![\"\"](\"http:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/de-giovanni-\u0142zy-20181004-poziom-300x197.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Rekomendacja: 3\/7<\/strong><\/span> \u017byli-byli sobie na prze\u0142omie wiek\u00f3w dziewi\u0119tnastego i dwudziestego dwaj panowie \u2013 w\u0142oscy kompozytorowie (akurat w tym kraju i w tym czasie to nic nadzwyczajnego: zdolnych, pierwszorz\u0119dnych artyst\u00f3w tej bran\u017cy mieli na tuziny…) Pietro Mascagni i Ruggero Leoncavallo. Czasy \u0142atwe nie by\u0142y \u2013 konkurencja du\u017ca, wi\u0119c panowie za sob\u0105 nie przepadali… Ten pierwszy w 1890 roku pokaza\u0142 w Rzymie sw\u0105 oper\u0119 (kr\u00f3tk\u0105, jednoaktow\u0105, circa 70 minut muzyki \u2013 co nie jest bez znaczenia dla dalszego ci\u0105gu tej historii) \u201eCavalleria rusticana\u201d, czyli \u201eRycersko\u015b\u0107 wie\u015bniacza\u201d. (Zdradzony m\u0105\u017c zabija kochanka \u017cony \u2013 oczywi\u015bcie na Sycylii…). Publiczno\u015b\u0107 oszala\u0142a z zachwytu, a repertuar wielkich teatr\u00f3w potencjalnie znacz\u0105co si\u0119 wzbogaci\u0142. Maestro Leoncavallo poruszony sukcesem konkurenta, napisa\u0142 szybko r\u00f3wnie\u017c niezbyt d\u0142ug\u0105 (za to dwuaktow\u0105) oper\u0119 \u201ePagliacci\u201d czyli \u201ePajace\u201d (te\u017c mord z zazdro\u015bci, ale w Kalabrii, w \u015brodowisku w\u0119drownych komediant\u00f3w…) – z fantastyczn\u0105 ari\u0105 \u201eVesti la giubba\u201d, znan\u0105 te\u017c jako \u201eRidi, Pagliaccio\u201d (\u201e\u015amiej si\u0119, pajacu\u201d), kt\u00f3r\u0105 wszyscy wielcy tenorzy po dzi\u015b dzie\u0144 popisuj\u0105 si\u0119 na scenach i estradach operowych \u015bwiata. Dyrektorzy za\u015b i antreprenerzy szybko zauwa\u017cyli, \u017ce obie opery \u2013 same w sobie za kr\u00f3tkie, by zorganizowa\u0107 zadowalaj\u0105cy publiczno\u015b\u0107 wiecz\u00f3r w teatrze \u2013 da si\u0119 bez problem\u00f3w i kolizji natury artystycznej po\u0142\u0105czy\u0107 w jeden d\u0142u\u017cszy spektakl. Utrwali\u0142 si\u0119 zatem do\u015b\u0107 szybko zwyczaj wystawiania \u201eRycersko\u015bci…\u201d i \u201ePajac\u00f3w\u201d razem jednego wieczoru (oczywi\u015bcie po kolei…). Maurizio de Giovanni \u0141zy pajaca. Zima komisarza Ricciardiego Prze\u0142o\u017cy\u0142 Maciej A. Brzozowski Oficyna Literacka Noir sur Blanc, Warszawa 2018 Rekomendacja: 3\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Mord z mi\u0142o\u015bci \u017byli-byli sobie na prze\u0142omie wiek\u00f3w dziewi\u0119tnastego i dwudziestego dwaj panowie \u2013 w\u0142oscy kompozytorowie (akurat w tym kraju i w tym czasie to nic nadzwyczajnego: zdolnych, pierwszorz\u0119dnych artyst\u00f3w tej bran\u017cy mieli na tuziny…) Pietro Mascagni i Ruggero Leoncavallo. Czasy \u0142atwe nie by\u0142y \u2013 konkurencja du\u017ca, wi\u0119c panowie za sob\u0105 nie przepadali… Ten pierwszy w 1890 roku pokaza\u0142 w Rzymie sw\u0105 oper\u0119 (kr\u00f3tk\u0105, jednoaktow\u0105, circa 70 minut muzyki \u2013 co nie jest bez znaczenia dla dalszego ci\u0105gu