![\"\"](\"http:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/deville-viva-20180914-poziom-300x183.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Rekomendacja: 5\/7<\/strong><\/span> Gdy spojrze\u0107 na sylwetkow\u0105 mapk\u0119 Meksyku, jednobarwn\u0105 jak plama w testach Rorschacha, wida\u0107 tromboidaln\u0105 (tr\u0105boidaln\u0105?) struktur\u0119, wspieraj\u0105c\u0105 odw\u0142ok na ramieniu czy te\u017c statywie Baja California i bezwstydnie, rozwi\u0105\u017ale wypinaj\u0105c\u0105 stercz\u0105cy fiut Jukatanu, r\u017cn\u0105cy na wskro\u015b nieskalany b\u0142\u0119kit Karaibskiego Morza. Figura jakby anus mundi czy czego\u015b w tym rodzaju. Meksyk to wszystko\u017cerny jamoch\u0142on \u2013 cokolwiek si\u0119 tam po\u015ble, wszystko znika: ludzie, idee, pieni\u0105dze, dobre wychowanie, pomys\u0142y, pie\u015bni, materia\u0142y wybuchowe… Jakby to by\u0142a jaka\u015b rosiczka \u2013 owado\u017cerna ro\u015blinka o wyj\u0105tkowo atrakcyjnej szacie i wabi\u0105cym zapachu… Meksyk \u2013 synonim wiecznotrwa\u0142ej rozpierduchy, pocz\u0119tej w grzechu za\u0142o\u017cycielskim Hern\u00e1na Cort\u00e9sa \u2013 bezlitosnego mordercy, krwawego rabusia, brutalnego zdobywcy, pomys\u0142owego stratega i ofiarnego rozkrzewiciela jedynej prawdziwej wiary katolickiej. Poniewa\u017c wszystkie jego plany si\u0119 powiod\u0142y, nie by\u0142o powa\u017cnego powodu, by z grzechem Cort\u00e9sa walczy\u0107. Przecie\u017c si\u0119 sprawdzi\u0142… Rozpierducha nadal trwa (kartele narkotykowe…) i trwa\u0107 b\u0119dzie, za\u015b symbolem jej pozostanie aforyzm, streszczaj\u0105cy w sensie \u015bcis\u0142ym ca\u0142\u0105 tamtejsz\u0105 filozofi\u0119 egzystencji: plata o plomo…<\/em> Srebro lub o\u0142\u00f3w (wi\u0119cej t\u0142umaczy\u0107 chyba nie trzeba…) – wymowne to i celne. Wszystko zatem, co do Meksyku trafia, ju\u017c we w\u0142asnej, nienaruszonej postaci nie wraca (je\u015bli w og\u00f3le wybiera si\u0119 wraca\u0107). Zmielone jest dos\u0142ownie lub metaforycznie. Kl\u0105twa Montezumy… <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Patrick Deville Viva Prze\u0142o\u017cy\u0142 Jan Maria K\u0142oczowski Oficyna Literacka Noir sur Blanc, Warszawa 2018 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Czarna dziura pod wulkanami Gdy spojrze\u0107 na sylwetkow\u0105 mapk\u0119 Meksyku, jednobarwn\u0105 jak plama w testach Rorschacha, wida\u0107 tromboidaln\u0105 (tr\u0105boidaln\u0105?) struktur\u0119, wspieraj\u0105c\u0105 odw\u0142ok na ramieniu czy te\u017c statywie Baja California i bezwstydnie, rozwi\u0105\u017ale wypinaj\u0105c\u0105 stercz\u0105cy fiut Jukatanu, r\u017cn\u0105cy na wskro\u015b nieskalany b\u0142\u0119kit Karaibskiego Morza. Figura jakby anus mundi czy czego\u015b w tym rodzaju. Meksyk to wszystko\u017cerny jamoch\u0142on \u2013 cokolwiek si\u0119 tam po\u015ble, wszystko znika: ludzie, idee, pieni\u0105dze, dobre