u0119 przez uszko ig\u0142y? To przecie\u017c niemo\u017cliwe, nie do pomy\u015blenia! Ale brzmi nie\u017ale… W ten spos\u00f3b religijna sentencja umoralniaj\u0105ca (w ko\u0144cu przecie\u017c chodzi o szanse bogacza w kr\u00f3lestwie niebieskim…) wesz\u0142a na sta\u0142e – z wieloma zreszt\u0105 modyfikacjami \u2013 do repertuaru chwyt\u00f3w retorycznych ka\u017cdego porz\u0105dnego kaznodziei, m\u00f3wcy wiecowego czy funeralnego, facecjonisty albo griota. Napotykamy w wywodzie co\u015b niemo\u017cliwego \u2013 jak\u0105\u015b bitw\u0119 nie do wygrania ze wzgl\u0119du na dysproporcj\u0119 si\u0142, jaki\u015b zamiar polityczny nie do przeprowadzenia z uwagi na op\u00f3r si\u0142 publicznych, kobiece serce nie do skruszenia \u2013 wtedy przeprowadzamy wielb\u0142\u0105da przez igielne uszko, a s\u0142uchacze aprobuj\u0105co kiwaj\u0105c g\u0142owami, podziwiaj\u0105 celno\u015b\u0107 starej metafory… <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Wies\u0142aw My\u015bliwski Ucho igielne Wydawnictwo Znak, Krak\u00f3w 2018 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Wehiku\u0142 czasu czyli rondo alla polacca \u0141atwiej jest wielb\u0142\u0105dowi przej\u015b\u0107 przez ucho igielne, ni\u017c bogatemu wej\u015b\u0107 do kr\u00f3lestwa niebieskiego… Ta zaczerpni\u0119ta z Nowego Testamentu metaforyczna sentencja jest jedn\u0105 z najlepiej znanych i powszechnie u\u017cywanych w kr\u0119gu cywilizacji \u015br\u00f3dziemnomorskiej hiperbol, czyli metafor u\u017cywaj\u0105cych oczywistej przesady dla zbudowania napi\u0119cia. Wielb\u0142\u0105d przeciskaj\u0105cy si\u0119 przez uszko ig\u0142y? To przecie\u017c niemo\u017cliwe, nie do pomy\u015blenia! Ale brzmi nie\u017ale… W ten spos\u00f3b religijna sentencja umoralniaj\u0105ca (w ko\u0144cu przecie\u017c chodzi o szanse bogacza w kr\u00f3lestwie niebieskim…) wesz\u0142a na sta\u0142e – z wieloma zreszt\u0105 modyfikacjami \u2013 do repertuaru chwyt\u00f3w retorycznych ka\u017cdego porz\u0105dnego kaznodziei, m\u00f3wcy wiecowego czy funeralnego, facecjonisty albo griota. Napotykamy w wywodzie co\u015b niemo\u017cliwego \u2013 jak\u0105\u015b bitw\u0119 nie do wygrania ze wzgl\u0119du na dysproporcj\u0119 si\u0142, jaki\u015b zamiar polityczny nie do przeprowadzenia z uwagi na op\u00f3r si\u0142 publicznych, kobiece serce nie do skruszenia \u2013 wtedy przeprowadzamy wielb\u0142\u0105da przez igielne uszko, a s\u0142uchacze aprobuj\u0105co kiwaj\u0105c g\u0142owami, podziwiaj\u0105 celno\u015b\u0107 starej metafory… I doprawdy nie jest istotne, czy istnia\u0142a w rzeczywisto\u015bci (a osobliwie w czasach, w kt\u00f3rych mia\u0142 \u017cy\u0107 Jezus) ciasna furta w fortyfikacjach Jerozolimy, zwana Uchem Igielnym, przez kt\u00f3r\u0105 ledwo prze\u0142azi\u0142 chudy piechur bez baga\u017cu, ale wielb\u0142\u0105d \u2013…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1341,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[16],"tags":[232],"wppr_data":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1339"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1339"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1339\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1477,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1339\/revisions\/1477"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1341"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1339"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1339"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1339"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nOcena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\nWehiku\u0142 czasu czyli rondo alla polacca<\/span><\/h3>\n
\nI doprawdy nie jest istotne, czy istnia\u0142a w rzeczywisto\u015bci (a osobliwie w czasach, w kt\u00f3rych mia\u0142 \u017cy\u0107 Jezus) ciasna furta w fortyfikacjach Jerozolimy, zwana Uchem Igielnym, przez kt\u00f3r\u0105 ledwo prze\u0142azi\u0142 chudy piechur bez baga\u017cu, ale wielb\u0142\u0105d \u2013 zw\u0142aszcza napojony i objuczony \u2013 ju\u017c nie… Lepiej bowiem, by zwalaj\u0105ca z n\u00f3g hiperbola nic wsp\u00f3lnego z rzeczywisto\u015bci\u0105 nie mia\u0142a…
