![\"\"](\"http:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/milton-ministerstwo-20180906-poziom-300x204.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Rekomendacja: 4\/7<\/strong><\/span> Ka\u017cdy, kto my\u015bli, \u017ce wojn\u0119 da si\u0119 prowadzi\u0107 d\u017centelme\u0144skimi metodami, rodem z boiska do krykieta, jest ju\u017c trupem, tylko jeszcze o tym nie wie… Ten typ my\u015blenia nie by\u0142 powszechny w brytyjskich si\u0142ach zbrojnych (wyj\u0105wszy mo\u017ce niekt\u00f3re formacje imperialne z kolonii) przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105. Armia, a w zasadzie podejmuj\u0105cy decyzje jej korpus oficerski, nas\u0105czony by\u0142 do szpiku ko\u015bci ideologi\u0105 szlachetnej wojny, wed\u0142ug regu\u0142 honorowych i zasad fair play, sprawdzaj\u0105cych si\u0119 od dziesi\u0119cioleci na boiskach angielskich szk\u00f3\u0142 (nawet tej w Rugby, gdzie wynaleziono zabaw\u0119 o do\u015b\u0107 mocnych, jak na angielskie obyczaje, prawid\u0142ach…); przecie\u017c jak trzeba by\u0142o komu\u015b da\u0107 w mord\u0119, robiono to wedle zasad boksu, skodyfikowanych przez markiza Queensberry… Giles Milton Ministerstwo Nied\u017centelme\u0144skich Dzia\u0142a\u0144 Wojennych Prze\u0142o\u017cy\u0142 Krzysztof Ob\u0142ucki Oficyna Literacka Noir sur Blanc, Warszawa 2018 Rekomendacja: 4\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Zabij albo zgi\u0144! Ka\u017cdy, kto my\u015bli, \u017ce wojn\u0119 da si\u0119 prowadzi\u0107 d\u017centelme\u0144skimi metodami, rodem z boiska do krykieta, jest ju\u017c trupem, tylko jeszcze o tym nie wie… Ten typ my\u015blenia nie by\u0142 powszechny w brytyjskich si\u0142ach zbrojnych (wyj\u0105wszy mo\u017ce niekt\u00f3re formacje imperialne z kolonii) przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105. Armia, a w zasadzie podejmuj\u0105cy decyzje jej korpus oficerski, nas\u0105czony by\u0142 do szpiku ko\u015bci ideologi\u0105 szlachetnej wojny, wed\u0142ug regu\u0142 honorowych i zasad fair play, sprawdzaj\u0105cych si\u0119 od dziesi\u0119cioleci na boiskach angielskich szk\u00f3\u0142 (nawet tej w Rugby, gdzie wynaleziono zabaw\u0119 o do\u015b\u0107 mocnych, jak na angielskie obyczaje, prawid\u0142ach…); przecie\u017c jak trzeba by\u0142o komu\u015b da\u0107 w mord\u0119, robiono to wedle zasad boksu, skodyfikowanych przez markiza Queensberry… W sumie to ciekawe \u2013 sk\u0105din\u0105d przecie\u017c armie i floty Ich Kr\u00f3lewskich Mo\u015bci mia\u0142y w \u201edorobku\u201d mocne epizody i krwawe wyczyny na polu walki. By nie si\u0119ga\u0107 daleko w przesz\u0142o\u015b\u0107, zacznijmy od powstania sipaj\u00f3w w Indiach, wojen afga\u0144skich, konfliktu z plemionami Zulus\u00f3w, wojny burskiej (to tam wynaleziono ob\u00f3z koncentracyjny…), awantur w Chinach… To nie by\u0142y wojenki d\u017centelmen\u00f3w. Podobnie jak Wielka Wojna, dzi\u015b zwana pierwsz\u0105 \u015bwiatow\u0105 \u2013 