tej historii) \u201eCavalleria rusticana\u201d, czyli \u201eRycersko\u015b\u0107 wie\u015bniacza\u201d. (Zdradzony m\u0105\u017c zabija kochanka \u017cony \u2013 oczywi\u015bcie na Sycylii…). Publiczno\u015b\u0107 oszala\u0142a z zachwytu, a repertuar wielkich teatr\u00f3w potencjalnie znacz\u0105co si\u0119 wzbogaci\u0142. Maestro Leoncavallo poruszony sukcesem konkurenta, napisa\u0142 szybko r\u00f3wnie\u017c niezbyt d\u0142ug\u0105 (za to dwuaktow\u0105) oper\u0119 \u201ePagliacci\u201d czyli \u201ePajace\u201d (te\u017c mord z zazdro\u015bci, ale w Kalabrii, w \u015brodowisku w\u0119drownych komediant\u00f3w…) – z fantastyczn\u0105 ari\u0105 \u201eVesti la giubba\u201d, znan\u0105 te\u017c jako \u201eRidi, Pagliaccio\u201d (\u201e\u015amiej si\u0119, pajacu\u201d), kt\u00f3r\u0105 wszyscy wielcy tenorzy po dzi\u015b dzie\u0144 popisuj\u0105 si\u0119 na scenach i estradach operowych \u015bwiata. Dyrektorzy za\u015b i antreprenerzy szybko zauwa\u017cyli, \u017ce obie opery \u2013 same w…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1261,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[10],"tags":[218],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1259"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1259"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1259\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2798,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1259\/revisions\/2798"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1261"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1259"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1259"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1259"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nOcena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/span><\/p>\nMord z mi\u0142o\u015bci<\/span><\/h3>\n
\nI tak te\u017c mia\u0142o by\u0107 w marcu 1931 roku w neapolita\u0144skim teatrze operowym San Carlo (za\u0142o\u017conym w 1737 roku, wi\u0119c starszym od mediola\u0144skiej la Scali o 41 lat). W programie wieczoru tradycyjnie \u201eCavalleria…\u201d poprzedza\u0142a \u201ePagliacci\u201d. O ile pierwsza opera obsadzona by\u0142a miejscowymi si\u0142ami wokalnymi, o tyle w \u201ePajacach\u201d g\u0142\u00f3wn\u0105 parti\u0119 Cania (tytu\u0142owego Pajaca) za\u015bpiewa\u0107 mia\u0142 gwiazdor scen operowych \u015bwiata, kr\u00f3l tenor\u00f3w, niejaki Arnaldo Vezzi (podobno przyjaciel samego Duce…). Gdy na scenie dobiega\u0142a ko\u0144ca \u201eRycersko\u015b\u0107…\u201d, dwie krawcowe znios\u0142y z pracowni do garderoby kostium Pajaca po ostatnich poprawkach. Ale nie dosta\u0142y si\u0119 przed oblicze Vezziego \u2013 drzwi by\u0142y zamkni\u0119te; gdy je wywa\u017cono, w \u015brodku styg\u0142y spokojnie wykrwawione zw\u0142oki tenora, z gard\u0142em przebitym ostrym i sporym od\u0142amkiem st\u0142uczonego lustra. Tego wieczoru w San Carlo nikt nie za\u015bpiewa\u0142 \u201eVesti la giubba\u201d; kostium pozosta\u0142 w r\u0119kach krawcowych… Swoje partie zacz\u0119\u0142a gra\u0107 kr\u00f3lewska policja.