\nZa to Ucho Igielne My\u015bliwskiego istnieje naprawd\u0119. Tak si\u0119 potocznie nazywa w\u0105ski prze\u0142az w murach obronnych Sandomierza (oficjalnie to Furta Dominika\u0144ska). Niegdy\u015b furta \u0142\u0105czy\u0142a dwa klasztory, potem sta\u0142a si\u0119 powszechnie u\u017cywanym skr\u00f3tem-prze\u0142azem mi\u0119dzy starym miastem a dzielnic\u0105 jar\u00f3w i w\u0105woz\u00f3w poni\u017cej mur\u00f3w \u2013 w ko\u0144cu za\u015b atrakcj\u0105 turystyczn\u0105 (nie dla grubas\u00f3w…); istotnie te kilkadziesi\u0105t schodk\u00f3w to w og\u00f3le nie jest szeroka konstrukcja, a sam prze\u0142az w po\u0142owie drogi, z dystansu optycznie wystarczaj\u0105cy, zw\u0119\u017ca si\u0119 ku do\u0142owi, tworz\u0105c wyrafinowan\u0105 pu\u0142apk\u0119 pl\u0105cz\u0105c\u0105 nogi, gdy komu\u015b wypadnie mijanka akurat pod \u0142ukiem furty… Lepiej przepu\u015bci\u0107 id\u0105cego z g\u00f3ry lub z do\u0142u \u2013 jak tam komu wygodniej. Ale w sumie miejsce niez\u0142e; sprzyjaj\u0105ce nawi\u0105zywaniu bliskich, cz\u0119sto fizycznych kontakt\u00f3w mi\u0119dzyludzkich r\u00f3\u017cnego rodzaju \u2013 czasem w dobrej, czasem w z\u0142ej wierze…
\nMy\u015bliwski z tej ciekawostki \u015bredniowiecznej architektury obronnej uczyni\u0142 ni mniej, ni wi\u0119cej, tylko wehiku\u0142 czasu, symboliczny \u0142apacz ju\u017c to kwant\u00f3w, ju\u017c to fal \u017cycia, przechwytuj\u0105cy takowe i zamieniaj\u0105cy prostolinijny ruch w czasoprzestrzeni w p\u0119tle i inne figury o zamkni\u0119tej strukturze. W uchu dziej\u0105 si\u0119 rzeczy dziwne: czas przestaje by\u0107 fizykalny, spotyka si\u0119 sam z sob\u0105. Koniec z pocz\u0105tkiem, a jednocze\u015bnie w tej samej p\u0119tli pocz\u0105tek z ko\u0144cem. Czas p\u0119dzi w obu kierunkach \u2013 je\u015bli w og\u00f3le czas ma jaki\u015b kierunek… Mo\u017ce nie ma?
\nWszystko wygl\u0105da tak, jakby jaki\u015b kompozytor, ale zarazem dyrygent, mia\u0142 do dyspozycji spor\u0105 orkiestr\u0119 symfoniczn\u0105, z du\u017cymi obsadami grup instrument\u00f3w i dokona\u0142 podzia\u0142u na dwa zespo\u0142y \u2013 ale nie symetrycznie, po r\u00f3wno \u2013 na przyk\u0142ad z szesnastu pierwszych skrzypiec po osiem do ka\u017cdego zespo\u0142u. Nie, proces dzielenia na p\u00f3\u0142 przebiega\u0142by losowo, stochastycznie, daj\u0105c w rezultacie dwie grupy r\u00f3wne ilo\u015bciowo, ale wewn\u0119trzna struktura ka\u017cdej (to znaczy udzia\u0142 konkretnych instrument\u00f3w) by\u0142aby przypadkowa, losowa. Natura proces\u00f3w stochastycznych jest taka, \u017ce obie grupy nie r\u00f3\u017cni\u0142yby si\u0119 od siebie ekstremalnie; r\u00f3\u017cnice by\u0142yby bardziej subtelne. Co ciekawe, im zbi\u00f3r wyj\u015bciowy by\u0142by ilo\u015bciowo wi\u0119kszy, tym r\u00f3\u017cnice brzmieniowe (ca\u0142y czas m\u00f3wimy o orkiestrze…) na koniec podzia\u0142u by\u0142yby mniejsze… I teraz oba zespo\u0142y dosta\u0142yby nuty tej samej kompozycji, zapisanej w formie ronda \u2013 tylko jedna bieg\u0142aby po bo\u017cemu, zap\u0119tlaj\u0105c si\u0119 wedle zamys\u0142u kompozytora, a druga poszatkowana na cz\u0119\u015bci w losowej kolejno\u015bci (a niekt\u00f3re fragmenty \u2013 zapisane od ty\u0142u). A do tego wykonanie te\u017c by\u0142oby losowe \u2013 zespo\u0142y gra\u0142yby swoje, ale w przypadkowej kolejno\u015bci; a przy tym te\u017c przypadkowo gra\u0142yby albo same, po kolei, albo grzmia\u0142yby pe\u0142nym r\u00f3wnoczesnym tutti (ale ka\u017cdy zesp\u00f3\u0142 ze swoich nut). Kakofonia!? Tak, ale gdzie jej tam do \u017cycia… Stopie\u0144 komplikacji ludzkiego \u017cywota nier\u00f3wnie bywa wi\u0119kszy…
\nTak w\u0142a\u015bnie po lekturze \u201eUcha…\u201d wyobra\u017cam sobie struktur\u0119 narracji My\u015bliwskiego. Dlatego zalecam czytelnikom silne wzmo\u017cenie uwagi, koncentracj\u0119, przerwy na namys\u0142 i u\u017cycie \u015brodk\u00f3w dopinguj\u0105cych (na przyk\u0142ad mocnej herbaty porcyjka co jaki\u015b czas, ale nie za rzadko…).