to…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1221,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[26,234],"tags":[215],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1219"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1219"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1219\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2063,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1219\/revisions\/2063"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1221"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1219"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1219"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1219"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nOcena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/span><\/p>\nZabij albo zgi\u0144!<\/span><\/h3>\n
\nW sumie to ciekawe \u2013 sk\u0105din\u0105d przecie\u017c armie i floty Ich Kr\u00f3lewskich Mo\u015bci mia\u0142y w \u201edorobku\u201d mocne epizody i krwawe wyczyny na polu walki. By nie si\u0119ga\u0107 daleko w przesz\u0142o\u015b\u0107, zacznijmy od powstania sipaj\u00f3w w Indiach, wojen afga\u0144skich, konfliktu z plemionami Zulus\u00f3w, wojny burskiej (to tam wynaleziono ob\u00f3z koncentracyjny…), awantur w Chinach… To nie by\u0142y wojenki d\u017centelmen\u00f3w. Podobnie jak Wielka Wojna, dzi\u015b zwana pierwsz\u0105 \u015bwiatow\u0105 \u2013 to nie tylko mecze pi\u0142karskie na ziemi niczyjej, nie tylko wsp\u00f3lne bo\u017conarodzeniowe kol\u0119dy w okopach. To hekatomba milion\u00f3w m\u0142odych m\u0119\u017cczyzn, gdy bagnet i granat r\u0119czny walczy\u0142y o palm\u0119 pierwsze\u0144stwa w zabijaniu z szrapnelem (angielski wynalazek!), gazem bojowym i karabinem maszynowym Maxima. Ten ostatni chyba wygra\u0142…
\nMimo tak krwawej lekcji ch\u0142opcy z Eton i Harrow, uniwersytet\u00f3w Cambridge i Oxford, czy creme de la creme tej kasty: absolwenci akademii Sandhurst i Woolwich (kwintesencja regulaminowej g\u0142upoty i honorowych zasad…) wci\u0105\u017c naiwnie ho\u0142dowali regu\u0142om fair play z boiska. Na szcz\u0119\u015bcie nie wszyscy, bo inaczej Anglia t\u0119 wojn\u0119 – najwa\u017cniejsz\u0105 jak dot\u0105d z wojen \u2013 by przegra\u0142a. Ksi\u0105\u017cka Miltona jest w\u0142a\u015bnie o tych \u201enie wszystkich\u201d.
\nWiosn\u0105 1939 roku nikt rozs\u0105dnie, logicznie my\u015bl\u0105cy w Anglii (i nieulegaj\u0105cy przy tym naiwnym z\u0142udzeniom pacyfisty…) nie s\u0105dzi\u0142, \u017ce kartki kancelaryjnego papieru, kt\u00f3rymi p\u00f3\u0142 roku wcze\u015bniej na lotnisku londy\u0144skim rado\u015bnie powiewa\u0142 sir Neville Chamberlain, s\u0105 co\u015bkolwiek warte. Hitler zaj\u0105\u0142 Czechos\u0142owacj\u0119 (Austri\u0119 mia\u0142 ju\u017c w \u0142apach wcze\u015bniej, podobnie jak zag\u0142\u0119bie Saary) obsadzi\u0142 Memel, czyli K\u0142ajped\u0119 \u2013 portow\u0105 enklaw\u0119 na Litwie, sposobi\u0142 si\u0119 na Gda\u0144sk i reszt\u0119 Polski, urabia\u0142 swego przyjaciela \u2013 caro Benito<\/em> \u2013 by wesprze\u0107 si\u0119 w rejonie \u015br\u00f3dziemnomorskim i Afryce, szuka\u0142 sprzymierze\u0144c\u00f3w na Bliskim i \u015arodkowym Wschodzie, konferowa\u0142 z Japo\u0144czykami, kombinowa\u0142, jakby tu cho\u0107 na chwil\u0119 zneutralizowa\u0107 Stalina i nie prowokowa\u0107 Amerykan\u00f3w… Paru trze\u017awych polityk\u00f3w (cho\u0107 w przypadku jednego z nich \u2013 sir Winstona Churchilla – s\u0142\u00f3wko \u201etrze\u017awy\u201d by\u0142o poj\u0119ciem