wychowanie, pomys\u0142y, pie\u015bni, materia\u0142y wybuchowe… Jakby to by\u0142a jaka\u015b rosiczka \u2013 owado\u017cerna ro\u015blinka o wyj\u0105tkowo atrakcyjnej szacie i wabi\u0105cym zapachu… Meksyk \u2013 synonim wiecznotrwa\u0142ej rozpierduchy, pocz\u0119tej w grzechu za\u0142o\u017cycielskim Hern\u00e1na Cort\u00e9sa \u2013 bezlitosnego mordercy, krwawego rabusia, brutalnego zdobywcy, pomys\u0142owego stratega i ofiarnego rozkrzewiciela jedynej prawdziwej wiary katolickiej. Poniewa\u017c wszystkie jego plany si\u0119 powiod\u0142y, nie by\u0142o powa\u017cnego powodu, by z grzechem Cort\u00e9sa walczy\u0107. Przecie\u017c si\u0119 sprawdzi\u0142… Rozpierducha nadal trwa (kartele narkotykowe…) i trwa\u0107 b\u0119dzie, za\u015b symbolem jej pozostanie aforyzm, streszczaj\u0105cy w sensie \u015bcis\u0142ym ca\u0142\u0105 tamtejsz\u0105 filozofi\u0119 egzystencji: plata o plomo… Srebro lub o\u0142\u00f3w (wi\u0119cej t\u0142umaczy\u0107 chyba nie trzeba…) – wymowne to i celne. Wszystko zatem, co do Meksyku trafia, ju\u017c we w\u0142asnej, nienaruszonej postaci nie…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1240,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[128,36],"tags":[35],"wppr_data":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1238"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1238"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1238\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1320,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1238\/revisions\/1320"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1240"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1238"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1238"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1238"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nOcena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/span><\/p>\nCzarna dziura pod wulkanami<\/span><\/h3>\n
\nMamy przecie\u017c w tej kwestii ca\u0142kiem niedawne polskie do\u015bwiadczenie: S\u0142awomir Mro\u017cek w ostatniej chwili ewakuowa\u0142 si\u0119 z Meksyku, unikaj\u0105c wiekuistego unicestwienia… A szuka\u0142 tam, c\u00f3\u017c za paradoks, schronienia przed gwa\u0142tem tego \u015bwiata. Tak, tak \u2013 wybieraj\u0105c si\u0119 do Meksyku, lepiej mie\u0107 op\u0142acony bilet powrotny i nie przegapi\u0107 terminu, a kwitu pilnowa\u0107 jak oka w g\u0142owie. S\u0105 w zasadzie tylko dwa sposoby obrony. Pierwszy to mie\u0107 kotwic\u0119 silniejsz\u0105 ni\u017c Meksyk. Mro\u017cek mia\u0142 Polsk\u0119 \u2013 niezale\u017cnie od tego, co o niej m\u00f3wi\u0142 lub pisa\u0142… Drugi \u2013 to nie mie\u0107 w og\u00f3le \u017cadnej kotwicy, anie nie odczuwa\u0107 potrzeby posiadania takowej; wtedy nawet Meksyk nie zatrzyma…
