![\"\"](\"http:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/gretkowska-osiecka-20181104-poziom-300x225.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Rekomendacja: 5\/7<\/strong><\/span> Na Manueli Gretkowskiej mo\u017cna polega\u0107. Od czasu do czasu. Oczywi\u015bcie w sensie \u015bcis\u0142ym: dos\u0142ownie i dok\u0142adnie literackim. Bywa, \u017ce po lekturze nie zostaje nic krom j\u0119ku zawodu; nic do powiedzenia… Ale na szcz\u0119\u015bcie rzadko. A w przypadku \u201ePoetki i ksi\u0119cia\u201d to zgo\u0142a niemo\u017cliwe \u2013 cho\u0107 wedle klasyfikacji francuskiej to zaledwie bagatelle, czytaj: przyczynkarska b\u0142ahostka (ale trzysta stron do d\u017awigania jest…) bez intelektualnego znaczenia i ci\u0119\u017caru gatunkowego. Ale poniewa\u017c ta romansowa historyjka wpisuje si\u0119 w ca\u0142o\u015bci w SPRAW\u0118 POLSK\u0104 (z du\u017cych liter…) wypada po\u015bwi\u0119ci\u0107 jej uwag\u0119. Bo cho\u0107 w kategoriach obiektywnych to plotka, ale jej znaczenie wykracza poza sfer\u0119 prywatn\u0105. Chocia\u017c nie wiadomo na pewno, czy w og\u00f3le cokolwiek si\u0119 tam wydarzy\u0142o. Przyznacie jednak, \u017ce wym\u00f3g elementarnej zgodno\u015bci z faktami to dla plotki \u017cadna przeszkoda, \u017cadne utrudnienie. Ba, taki wym\u00f3g to element innego porz\u0105dku intelektualnego. Dla plotki wa\u017cna jest uroda intrygi, didaskalia romantyczne i element zaskoczenia. A zgodno\u015b\u0107 z faktami? Fe, c\u00f3\u017c za ordynarny wymys\u0142! Logika i prawda s\u0105 zb\u0119dne… PS. Drobna uwaga, skierowana do grona redaktor\u00f3w i korektor\u00f3w Znaku… Zbigniew Cybulski, ten ze strony 148, nie m\u00f3wi\u0142 do ludzi \u201estare\u0144ka\u201d ani \u201estare\u0144ki\u201d, prowizorycznie r\u00f3\u017cnicuj\u0105c p\u0142ciowo swych rozm\u00f3wc\u00f3w. U\u017cywa\u0142 urodziwego sk\u0105din\u0105d s\u0142\u00f3wka \u2013 zdrobnienia (mo\u017ce w\u0142asnego pomys\u0142u?): \u201estarenia\u201d (stosuj\u0105c je niezale\u017cnie od p\u0142ci interlokutora). Autorka mog\u0142a o tym nie wiedzie\u0107, bo m\u0142od\u0105 i p\u0142och\u0105 kobiet\u0105 jest; mog\u0142a te\u017c nie uzna\u0107 za stosowne (czytaj: uzna\u0107 za zbyt nudne i upierdliwe), by sprawdzi\u0107… Ale liczni redaktorzy Znaku? Krakauerska wsobno\u015b\u0107 tej niechlujnej niedor\u00f3bki nie t\u0142umaczy. Takie rzeczy trzeba wiedzie\u0107, a jak si\u0119 nie wie \u2013 to pyta\u0107 i sprawdza\u0107. Pozdrawiam. TS.<\/p>\n Manuela Gretkowska Poetka i ksi\u0105\u017c\u0119 Wydawnictwo Znak, Krak\u00f3w 2018 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 To by\u0142a mi\u0142o\u015b\u0107 niedu\u017ca? Na Manueli Gretkowskiej mo\u017cna polega\u0107. Od czasu do czasu. Oczywi\u015bcie w sensie \u015bcis\u0142ym: dos\u0142ownie i dok\u0142adnie literackim. Bywa, \u017ce po lekturze nie zostaje nic krom j\u0119ku zawodu; nic do powiedzenia… Ale na szcz\u0119\u015bcie rzadko. A w przypadku \u201ePoetki i ksi\u0119cia\u201d to zgo\u0142a niemo\u017cliwe \u2013 cho\u0107 wedle klasyfikacji francuskiej to zaledwie bagatelle, czytaj: przyczynkarska b\u0142ahostka (ale trzysta stron do d\u017awigania jest…) bez intelektualnego znaczenia i ci\u0119\u017caru gatunkowego. Ale poniewa\u017c ta romansowa historyjka wpisuje si\u0119 w ca\u0142o\u015bci w SPRAW\u0118 POLSK\u0104 (z du\u017cych liter…) wypada po\u015bwi\u0119ci\u0107 jej uwag\u0119. Bo cho\u0107 w kategoriach obiektywnych to plotka, ale jej znaczenie wykracza poza sfer\u0119 prywatn\u0105. Chocia\u017c nie wiadomo na pewno, czy w og\u00f3le cokolwiek si\u0119 tam wydarzy\u0142o. Przyznacie jednak, \u017ce wym\u00f3g elementarnej zgodno\u015bci z faktami to dla plotki \u017cadna przeszkoda, \u017cadne utrudnienie. Ba, taki