symbolicznym), niekoniecznie z pierwszych rz\u0119d\u00f3w foteli w Izbie Gmin, wesp\u00f3\u0142 z kilkoma oficerami (z kt\u00f3rych \u017caden jeszcze nie s\u0142u\u017cy\u0142 w stopniu powy\u017cej pu\u0142kownika czy komandora…), zacz\u0119\u0142o na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119 pracowa\u0107 nad alternatywnymi pomys\u0142ami na wypadek wojny. Robili to bez rozkazu, czasem nawet bez wiedzy prze\u0142o\u017conych, co za\u015bwiadcza o stanie ich umys\u0142\u00f3w i priorytetach. Priorytetem najwa\u017cniejszym by\u0142a Wielka Brytania i jej globalne imperium…
\nKlan \u201ealternatywnych\u201d wyszed\u0142 ze s\u0142usznego za\u0142o\u017cenia, \u017ce przynajmniej w pierwszej fazie konfliktu ich kraj niewiele b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 zdzia\u0142a\u0107 przeciw Niemcom. Nale\u017cy zatem oszcz\u0119dnie szafowa\u0107 zasobami i obietnicami. Owszem, walk\u0119 nale\u017cy podj\u0105\u0107 \u2013 i to jak najdalej od klif\u00f3w Devonu i Dover, od pla\u017c Kentu. Ale w stanie najwy\u017cszej konieczno\u015bci trzeba mie\u0107 czym si\u0119 broni\u0107 przed inwazj\u0105, nie marnuj\u0105c przedtem nadmiernie i broni, i sprz\u0119tu, i wyszkolonych ludzi zw\u0142aszcza, na polach Europy czy gdzie b\u0105d\u017a… A gdy ju\u017c dojdzie do walki na pla\u017cach i dalej w g\u0142\u0105b Wyspy (niemiecka operacja Seel\u00f6we by\u0142a nader realn\u0105 gro\u017ab\u0105…), warto by\u0142oby mie\u0107, opr\u00f3cz wojsk regularnych i uzbrojonego w wid\u0142y tudzie\u017c stare dubelt\u00f3wki pospolitego ruszenia z Home Guard, co\u015b w rodzaju w\u0142asnych… partyzant\u00f3w, wy\u0107wiczonych zawczasu do walki z zaskoczenia na flankach lub za liniami wroga. Zadanie wzi\u0105\u0142 na siebie pewien podpu\u0142kownik, wycieraj\u0105cy ty\u0142ek o krzes\u0142o przy ma\u0142o satysfakcjonuj\u0105cej, papierkowej robocie w centrali wywiadu, niejaki Colin Gubbins \u2013 Szkot, weteran (i bohater) poprzedniej wojny. To on jest g\u0142\u00f3wn\u0105 postaci\u0105 ksi\u0105\u017cki Miltona, a jego wojenna kariera, pe\u0142na niesamowitych zdarze\u0144, fascynuj\u0105cych operacji, zaskakuj\u0105cych zwrot\u00f3w akcji, to materia\u0142 na wielki, monumentalny epos (niechby ju\u017c serial telewizyjny…).
\nGiles Milton \u2013 brytyjski specjalista od tzw. narracji historycznej, czyli literatury w spos\u00f3b popularny, niemniej jednak profesjonalny przybli\u017caj\u0105cej epizody i postacie z brytyjskiej historii, do tej pory pisz\u0105cy raczej o epoce wielkich odkry\u0107 geograficznych, o pocz\u0105tkach ekspansji imperium (nawet o wojnie Anglii z Holandi\u0105 o… ga\u0142k\u0119 muszkato\u0142ow\u0105), zabra\u0142 si\u0119 za histori\u0119 z epoki II wojny \u015bwiatowej, bo zapewne jej bohaterowie \u201euwiedli\u201d go sw\u0105 wyj\u0105tkowo\u015bci\u0105. Banda dzikich chuligan\u00f3w, indywidu\u00f3w spod ciemnej gwiazdy ratuj\u0105ca Imperium \u2013 to jest temat… A Milton umie takie rzeczy pisa\u0107 \u2013 na sw\u00f3j spos\u00f3b \u2013 nieco ironiczny, nieco persyfla\u017cowy, pe\u0142en werwy i dba\u0142o\u015bci o ekscytuj\u0105ce szczeg\u00f3\u0142y. Wtedy robi si\u0119 niemal powie\u015b\u0107 sensacyjna, thriller wojenno-szpiegowski, cho\u0107 przecie\u017c fikcji w tej opowie\u015bci nie ma za grosz, Szczeg\u00f3\u0142y w wersji zapami\u0119tanej przez uczestnik\u00f3w akcji, zapisane w dokumentach. Dialogi tudzie\u017c. Nic \u201edomy\u015blonego\u201d – czytasz, pok\u0142adaj\u0105c ufno\u015b\u0107, \u017ce tak w\u0142a\u015bnie by\u0142o…