\nPatrick Deville \u2013 francuski pisarz, podr\u00f3\u017cnik, tropiciel biograficznych \u015blad\u00f3w \u2013 trafi\u0142 do Meksyku tropem jednej z wa\u017cniejszych postaci pierwszej po\u0142owy XX stulecia: niejakiego Lejba Dawidowicza Bronsztejna \u2013 syna ukrai\u0144skiego \u017cydowskiego rolnika-dzier\u017cawcy (tak, tak \u2013 byli i tacy…) spod Odessy: my\u015bliciela, dyplomaty, dow\u00f3dcy wielkiej armii, publicysty i wiecznego rewolucjonisty. Tego ostatniego w sensie \u015bcis\u0142ym jako tw\u00f3rcy i propagatora teorii trwa\u0142ej globalnej rewolucji (dysydenckiej, wr\u0119cz schizmatycznej wobec koncepcji leninowsko-stalinowskich) i w sensie lu\u017aniejszym, metaforycznym \u2013 jako sympatycznego aktywisty, \u017cyj\u0105cego wedle rewolucyjnych zasad moralnych (wbrew powszechnemu przekonaniu s\u0105 takie!). Lew Trocki (jest powszechnie znany w \u015bwiecie pod takim nazwiskiem, jednym z licznych pseudonim\u00f3w konspiracyjnych, kt\u00f3ry jako\u015b przywar\u0142 do niego na sta\u0142e) istotnie sp\u0119dzi\u0142 kilka lat w Meksyku (ale nie ca\u0142kiem dobrowolnie…) i tam jego \u017cycie dobieg\u0142o kresu. Nie wiem, czy Deville trafi\u0142 do Meksyku, \u015bwiadomie szukaj\u0105c jego \u015blad\u00f3w, czy te\u017c natkn\u0105\u0142 si\u0119 na nie przypadkiem i temat od\u0142o\u017cy\u0142 na p\u00f3\u017aniej, To nieistotne \u2013 wa\u017cne, \u017ce ten historyczno-biograficzny esej w og\u00f3le powsta\u0142. R\u00f3wnie wa\u017cne jest, \u017ce Deville skomplikowa\u0142 nieco narracj\u0119, wplataj\u0105c w\u0105tek angielskigo pisarza Malcolma Lowry’ego, kt\u00f3ry w tym samym czasie co Trocki mieszka\u0142 w Meksyku, zapijaj\u0105c si\u0119 powoli na \u015bmier\u0107 solidnymi dawkami mezkalu z pora\u017caj\u0105c\u0105 regularno\u015bci\u0105 wprowadzanego do organizmu w barach Cuernavaki i Oaxaki \u2013 na koszt bogatego taty bur\u017cuja. Trocki i Lowry zapewne nigdy si\u0119 nie spotkali, a je\u015bli tak, to bardzo przelotnie, bez \u015bwiadomo\u015bci i bez pami\u0119ci… Wieczny rewolucjonista Trocki by\u0142 odizolowany od mistycznej aury Meksyku, \u017cy\u0142 w kokonie swych idei i politycznych machinacji na wielka skal\u0119. Lowry by\u0142 otwarty na wiatr meksyka\u0144skiej tajemnicy, ch\u0142on\u0105\u0142 wszystko w pijanym widzie… Potem wyjecha\u0142 na p\u00f3\u0142noc, do kanadyjskiego Vancouver i po latach tw\u00f3rczej m\u0119ki pos\u0142a\u0142 wydawcy swe jedyne godne uwagi dzie\u0142o, arcypowie\u015b\u0107 XX wieku \u201ePod wulkanem\u201d. T\u0119 wielko\u015b\u0107 da\u0142 mu Meksyk, ale \u017cycie wpr\u0119dce zabra\u0142… \u015alepy na kolory, mistyk\u0119, odporny na wiatr \u015bwiata Trocki robi\u0142 swoj\u0105 rewolucj\u0119, by w ko\u0144cu, gdy w obliczu kolejnej globalnej wojny straci\u0142y sens i chwilowo przesta\u0142y by\u0107 gro\u017ane teorie lutta continua, zgin\u0105\u0107 z rozbit\u0105 czekanem czaszk\u0105 \u2013 z r\u0119ki agenta pami\u0119tliwego psychopaty Stalina, niejakiego Ram\u00f3na Mercadera. Mistrza r\u0119cznej roboty; nie mieli wtedy jeszcze w arsenale NKWD ani polonu, ani \u201enowiczoka\u201d…