wym\u00f3g to element innego porz\u0105dku intelektualnego. Dla plotki wa\u017cna jest uroda intrygi, didaskalia romantyczne i element zaskoczenia. A zgodno\u015b\u0107 z faktami? Fe, c\u00f3\u017c za ordynarny wymys\u0142! Logika i prawda s\u0105 zb\u0119dne… Intryga \u201ePoetki i ksi\u0119cia\u201d zasadza si\u0119 na supozycji, granicz\u0105cej z pewno\u015bci\u0105 (autor fabularny ma do niej prawo…), \u017ce jesieni\u0105 1957 roku, jako\u015b tak…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1292,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[20,16],"tags":[60],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1290"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1290"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1290\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2459,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1290\/revisions\/2459"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1292"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1290"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1290"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1290"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nOcena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\nTo by\u0142a mi\u0142o\u015b\u0107 niedu\u017ca?<\/span><\/h3>\n
\nIntryga \u201ePoetki i ksi\u0119cia\u201d zasadza si\u0119 na supozycji, granicz\u0105cej z pewno\u015bci\u0105 (autor fabularny ma do niej prawo…), \u017ce jesieni\u0105 1957 roku, jako\u015b tak w porze vendange, wraz z brygad\u0105 ochotnik\u00f3w z STS-u (klasowa pomoc dla towarzyszy rolnik\u00f3w francuskich…) przyby\u0142a do Francji z misj\u0105 kuriersko-literack\u0105 (przemyci\u0107 r\u0119kopis opowiadania H\u0142aski \u201eCmentarze\u201d) 21-letnia Agnieszka Osiecka. Absolwentka dziennikarstwa na Uniwersytecie Warszawskim, studentka re\u017cyserii \u0142\u00f3dzkiej szko\u0142y filmowej, jeden z filar\u00f3w (autorka tekst\u00f3w; cho\u0107 wtedy, w 1957 roku jeszcze d\u0142ugo przed szczytem kariery…) warszawskiego Studenckiego Teatru Satyryk\u00f3w. W Warszawie ju\u017c by\u0142a osob\u0105 znan\u0105, odnosz\u0105c\u0105 towarzyskie sukcesy, niestroni\u0105c\u0105 od dobrej zabawy, aktywn\u0105 i poniek\u0105d popularn\u0105. Funkcjonowa\u0142a jako \u201enarzeczona Marka H\u0142aski\u201d, cho\u0107 – jak si\u0119 wydaje \u2013 wi\u0119cej ona o tym wiedzia\u0142a ni\u017c on (poruszaj\u0105cy si\u0119 zreszt\u0105 po mie\u015bcie na og\u00f3\u0142 w stanie zak\u0142\u00f3conej \u015bwiadomo\u015bci). Poza tym tkwi\u0142a w do\u015b\u0107 lu\u017anych zwi\u0105zkach z m\u0119\u017cczyznami STS-u, osobliwie z Andrzejem Jareckim \u2013 poet\u0105, jednym z za\u0142o\u017cycieli teatrzyku \u2013 tudzie\u017c z Witoldem D\u0105browskim \u2013 poet\u0105, t\u0142umaczem, oczywi\u015bcie tak\u017ce za\u0142o\u017cycielem STS. Taka to by\u0142a kurierka \u2013 wci\u0105\u017c jeszcze bardziej dziecko ni\u017c \u015bwiadoma swej mocy kobieta, poetka, kochanka…
\nOdbiorc\u0105 przesy\u0142ki mia\u0142a by\u0107 redakcja paryskiej \u201eKultury\u201d. A \u015bci\u015blej: Redaktor \u2013 jednoosobowa instytucja edytorsko-polityczna, filar intelektualny i moralny emigracji polskiej (a w zasadzie tylko jej my\u015bl\u0105cej cz\u0119\u015bci…) – Jerzy Giedroy\u0107, u\u017cywaj\u0105cy na emigracji wersji nazwiska w brzmieniu Giedroyc, bez polskiego znaku diakrytycznego nad \u0107, by nie utrudnia\u0107 dodatkowo w\u0142asnej identyfikacji poprzez niemo\u017cliwe do wypowiedzenia, zapami\u0119tania i zapisania nazwisko; a tak to m\u00f3wili D\u017cidrojs i ju\u017c… powszechnie u\u017cywano wobec niego tytu\u0142u Ksi\u0105\u017c\u0119 \u2013 co jest do\u015b\u0107 osobliwym nadu\u017cyciem, wynikaj\u0105cym ze specyfiki