\nW takich w\u0142a\u015bnie okoliczno\u015bciach zawieramy znajomo\u015b\u0107 z trzydziestojednoletnim baronem di Malomonte, komisarzem kwestury policji w Neapolu \u2013 Luigim Alfredo Ricciardim. Mamy bowiem w r\u0119kach pierwszy przet\u0142umaczony na polski tom z niezwykle we W\u0142oszech popularnej serii kryminalnej autorstwa Maurizia de Giovanni \u2013 pisarza, jak na w\u0142oskie warunki i obyczaje literackie, do\u015b\u0107 osobliwego… Uko\u0144czy\u0142 w Neapolu Istituto Pontano \u2013 jezuickie kolegium (na prawach szko\u0142y \u015bredniej) przygotowuj\u0105ce kandydat\u00f3w na wymagaj\u0105ce dodatkowej wiedzy studia prawnicze, ekonomiczne, artystyczne, w zakresie nauk \u015bcis\u0142ych i medycyny. On sam zrobi\u0142 specjalizacj\u0119 w dziedzinie literatury klasycznej. Poczem pracowa\u0142 w… bankach sycylijskich, a ostatnio w starym i s\u0142awnym Banco di Napoli. W 2005 roku 47-letni w\u00f3wczas de Giovanni wys\u0142a\u0142 na konkurs literacki, sponsorowany przez Porsche Italia, dla debiutuj\u0105cych tw\u00f3rc\u00f3w tzw. nurtu giallo<\/em> (dos\u0142ownie \u017c\u00f3\u0142tego \u2013 od koloru ok\u0142adek), czyli literatury popularnej: kryminalnej typu noir – z elementami grozy, horroru, zjawisk nadnaturalnych, paranormalnych itp. spirytystycznych okropie\u0144stw \u2013 typowo w\u0142oskiego gatunku literatury wagonowej. Wyr\u00f3\u017cniona i zauwa\u017cona nowelka \u201eI vivi e i morti\u201d pos\u0142u\u017cy\u0142a jako inspiracja dla \u201e\u0141ez pajaca\u201d – pierwszej powie\u015bci z cyklu \u201ecztery pory roku komisarza Ricciardiego\u201d; zatem wiosna, lato i jesie\u0144 wci\u0105\u017c przed nami. Podobnie jak dziewi\u0119\u0107 nast\u0119pnych tom\u00f3w, bo a\u017c tak si\u0119 ten cykl rozr\u00f3s\u0142 (wi\u0119kszo\u015b\u0107 wydana u Einaudiego). W tym roku ukaza\u0142 si\u0119 trzynasty tom historii o neapolita\u0144skim policjancie – \u201eIl purgatorio dell’angelo\u201d czyli mniej wi\u0119cej \u201eczy\u015bciec anio\u0142a\u201d, je\u015bli nie zmyli\u0142a mnie moja znajomo\u015b\u0107 \u0142aciny… Poza tym niezwykle wydajny i p\u0142odny pisarsko de Giovanni napisa\u0142 sze\u015b\u0107 tom\u00f3w serii z inspektorem Lojacono – \u201eI bastardi di Pizzofalcone\u201d, krymina\u0142u policyjnego (tak\u017ce serialu telewizyjnego) o za\u0142odze pewnego komisariatu… Dodatkowo na rynku znany jest jako publicysta sportowy, fanatyczny kibic SSC Napoli (no to wczoraj mia\u0142 frajd\u0119…). Nic w tym dziwnego – by\u0142 d\u0142ugoletnim czynnym zawodnikiem; ale nie w calcio \u2013 uprawia\u0142 bardziej elitarn\u0105 dyscyplin\u0119. By\u0142 mianowicie cz\u0142onkiem kadry narodowej azzurich w… pi\u0142ce wodnej.
\nI tak oto klasycznie wykszta\u0142cony waterpolista i bankowiec odkry\u0142 w sobie powo\u0142anie literackie. Ca\u0142e szcz\u0119\u015bcie, bo okaza\u0142o si\u0119 ono wysokiej pr\u00f3by, mimo pewnej takiej staro\u015bwiecko\u015bci \u015brodk\u00f3w wyrazu i dyskretnej patyny skrywaj\u0105cej intryg\u0119. De Giovanni okaza\u0142 si\u0119 by\u0107 zwolennikiem literackiej rekonstrukcji historycznej \u2013 czyli osadzenia akcji w realiach kt\u00f3rej\u015b z minionych epok; ale wybra\u0142 sobie czas dla W\u0142och\u00f3w nader k\u0142opotliwy, czyli faszystowsk\u0105 dyktatur\u0119 Benita Mussoliniego. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 W\u0142och\u00f3w, jak s\u0105dz\u0119, nadal uwa\u017ca ten czas za wstydliwy balast, bolesny cier\u0144 w zdrowym ciele narodu i republika\u0144skiej wsp\u00f3lnoty (ignoruj\u0105c fakt, \u017ce w okresie tej dyktatury formalnie ich pa\u0144stwo by\u0142o kr\u00f3lestwem…). Chcieliby zapomnie\u0107… Z drugiej za\u015b strony W\u0142oski Ruch Socjalny, czyli partia jawnie neofaszystowska (kt\u00f3rej twarz\u0105 by\u0142a pi\u0119kna aktorka i dzia\u0142aczka Alessandra Mussolini, wnuczka dyktatora i c\u00f3rka siostry Sofii Loren…), odwo\u0142uj\u0105ca si\u0119 do fragment\u00f3w programu faszyst\u00f3w, eksploatuj\u0105ca nostalgi\u0119 za dawnymi czasy, mia\u0142a miliony zwolennik\u00f3w (osobliwie sk\u0105din\u0105d w Neapolu, gdzie Alessandra ubiega\u0142a si\u0119 \u2013 zreszt\u0105 bez powodzenia – o fotel burmistrza…).