\nRewolucja \u2013 jak zwykle \u2013 okaza\u0142a si\u0119 niepotrzebnie okrutna, z\u0142o\u015bliwa i tch\u00f3rzliwa. Swych wodz\u00f3w, kt\u00f3ry wierzyli we w\u0142asne has\u0142a, bezlito\u015bnie i podst\u0119pnie mordowa\u0142a, odbiera\u0142a instynkt samozachowawczy, \u0142ama\u0142a kr\u0119gos\u0142upy, poni\u017ca\u0142a. Ale nie kastrowa\u0142a \u2013 tak dalece si\u0119gn\u0105\u0107 nie potrafi\u0142a. Mieszkaj\u0105cy w niebieskim domku w ogrodzie w Coyoac\u00e1n – dzielnicy Ciudad Mexico \u2013 Lew Trocki korzysta\u0142 z go\u015bciny nie tylko \u00f3wczesnego prezydenta republiki L\u00e1zaro C\u00e1rdenasa, ale i malarki Fridy Kahlo (jej by\u0142 dom), wtedy akurat \u017cony wielkiego malarza, autora tysi\u0119cy metr\u00f3w kwadratowych s\u0142awnych, ekscytuj\u0105cy fresk\u00f3w i… komunisty Diega Rivery. Diego nie by\u0142 wzorem cn\u00f3t ma\u0142\u017ce\u0144skich, rewolucyjnych ani \u017cadnych innych, wi\u0119c plotka o \u201eodwetowym\u201d romansie Fridy z rosyjskim przybyszem mog\u0142a nie by\u0107 ca\u0142kiem bezpodstawna. Przeciwnie… Deville utrzymuje, czerpi\u0105c przekonanie z korespondencji i rozlicznych \u015bwiadectw z drugiej r\u0119ki, \u017ce romans na pewno mia\u0142 miejsce. Mo\u017cliwe, wielce nawet prawdopodobne… By\u0142aby\u017c zatem Frida ostatni\u0105 kobiet\u0105 w \u017cyciu wiecznego rewolucjonisty? (Nie licz\u0105c stale obecnej \u017cony Natalii Siedowej…) To pi\u0119knie – to by znaczy\u0142o, \u017ce \u015bwiat jednak jest normalny.
\nAle w krainie wulkan\u00f3w, pod okiem starego El Popo (czyli Popocat\u00e9petl \u2013 bagatela: 5426 metr\u00f3w nad poziom morza…) okazywanie rado\u015bci z faktu, \u017ce \u015bwiat jednak jest normalny, to ryzykowne, zgo\u0142a podejrzane podej\u015bcie. Lepiej, bezpieczniej chyba \u017cy\u0107 w boja\u017ani, racz\u0105c si\u0119 magi\u0105 i w\u00f3dk\u0105 \u2013 tylko odp\u0119dzaj\u0105c demony, miast uczciwie si\u0119 z nimi zmierzy\u0107. Trocki usi\u0142owa\u0142 \u017cy\u0107 normalnie, cho\u0107 przeczuwa\u0142, \u017ce zosta\u0142 skazany na \u015bmier\u0107 w chwili, gdy ze Zwi\u0105zku Radzieckiego (gdzie przecie\u017c by\u0142 figur\u0105 w pierwszej pi\u0105tce przyw\u00f3dc\u00f3w pa\u0144stwa i rewolucji…) wymkn\u0105\u0142 si\u0119 do Turcji, potem Francji, Norwegii i wreszcie Meksyku. Dzie\u0142o jego \u017cycia \u2013 tzw. Czwarta Mi\u0119dzynarod\u00f3wka \u2013 dotkni\u0119te by\u0142o osobliwym schorzeniem; ledwie kt\u00f3rakolwiek z jej kom\u00f3rek osi\u0105gn\u0119\u0142a magiczn\u0105 liczb\u0119 sze\u015bciu cz\u0142onk\u00f3w, zaczyna\u0142a si\u0119 dzieli\u0107 i k\u0142\u00f3ci\u0107, niezdolna do jakiejkolwiek akcji. Zabra\u0142 si\u0119 zatem za pisanie krytycznej biografii Koby D\u017cugaszwilego -swego niegdy\u015b przyjaciela i wsp\u00f3\u0142towarzysza walki, potem zawzi\u0119tego, \u015bmiertelnego wroga. Ciekawe, czy naprawd\u0119, w g\u0142\u0119bi serca \u017ca\u0142owa\u0142, \u017ce gdy w 1923 roku m\u00f3g\u0142 to bezpiecznie i bez trudu zrobi\u0107, nie rozgni\u00f3t\u0142 go jak pluskw\u0119… Hiszpania ju\u017c pad\u0142a. Czekan zab\u00f3jcy dosi\u0119gn\u0105\u0142 jego m\u00f3zgu akurat w trakcie pisania… Ulubionej aktywno\u015bci, kt\u00f3rej bez zniech\u0119cenia oddawa\u0142 si\u0119 ca\u0142e \u017cycie…
\nMalcolm Lowry za\u015b, wsp\u00f3\u0142towarzysz wulkanicznej niepewno\u015bci Trockiego (ale tylko w wyobra\u017ani tw\u00f3rczej nieposkromionego erudyty Deville’a…), musia\u0142 zmieni\u0107 klimat na nieomal podbiegunowy, by swoje udr\u0119ki utrwali\u0107 na papierze. Musia\u0142 wyj\u015b\u0107 z fazy trwa\u0142ej gl\u0105twy (\u017ce pozwolimy sobie u\u017cy\u0107 witkacowskiej terminologii), zdusi\u0107 demona Katzahuatla z dala od miejsca jego narodzin. Wiem \u2013 powiecie, \u017ce w \u015bnie\u017cno-deszczowych ost\u0119pach ko\u0142o Vancouver mo\u017cna pi\u0107 r\u00f3wnie dobrze, gruntownie i dokumentnie, jak w tropikalnej bez ma\u0142a Cuernavace czy Oaxace, a tamtejsze kace r\u00f3wnie barokowe, wznios\u0142e i upadlaj\u0105ce mog\u0105 by\u0107 jak fantasmagorie po mezkalu w meksyka\u0144skiej czarnej dziurze. Wiem… Ale Lowry chyba bardzo chcia\u0142 si\u0119 ratowa\u0107, by napisa\u0107 swe opus magnum. Zd\u0105\u017cy\u0142, lecz na d\u0142u\u017cej determinacji mu nie starczy\u0142o…
\nFantastyczny, wci\u0105gaj\u0105cy w lektur\u0119 jest esej Deville’a. I ostrzegam \u2013 bez og\u00f3lnego przygotowania historycznego tudzie\u017c<\/strong> literackiego ta lektura b\u0119dzie trudnym wyzwaniem. Znajomo\u015b\u0107 Malcolma Lowry’ego za\u015b przyda si\u0119 szczeg\u00f3lnie \u2013 w ka\u017cdym sensie, nie tylko po to, by poj\u0105\u0107 Deville’a… Ale w\u0142o\u017cony w czytanie trud si\u0119 op\u0142aci. \u201eViva\u201d to lekcja \u017cycia. Eseistyka stosowana i pouczaj\u0105ca…
\nTomasz Sas
\n(18 09 2018)
\nP.S. Pisze mi czytelnik tego bloga, bym przy\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 do obrony s\u0142\u00f3wka \u201etudzie\u017c\u201d – podobno niemi\u0142osiernie wykastrowanego podczas przygotowa\u0144 do narodowego czytania \u201ePrzedwio\u015bnia\u201d. No to si\u0119 przy\u0142\u0105czam. Ale w zasadzie nie musz\u0119. Uwa\u017cam bowiem, \u017ce najlepszym sposobem obrony takich starych pi\u0119knych s\u0142\u00f3w z wokabularza polszczyzny nie jest wyra\u017canie oburzenia, gdy jaki\u015b popapraniec, fr\u0119dzel, samozwa\u0144czy j\u0119zykoznawca robi na nie zamach. Najlepszym sposobem obrony jest sta\u0142e ich u\u017cywanie w mowie i pi\u015bmie, co te\u017c czyni\u0119 od zawsze. \u017badni dobosze i dudziarze mnie od tego nie odstr\u0119cz\u0105… (TS)<\/p>\n
\n