\nJu\u017c na wst\u0119pie My\u015bliwski zdradza podw\u00f3jn\u0105 natur\u0119 Ucha, zderzaj\u0105c Narratora M\u0142odego z Narratorem Starym. Zdradza, \u017ce s\u0105 to\u017csami \u2013 mi\u0119dzy nimi tylko r\u00f3\u017cnica wieku. No i zderza, bowiem ich spotkanie dla jednego z nich ma charakter definitywnie ostateczny. Wed\u0142ug milicji wygl\u0105da na to, \u017ce mo\u017ce m\u0142ody pod\u0142o\u017cy\u0142 nog\u0119 Staremu, a mo\u017ce tylko tamten z przyczyny ciasnoty zapl\u0105ta\u0142 si\u0119 we w\u0142asn\u0105 lask\u0119, cho\u0107 wzmiankowanej do protoko\u0142u laski na miejscu wypadku nie znaleziono. No, ale elegancka by\u0142a, ze z\u0142ot\u0105 plakietk\u0105 i w og\u00f3le, a to \u0142akomy fant… Jak by\u0142o, tak by\u0142o, ale starszy pan nie wyszed\u0142 \u017cywy z igielnego ucha…
\nLecz zaciskaj\u0105ca si\u0119 p\u0119tla czasu nie zosta\u0142a zerwana. Nie – pocz\u0119\u0142a zatacza\u0107 nowe figury temporalne. Przez ucho igielne (tym razem ju\u017c metaforyczne, dlatego z ma\u0142ej litery…) przetaczaj\u0105 si\u0119 obrazy i zdarzenia realnie i nie-realne, rzeczywiste i fa\u0142szywe, w przypadkowej kolejno\u015bci, obrane ze znamion identyfikacyjnych,. \u017bycia Starego N i M\u0142odego N, nie ca\u0142kiem przecie\u017c osobne, nabieraj\u0105 przyspieszenia i zbli\u017caj\u0105 si\u0119 do siebie poczynaj\u0105 kr\u0105\u017cy\u0107 jak okruchy w odp\u0142ywie wanny; \u017cycie Starego N potyka si\u0119 na mieliznach pami\u0119ci, \u017cycie M\u0142odego N walczy z oporem materii. Ale My\u015bliwski nie ulega pokusie liniowego przepracowana czasu. \u017bywoty Starego N i M\u0142odego N dzieli na kr\u00f3tkie epizody, rozsypane jak paciorki z zerwanych sznur\u00f3w w nieoznaczonej dok\u0142adnie czasoprzestrzeni, uniemo\u017cliwiaj\u0105c tym samym ich identyfikacj\u0119 historyczn\u0105, nazwanie czy przypisanie do konkretnego etapu dziej\u00f3w. Ale nie mamy w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce chodzi o jakie\u015b osiemdziesi\u0105t lat naszej, tutejszej historii \u2013 w kt\u00f3rej jeste\u015bmy uwi\u0119zieni jak herbaciane fusy wiruj\u0105ce w szklance jeszcze d\u0142ugo po energicznym zamieszaniu \u0142y\u017ceczk\u0105… Z t\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105, \u017ce moc wyobra\u017ani autora nadaje bohaterom r\u00f3\u017cne kierunki i pr\u0119dko\u015bci wirowania, ka\u017c\u0105c przy okazji jednym si\u0119 wznosi\u0107, innym opada\u0107. Bez\u0142adnie. A z wiru nie ma ucieczki \u2013 chyba \u017ceby chlupni\u0119cie jakie, jak wojna lub rewolucja. Ale na nic takiego si\u0119 nie zanosi.
