![\"\"](\"http:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/chaos-20180820-poziom-300x191.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Rekomendacja: 4\/7<\/strong><\/span> Marek Orzechowski jest dziennikarzem z wieloletnim do\u015bwiadczeniem, wytrawnym i przenikliwym analitykiem tzw. sytuacji mi\u0119dzynarodowej tudzie\u017c dociekliwym, spostrzegawczym reporterem. Czyli ma wszystkie niezb\u0119dne przymioty, by nieodwo\u0142alnie zosta\u0107… pesymist\u0105. Pesymizm ten ma rozmiary i\u015bcie monumentalne \u2013 podobnie jak monumentalne s\u0105 zagro\u017cenia (ju\u017c nie potencjalne \u2013 bole\u015bnie realne…) porz\u0105dku \u015bwiata. Zagro\u017cenia takie, jak je widzi Orzechowski. A w zasadzie jedno zagro\u017cenie: chaos, Ustabilizowany bowiem porz\u0105dek \u015bwiata, jaki znali\u015bmy przed zamachem 11 wrze\u015bnia, upadkiem Lehman Brothers i katastrof\u0105 Niemiec na mundialu w Rosji, se ne vrati \u2013 przynajmniej w daj\u0105cej si\u0119 przewidzie\u0107 czy ekstrapolowa\u0107 przysz\u0142o\u015bci. Chaos, zdaniem Orzechowskiego, nie jest w gruncie rzeczy rezultatem biegu spraw, kt\u00f3ry to bieg, m\u00f3wi\u0105c delikatnie, wymkn\u0105\u0142 si\u0119 spod kontroli. Chaos jest narz\u0119dziem sprawowania w\u0142adzy silnych nad s\u0142abymi; pod ci\u0119\u017carem chaosu s\u0142abi padn\u0105, a silni jako\u015b sobie poradz\u0105. Innymi s\u0142owy: chaos nie jest rezultatem proces\u00f3w niekontrolowanych, jeno zaplanowanym instrumentem osi\u0105gania i utrwalania dominacji jednych nad drugimi. I jako taki b\u0119dzie trwa\u0142, bo ma trwa\u0107. Trwa ma\u0107… <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Marek Orzechowski Chaos. Nowy porz\u0105dek \u015bwiata Warszawskie Wydawnictwo Literackie Muza SA, Warszawa 2018 Rekomendacja: 4\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Rien ne va plus! Czy to ju\u017c koniec gry? Marek Orzechowski jest dziennikarzem z wieloletnim do\u015bwiadczeniem, wytrawnym i przenikliwym analitykiem tzw. sytuacji mi\u0119dzynarodowej tudzie\u017c dociekliwym, spostrzegawczym reporterem. Czyli ma wszystkie niezb\u0119dne przymioty, by nieodwo\u0142alnie zosta\u0107… pesymist\u0105. Pesymizm ten ma rozmiary i\u015bcie monumentalne \u2013 podobnie jak monumentalne s\u0105 zagro\u017cenia (ju\u017c nie potencjalne \u2013 bole\u015bnie realne…) porz\u0105dku \u015bwiata. Zagro\u017cenia takie, jak je widzi Orzechowski. A w zasadzie jedno zagro\u017cenie: chaos, Ustabilizowany bowiem porz\u0105dek \u015bwiata, jaki znali\u015bmy przed zamachem 11 wrze\u015bnia, upadkiem Lehman Brothers i katastrof\u0105 Niemiec na mundialu w Rosji, se ne vrati \u2013 przynajmniej w daj\u0105cej si\u0119 przewidzie\u0107 czy ekstrapolowa\u0107 przysz\u0142o\u015bci. Chaos, zdaniem Orzechowskiego, nie jest w gruncie rzeczy rezultatem biegu spraw, kt\u00f3ry to bieg, m\u00f3wi\u0105c delikatnie, wymkn\u0105\u0142 si\u0119 spod kontroli. Chaos jest narz\u0119dziem sprawowania w\u0142adzy silnych nad s\u0142abymi; pod ci\u0119\u017carem chaosu s\u0142abi padn\u0105, a silni jako\u015b sobie poradz\u0105. Innymi s\u0142owy: chaos nie jest rezultatem proces\u00f3w niekontrolowanych, jeno zaplanowanym instrumentem osi\u0105gania i utrwalania dominacji jednych nad drugimi. I jako taki b\u0119dzie trwa\u0142, bo ma trwa\u0107. Trwa ma\u0107… Zdaniem Orzechowskiego \u2013 szybko z tego nie wyjdziemy, je\u015bli w og\u00f3le… W ka\u017cdym za\u015b razie pod…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1205,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[25,165],"tags":[213],"wppr_data":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1203"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1203"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1203\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1332,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1203\/revisions\/1332"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1205"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1203"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1203"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1203"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nOcena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/span><\/p>\nRien ne va plus! Czy to ju\u017c koniec gry?<\/span><\/h3>\n