systemu prawnego I Rzeczypospolitej… Ot\u00f3\u017c Pierwsza (a w jej \u015blady posz\u0142a te\u017c Druga \u2013 wszelkie arystokratyczne tytu\u0142y likwidowa\u0142 jeden z wczesnych dekret\u00f3w Naczelnika Pa\u0144stwa) Rzeczpospolita w og\u00f3le nie uznawa\u0142a \u017cadnych tytu\u0142\u00f3w arystokratycznych, typowych dla spo\u0142ecznej struktury feudalnej pozosta\u0142ej Europy \u2013 ani ich nie nadawano, ani nie dozwalano przyjmowa\u0107 od obcych i si\u0119 nimi pos\u0142ugiwa\u0107; szlachta by\u0142a formalnie r\u00f3wna, a jedynym wyr\u00f3\u017cnikiem by\u0142 herb rycerski, zapisany w ksi\u0119gach. Oczywi\u015bcie gdy nadesz\u0142o postmodernistyczne (powiedzmy \u2013 pod koniec XVI wieku…) rozlu\u017anienie obyczaj\u00f3w, obce potencje, zw\u0142aszcza \u015awi\u0119te Cesarstwo Rzymskie Narodu Niemieckiego oraz monarchia Habsburg\u00f3w z nadawania (a jeszcze ch\u0119tniej \u2013 ze sprzedawania…) tytu\u0142\u00f3w uczyni\u0142y por\u0119czne narz\u0119dzie wp\u0142ywania na bieg polskich spraw. Oczywi\u015bcie tytu\u0142y ksi\u0105\u017c\u0119ce pojawia\u0142y si\u0119 na tym rynku niezmiernie rzadko, w zasadzie wcale. Wi\u0119c sk\u0105d ksi\u0105\u017c\u0119 Giedroy\u0107? No c\u00f3\u017c \u2013 to z kolei dziedzictwo Unii Lubelskiej… Jednym z jej postanowie\u0144 by\u0142a unifikacja praw stanu szlacheckiego Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego (wi\u0119c nie tylko ziem rdzennie litewskich, ale ogromnych po\u0142aci Rusi) z prawami szlachty koronnej \u2013 w tym przypuszczenie do herb\u00f3w, wszelako z zachowaniem niekt\u00f3rych odr\u0119bno\u015bci nomenklaturowych. A te odr\u0119bno\u015bci polega\u0142y g\u0142\u00f3wnie na tym, \u017ce w\u015br\u00f3d szlachty tamtejszej funkcjonowa\u0142a poka\u017ana nadreprezentacja nosicieli tytu\u0142u kniazia; ka\u017cdy w\u00f3jt wioski jakich\u015b Dregowicz\u00f3w, Drewlan czy Krywicz\u00f3w to knia\u017a by\u0142 pe\u0142n\u0105 g\u0119b\u0105. A knia\u017a to po polsku ksi\u0105\u017c\u0119. Przeto przez wieki populacja ksi\u0105\u017c\u0119ca na Rusi rozros\u0142a si\u0119. Tyle \u017ce ksi\u0119stwo (z nielicznymi wyj\u0105tkami) to by\u0142o raczej chodaczkowe. G\u0142\u00f3wne trakty bia\u0142oruskie ca\u0142e obsadzone by\u0142y przez \u201eokolice\u201d dumnych biedak\u00f3w z ksi\u0105\u017c\u0119cymi papierami. Powoli deklasuj\u0105ce si\u0119 \u2013 z powod\u00f3w ekonomicznych na og\u00f3\u0142. Giedroyciowe \u201eksi\u0119stwo\u201d tego\u017c by\u0142o gatunku; ojciec Redaktora by\u0142 aptekarzem w Mi\u0144sku… Tote\u017c darujmy sobie t\u0119 nomenklatur\u0119 \u2013 zw\u0142aszcza \u017ce i sam Redaktor nie przywi\u0105zywa\u0142, jak si\u0119 wydaje, wi\u0119kszej wagi do ca\u0142ej tej kwestii…
\nA wi\u0119c blond dziewcz\u0119 o s\u0142owia\u0144skiej urodzie (ciekawe po kim, skoro matka by\u0142a z pochodzenia Wo\u0142oszk\u0105, a ojciec – typowym austro-w\u0119gierskim miesza\u0144cem…) prosto z Polski i starszy o trzydzie\u015bci lat przedwojenny konserwatysta \u2013 pa\u0144stwowiec o nienagannej edukacji, erudycji i chwalebnym \u017cyciorysie tudzie\u017c gigantycznym kapitale intelektualnym, na po\u017cytek Polski obr\u00f3conym. Obop\u00f3lna fascynacja nie wydaje si\u0119 niemo\u017cliwa; podobno istniej\u0105 nawet \u015bladowe sygna\u0142y, \u017ce co\u015b zaiskrzy\u0142o – aluzje, napomknienia w korespondencji, rozmaitych ineditach i archiwalnych prohibitach. Manuela Gretkowska z tych s\u0142abo widocznych, zapomnianych trop\u00f3w brawurowo sklei\u0142a historyjk\u0119 nie tyle\u017c romansow\u0105, co w g\u0142\u00f3wnej mierze obyczajow\u0105, a miejscami nawet polityczn\u0105 (takie to by\u0142y czasy, ta po\u0142\u00f3wka lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych…).