\nMy\u015bliwski jedn\u0105 koncesj\u0119 na rzecz linearnego opowiadania poczyni\u0142, wrzucaj\u0105c w tok swej narracji \u2013 nie-narracji liczne fenomenalne epizody \u2013 miniatury prozatorskie, opiewaj\u0105ce ju\u017c to zorganizowany wedle wszelkich prawide\u0142 sztuki propagandowej jubileusz lokalnego pisarza (kto na podobnej imprezie nie by\u0142, nie ma poj\u0119cia, czym w istocie by\u0142 PRL…), ju\u017c to technologi\u0119 wieloosobowego spania w jednym \u0142\u00f3\u017cku, ju\u017c to konfrontacyjn\u0105 wizyt\u0119 zas\u0142u\u017conego Profesora w krainie m\u0142odo\u015bci, ju\u017c to eskapad\u0119 do schizofrenicznego fryzjera. Historyjki s\u0105 opowiedziane po bo\u017cemu, z wyra\u017anym zamiarem continuum. Ale mi\u0119dzy tymi historyjkami brak ci\u0105g\u0142o\u015bci. I nie ma co si\u0119 jej doszukiwa\u0107 \u2013 bo tak dzia\u0142a pami\u0119\u0107. Nie potrafi rekonstruowa\u0107 linearnie, z r\u00f3wnym nat\u0119\u017ceniem, dzie\u0144 po dniu, naszej historii. Ale potrafi wydoby\u0107 pojedyncze epizody z ca\u0142\u0105 ostro\u015bci\u0105 szczeg\u00f3\u0142u. Tylko nie wie \u2013 dlaczego akurat te. Nasza pami\u0119\u0107 nie podsuwa wyt\u0142umacze\u0144, dlaczego nie dysponuje swymi zasobami w spos\u00f3b racjonalny.
\nMy\u015bliwski i tym razem penetruje swe tradycyjne terytorium: plebejskie rojsty, rustykalne ugory, pokrzyw\u0105, perzem i k\u0105kolem poro\u015bni\u0119te, ogr\u00f3dki z cebul\u0105, konopiami i malw\u0105, zagony kapu\u015bcianych \u0142b\u00f3w, zasrane, wydeptane krowie wygony i malinowe chru\u015bniaki. Sk\u0105d Polska czerpie sw\u0105 si\u0142\u0119 i s\u0142abizn\u0119, emocjonalne buractwo, nie-ciekawo\u015b\u0107, oboj\u0119tno\u015b\u0107, brutalno\u015b\u0107 i wsobno\u015b\u0107. Ani temu nie zaprzeczymy, ani si\u0119 nie wyzwolimy. Zreszt\u0105 nie ma powodu… Nawet je\u015bli inne terytoria (mieszcza\u0144skie, pa\u0144skie, inteligenckie) wydaj\u0105 si\u0119 nam bardziej atrakcyjne, przystojniejsze naszym marzeniom, aspiracjom i roszczeniom. Byt doskoczy \u2013 \u015bwiadomo\u015b\u0107 nie…
\nZreszt\u0105 My\u015bliwski wie \u2013 dlaczego. Ostatni akapit \u201eUcha igielnego\u201d t\u0142umaczy wiele…Wracaj\u0105cemu do hotelu (po jubileuszowej popijawie z jeszcze \u017cyj\u0105cymi kolegami ze szko\u0142y) Staremu Narratorowi wydaje si\u0119, \u017ce idzie przed nim eskortowana przez esesman\u00f3w z psami kolumna prowadzonych z getta (albo do getta) a na ko\u0144cu usi\u0142uje id\u0105cych dogoni\u0107 dziewczyna, ci\u0105gn\u0105ca za r\u0105czk\u0119 dziecko. Stary N te\u017c chce dogoni\u0107 id\u0105cych, ale znikaj\u0105 mu z oczu, gdy dochodzi do drzwi hotelu… Je\u015bli ich nie dogoni, nie ma mowy o przepracowaniu przesz\u0142o\u015bci, o wypl\u0105taniu si\u0119 z ronda alla polacca. Czas bowiem ju\u017c d\u0142u\u017cej nie k\u0142ama\u0107, g\u0142o\u015bno i wyra\u017anie przeprosi\u0107, zm\u00f3wi\u0107 kadisz za umar\u0142ych.
\nTomasz Sas
\n(21 12 2018)<\/p>\n
\n