\nWi\u0119kszo\u015b\u0107 tych akcji, kt\u00f3re wymy\u015bli\u0142, kt\u00f3rymi dowodzi\u0142 Gubbins i jego ludzie, wesz\u0142a do kanonu opowie\u015bci o zagadkach, tajemnicach i zaskakuj\u0105cych wydarzeniach wojny. Niekt\u00f3re nawet sfilmowano \u2013 cho\u0107by dywersj\u0119 w Norsk Hydro, norweskiej fabryce ci\u0119\u017ckiej wody, czy bitw\u0119 o szyny przed l\u0105dowaniem w Normandii – bitw\u0119, kt\u00f3ra wydatnie op\u00f3\u017ani\u0142a dyslokacj\u0119 rezerw Wehrmachtu na pole bitwy o przycz\u00f3\u0142ki opanowane przez desant. Inne zdarzenia sta\u0142y si\u0119 podstaw\u0105 kanonu mitologicznej wersji wojny jako romantycznej, pe\u0142nej pasji, honorowych zachowa\u0144 i po\u015bwi\u0119ce\u0144 przygody m\u0142odych d\u017centelmen\u00f3w. Na przyk\u0142ad udana, ale krwawa, z pozoru szale\u0144cza, lecz dobrze skalkulowana szar\u017ca (mimo wszystko wariacka – ca\u0142kiem jak szar\u017ca Lekkiej Brygady pod Ba\u0142ak\u0142aw\u0105) niszczyciela HMS \u201eCampbeltown\u201d przeciw wrotom najwi\u0119kszego po tej stronie Atlantyku suchego doku w Saint-Nazaire…
\nZas\u0142ug\u0105 Miltona jest zebranie wszystkich tych \u201echuliga\u0144skich wyczyn\u00f3w\u201d w jednej ksi\u0105\u017cce i opisanie ich jako skoordynowanej, przemy\u015blanej i doskonale dowodzonej kampanii, zaprojektowanej przez zesp\u00f3\u0142 ludzi wszechstronnie przygotowanych, zdeterminowanych, nieustraszonych, pomys\u0142owych (ba, zgo\u0142a genialnych…), pos\u0142uguj\u0105cych si\u0119 fantazj\u0105 niepor\u00f3wnanie cz\u0119\u015bciej ni\u017c regulaminami, pracuj\u0105cych latami na skraju wyczerpania fizycznego i nerwowego. SOE (Special Operations Executive) \u2013 Kierownictwo Operacji Specjalnych \u2013 by\u0142o organizacj\u0105 nie maj\u0105c\u0105 sobie r\u00f3wnych w dziejach wojen. Oczywi\u015bcie mniemanie, \u017ce mia\u0142o ono decyduj\u0105cy wp\u0142yw na zwyci\u0119stwo aliant\u00f3w, jest raczej nieuprawnione. Ale wielce romantyczna, bohaterska historia dzia\u0142a\u0144 dywersyjnych i w og\u00f3le partyzanckich, prowadzonych przez \u015bmia\u0142ych, niekonwencjonalnie my\u015bl\u0105cych \u017co\u0142nierzy i cywil\u00f3w zawsze zas\u0142uguje na uwag\u0119. Mo\u017ce nie jako wz\u00f3r do na\u015bladowania, ale ku pami\u0119ci i pokrzepieniu \u2013 na pewno…
\nLektura Miltona u\u015bwiadomi\u0142a mi, \u017ce druga wojna \u015bwiatowa by\u0142 chyba ostatni\u0105 globaln\u0105 zwad\u0105 w dziejach cywilizacji, w kt\u00f3rej tak\u0105 rol\u0119 odegrali niezwykli, nietuzinkowi ludzie (wliczaj\u0105c nawet tych z Projektu Manhattan…). Na tym tle ludzie Gubbinsa jawi\u0105 si\u0119 jako zesp\u00f3\u0142 fenomenalnych postrzele\u0144c\u00f3w. Taki na przyk\u0142ad Milton Jefferis (weteran wojny kolonialnej w Waziristanie na pakista\u0144sko-afga\u0144skim pograniczu) \u2013 budowniczy most\u00f3w i p\u00f3\u017aniej ich zawzi\u0119ty