\nNo i dobrze. Rodzi si\u0119 tylko pytanie, czy taki zabieg literacki jest dozwolony \u2013 pe\u0142nokrwisty (no, prawie…) romans ukr\u0119ci\u0107 z niczego, z podejrze\u0144 zupe\u0142nie nie granicz\u0105cych z pewno\u015bci\u0105, z aluzji i domys\u0142\u00f3w. Moim zdaniem mo\u017cna \u2013 to tylko kwestia jako\u015bci samej roboty i jako\u015bci u\u017cytych ingrediencji. A jedno i drugie u Gretkowskiej najwy\u017cszej jest pr\u00f3by, wi\u0119c obaw nie ma. Pozostaje zatem do oceny tylko kwestia tzw. warto\u015bci dodanej, czyli m\u00f3wi\u0105c nieogl\u0119dnie a wprost \u2013 talentu autorki. No c\u00f3\u017c \u2013 wielce pow\u015bci\u0105gliwe i klasycznie dyskretne jest to narz\u0119dzie, wi\u0119c i rezultat skromny. Nie, \u017ceby nieznaczny, ale po prostu delikatny. \u017badnych gwa\u0142townych uniesie\u0144, \u017cadnych eksces\u00f3w \u2013 poza bukiecikiem fio\u0142k\u00f3w i szalonym wypadem do Londynu (Agnieszka Osiecka cz\u0119\u015b\u0107 swego wyjazdu na Zach\u00f3d \u2013 niespecjalnie zreszt\u0105 udan\u0105 – sp\u0119dzi\u0142a w Anglii u rodziny…). \u017badnego \u2013 ma si\u0119 rozumie\u0107 \u2013 seksu, \u017cadnych \u015bmia\u0142ych scen (poza jednym niewinnym w istocie przypadkiem…). Romans ograniczaj\u0105cy si\u0119 do rozm\u00f3w przy stole i podczas wyprowadzania psa na spacer? Tak…
\nGiedroy\u0107 nie jest w tej konfiguracji poranionym w erotycznych i mi\u0142osnych bojach starszym panem, rzucaj\u0105cym si\u0119 z g\u0142ow\u0105 naprz\u00f3d w kolejn\u0105 obiecuj\u0105c\u0105 przygod\u0119, cho\u0107 \u015bwiadomym b\u00f3lu i komplikacji. Jest ostro\u017cnym, d\u0142ugo (za d\u0142ugo!) badaj\u0105cym grunt p\u0142ywakiem przybrze\u017cnym. Osiecka z kolei po prostu jeszcze nie ma niezb\u0119dnego do\u015bwiadczenia (jak sporo lat p\u00f3\u017aniej z innym starszym panem – Jeremim Przybor\u0105…). Jeszcze nie wie, \u017ce jab\u0142onie kwitn\u0105 co roku \u2013 tyle \u017ce raz obficie, raz sk\u0105po. Wie tylko (czy\u017cby instynktownie?), \u017ce m\u0119\u017cczyznom nie okazuje si\u0119 lekcewa\u017cenia, \u017ce warto wys\u0142ucha\u0107, porozmawia\u0107, udzieli\u0107 pocieszenia…
\nOsiecka i jej m\u0119\u017cczy\u017ani to zaiste temat epicki zgo\u0142a. Gdyby uda\u0142o si\u0119 przezwyci\u0119\u017cy\u0107 s\u0142uszne obiekcje i zastrze\u017cenia stra\u017cnik\u00f3w-spadkobierc\u00f3w, mog\u0142aby z tego by\u0107 literatura najwy\u017cszej pr\u00f3by. A wtedy Manuela Gretkowska \u2013 ze sw\u0105 czu\u0142\u0105, inteligentn\u0105 ciekawo\u015bci\u0105 by\u0142aby na czele kr\u00f3tkiej listy powo\u0142anych. Niech zatem czeka i nadziei nie traci…
\nTomasz Sas<\/strong>
\n(12 11 2018)<\/strong><\/p>\n
\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"