\nNie spos\u00f3b powiedzie\u0107, \u017ce de Giovanni te\u017c powo\u0142uje si\u0119 na nostalgiczne nuty. Jego bohater \u2013 wynios\u0142y arystokratyczny m\u00f3zgowiec \u2013 ma w pogardzie arywist\u00f3w i prostak\u00f3w odzianych w czarne koszule, cho\u0107 oczywi\u015bcie nie okazuje tego nazbyt ostentacyjnie czy wr\u0119cz manifestacyjnie. Ot, r\u00f3wny i du\u017cy dystans barona wobec plebsu dowolnej ma\u015bci i proweniencji… Zreszt\u0105 w 1931 roku, dziewi\u0119\u0107 lat po zwyci\u0119stwie Mussoliniego, W\u0142osi nie maj\u0105 powod\u00f3w do wzburzenia. Owszem – jest bieda, kryzys ekonomiczny ust\u0119puje powoli, ale w kraju spok\u00f3j, nadwy\u017cki bezrobotnych odp\u0142ywaj\u0105 na emigracj\u0119 za Ocean, a do pierwszej krety\u0144skiej awantury wojennej nowego re\u017cimu (tzw. wojny abisy\u0144skiej) jeszcze cztery lata… Jedynym widomym znakiem k\u0142opot\u00f3w jest kryzys (naturalnie przej\u015bciowy…) na rynku kawy. Bez tego naparu W\u0142osi praktycznie nie funkcjonuj\u0105, ale prawdziwa dost\u0119pna jest tylko w restauracjach i kawiarniach, dla ludno\u015bci pozostaje surrogato<\/em> \u2013 do\u015b\u0107 obrzydliwa mieszanka zbo\u017cowa z cykori\u0105. A poza tym wszystko w porz\u0105dku… Mniemam przeto, \u017ce de Giovanni, lokuj\u0105c akcj\u0119 nieoczekiwanie w tej wci\u0105\u017c kontrowersyjnej epoce, chcia\u0142 tylko podra\u017cni\u0107 wsp\u00f3\u0142obywateli, by zbyt \u0142atwo nie zapominali.
\nOczywi\u015bcie nie zdradzimy, jak przebiega poszukiwanie wrednego zbrodniarza, kt\u00f3ry tak brutalnie przerwa\u0142 karier\u0119 kr\u00f3la tenor\u00f3w. Warto tylko wspomnie\u0107, \u017ce \u2013 zgodnie z regu\u0142ami literatury giallo<\/em> \u2013 Ricciardiemu pomaga nieco, objawiona ju\u017c w dzieci\u0144stwie po pewnym traumatycznym prze\u017cyciu, zdolno\u015b\u0107 do komunikowania si\u0119 (jednostronnego) z ofiarami zbrodni; komisarz s\u0142yszy ich ostatnie s\u0142owa. Taki spirytystyczny, nadnaturalny greps… Nie trzeba si\u0119 miota\u0107 na pocz\u0105tku \u015bledztwa \u2013 jest od czego zacz\u0105\u0107. I taka okoliczno\u015b\u0107 mo\u017ce przeszkadza\u0107 w odbiorze zwolennikom racjonalnego rozumowania. Ale mnie tylko \u015bmieszy i biegn\u0119 koncentrowa\u0107 si\u0119 na innych aspektach prozy de Giovanniego \u2013 przede wszystkim na rysunku psychologicznym bohater\u00f3w, nawet drobniejszego sortu \u2013 z drugiego lub trzeciego planu. Dla ka\u017cdego z nich de Giovanni ma co\u015b osobnego, wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cego. Co\u015b, co sprawia, \u017ce nie s\u0105 schematycznym \u201ech\u00f3rem\u201d – maj\u0105 swoje g\u0142osy, swoje kwestie, swoj\u0105 histori\u0119 i przysz\u0142o\u015b\u0107. S\u0105 potrzebni. Dzi\u0119ki takiemu podej\u015bciu dobrze si\u0119 czyta de Giovanniego, cho\u0107 w formie i my\u015bli jest mo\u017ce zanadto klasyczny. Ale to przecie\u017c obiecuje d\u0142u\u017csz\u0105 zabaw\u0119 na dobrym poziomie. Oby tylko nie przysz\u0142o czeka\u0107 zbyt d\u0142ugo na nasz ulubiony ci\u0105g dalszy…
\nTomasz Sas<\/strong>
\n(4 10 2018)<\/strong><\/p>\n
\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"