dekonstruktor, ekspert w dziedzinie stosowania materia\u0142\u00f3w wybuchowych, kt\u00f3ry sta\u0142 na czele zakonspirowanego na podmiejskiej farmie warsztatu produkuj\u0105cego miliony min magnetycznych, zapalnik\u00f3w i innych specjalistycznych \u0142adunk\u00f3w wybuchowych. Albo Stuart Macrae, in\u017cynier lotnictwa i dziennikarz, genialny organizator wszystkiego, co powinno by\u0107 zorganizowane… Czy Cecil Clarke, w cywilu hobbystyczny konstruktor… przyczep kempingowych, a w zespole Gubbinsa \u2013 natchniony wynalazca nowych broni. Albo Eric Sykes i William Fairbairn \u2013 obaj weterani z Chin. Sykes pracowa\u0142 na Dalekim Wschodzie jako przedstawiciel handlowy fabryk Colta i by\u0142 w owym czasie prawdopodobnie najlepszym strzelcem na \u015bwiecie; potrafi\u0142 z ci\u0119\u017ckiego kolta M1911, stoj\u0105c ty\u0142em do celu w p\u00f3\u0142przysiadzie, mi\u0119dzy nogami wpakowa\u0107 ca\u0142y magazynek w dziesi\u0105tk\u0119… Fairbairn natomiast by\u0142 policjantem z Szanghaju, kt\u00f3ry po mistrzowsku opanowa\u0142 kilkana\u015bcie system\u00f3w walki wr\u0119cz i zab\u00f3jczo skutecznie pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 no\u017cem; sam zreszt\u0105 skonstruowa\u0142 majcher o morderczych parametrach i takim\u017ce przeznaczeniu, u\u017cywany we wszystkich alianckich formacjach komandos\u00f3w. Obaj chi\u0144scy emeryci na wrzosowiskach Szkocji perfekcyjnie wyszkolili kilka tysi\u0119cy dywersant\u00f3w, cichociemnych, agent\u00f3w i innych specjalist\u00f3w od skrytej eliminacji przeciwnik\u00f3w…
\nWystarczy\u0142o tylko niczego nie spieprzy\u0107 i nie zaprzepa\u015bci\u0107 unikatowych talent\u00f3w gromadki Gubbinsa. Gdyby chcieli porusza\u0107 si\u0119 utartymi, regulaminowymi \u015bcie\u017ckami w armii brytyjskiej, nic by si\u0119 nie uda\u0142o. Do ko\u0144ca wojny \u017caden ich pomys\u0142 nie uko\u0144czy\u0142by drogi s\u0142u\u017cbowej. Na szcz\u0119\u015bcie wszystkim \u017cywo interesowa\u0142 si\u0119 Winston Churchill, najpierw Pierwszy Lord Admiralicji, p\u00f3\u017aniej premier Gabinetu Wojennego Jego Kr\u00f3lewskiej Mo\u015bci \u2013 z usposobienia i techniki my\u015blenia taki sam \u201ewojenny chuligan\u201d jak ludzie z SOE. Milton bardzo precyzyjnie to wszystko wypunktowa\u0142 \u2013 wojna jest (by\u0142a…) zbyt powa\u017cn\u0105 spraw\u0105, by j\u0105 w ca\u0142o\u015bci powierza\u0107 zawodowym wojskowym; margines szale\u0144stwa zosta\u0107 musi!
\nUwa\u017cam si\u0119 za ponadprzeci\u0119tnie poinformowanego o wojennej historii, ale bez lektury Gubbinsa moja wiedza o wysadzeniu wiaduktu Gorgopotamos w Grecji czy pirackim uprowadzeniu w\u0142oskiego statku (zaopatruj\u0105cego po cichu u-booty) z redy portu na hiszpa\u0144skiej w\u00f3wczas wyspie Fernando Po u wybrze\u017cy Afryki w Zatoce Gwinejskiej, by\u0142aby wci\u0105\u017c na poziomie niesprawdzonych pog\u0142osek… Aha, to podobno Gubbins pokierowa\u0142 tu\u017c przed wybuchem wojny akcj\u0105 wywiezienia z o\u015brodka deszyfra\u017cu w Pyrach niemieckiej maszyny, znanej p\u00f3\u017aniej jako Enigma… W tej sytuacji \u2013 mi\u0142ej lektury!
\nTomasz Sas<\/strong>
\n(8 09 2018)<\/strong><\/p>\n
\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"