\nZdaniem Orzechowskiego \u2013 szybko z tego nie wyjdziemy, je\u015bli w og\u00f3le… W ka\u017cdym za\u015b razie pod warunkami, kt\u00f3rych spe\u0142nienie graniczy z cudem… Czarny pesymizm, nieprawda\u017c? W tym momencie wypada postawi\u0107 pytanie metafizyczne: czy pesymista mo\u017ce by\u0107 obiektywny? Innymi s\u0142owy: czy taki, dajmy na to Orzechowski, opisuje \u015bwiat sine ira et studio? Czy pesymista g\u0142\u0119bokodenny, dla kt\u00f3rego konwencjonalna fraza \u201eaniem\u00f3wi\u0142em?\u201d jest machinalnym zakl\u0119ciem na \u015bniadanie (dwa jajeczka, ry\u017c w \u015bmietanie…), mo\u017ce si\u0119 rekomendowa\u0107 publiczno\u015bci jako beznami\u0119tny obserwator (z nutk\u0105 \u017cyczliwo\u015bci…) \u2013 czy raczej jako p\u0142omienny prorok apokalipsy? Innymi s\u0142owy: czy pesymista mo\u017ce by\u0107 obiektywny? Dobre pytanie… W zasadzie pesymizm i optymizm oraz obiektywizm i subiektywizm to poj\u0119cia z r\u00f3\u017cnych porz\u0105dk\u00f3w i w parad\u0119 (w sensie logicznym) sobie nie wchodz\u0105. Skonstruowa\u0107 intelektualn\u0105 figur\u0119 obiektywnego optymisty r\u00f3wnie \u0142atwo jak subiektywnego pesymisty i na odwr\u00f3t \u2013 zreszt\u0105 w ka\u017cdej mo\u017cliwej konfiguracji… pod warunkiem, \u017ce \u017caden z nich nie k\u0142amie, nie kwestionuje fakt\u00f3w, nie przegina. Jest zatem do pomy\u015blenia figura obiektywnego pesymisty… Pod warunkiem, \u017ce uprawia racjonaln\u0105 argumentacj\u0119, nie za\u015b propagand\u0119. Orzechowski jest dobrze poinformowany, ma niez\u0142e archiwa i \u017cyczliwe \u017ar\u00f3d\u0142a w newralgicznych w\u0119z\u0142ach akcji. Nie \u017ceby zaraz \u201eG\u0142\u0119bokie Gard\u0142o\u201d, ale na por\u00f3wnywalnym poziomie kompetencji. No i teren dzia\u0142a\u0144 dobrze spenetrowany. Z Brukseli lepiej wida\u0107, je\u015bli nie ma si\u0119 euroentuzjastycznych okular\u00f3w na oczach. W jego przygotowanie fachowe zatem w\u0105tpi\u0107 nie spos\u00f3b, natomiast w intencje \u2013 nie wypada, nawet je\u015bli zorientujemy si\u0119, \u017ce chce nasz co\u015bkolwiek przestraszy\u0107…
\nA jest si\u0119 czego ba\u0107… Orzechowski we wst\u0119pie do \u201eChaosu\u201d zapewnia nas (str. 11), \u017ce jest optymist\u0105 mimo wszystko, ale to, co prezentuje zdumionej i zaskoczonej publiczno\u015bci, z optymizmem (nawet urz\u0119dowym) nie ma nic wsp\u00f3lnego. Jego zdaniem, jeste\u015bmy w\u0142a\u015bnie w fazie, kt\u00f3ra w ruletce trwa mi\u0119dzy og\u0142oszeniem przez krupiera ko\u0144ca obstawiania, czyli rien ne va plus! – a momentem, gdy kulka na kole wpadnie w przegr\u00f3dk\u0119 z numerem i wszystko staje si\u0119 jasne. Ale zanim kulka nie stanie, gra nie jest przecie\u017c rozstrzygni\u0119ta, lecz ju\u017c nic zrobi\u0107 nie mo\u017cna; trzeba tylko czeka\u0107 na wyrok losu – gryz\u0105c palce, w miar\u0119 mo\u017cno\u015bci z godno\u015bci\u0105… Pu\u015bcili\u015bmy (niekt\u00f3rzy z nas pu\u015bcili) w ruch si\u0142y, nad kt\u00f3rymi panuje przypadek, probabilistyka i \u015blepy los. Tak si\u0119 nam przynajmniej zdaje. W istocie o akcydentalnym chaosie mowy by\u0107 nie mo\u017ce. Ten, kto wo\u0142a: rien ne va plus!, wszystko dok\u0142adnie zaplanowa\u0142, niczego nie zostawi\u0142 przypadkowi, tylko jako\u015b… zapomnia\u0142 nam o wszystkim powiedzie\u0107.
\nOrzechowski systematycznie nawiedza miejsca chaosem ogarni\u0119te, b\u0105d\u017a chaos generuj\u0105ce… Od swojej domowej Brukseli (tam od lat mieszka…) poczynaj\u0105c. Opisuje brukselska dzielnic\u0119 Molenbeek, kt\u00f3r\u0105 dziennikarze medi\u00f3w sto\u0142ecznych nazywaj\u0105 separatystycznym pa\u0144stwem muzu\u0142ma\u0144skim, kt\u00f3re z Belgi\u0105 nie ma nic wsp\u00f3lnego \u2013 funkcjonuje r\u00f3wnolegle, w\u0142adzy i jej policji nie uznaje, podatk\u00f3w nie p\u0142aci (komu \u2013 niewiernym?), ale po fundusze wyci\u0105ga r\u0119ce. Nikt tam na co dzie\u0144 nie m\u00f3wi po francusku ani po flamandzku; nie ma ksi\u0119gar\u0144, bibliotek, kiosk\u00f3w z gazetami, kin, teatr\u00f3w… Dw\u00f3ch na pi\u0119ciu znanych wojownik\u00f3w islamskiego d\u017cihadu w Europie i na bliskowschodnim pograniczu ma w dokumentach (je\u017celi w og\u00f3le je maj\u0105…) adres w Molenbeek.
\nOrzechowski analizuje wydarzenia w Libii – upadek re\u017cimu Kaddafiego, rewolty w Tunezji i Egipcie (tzw. rewolucje kwiatowe arabskiej wiosny…), wojn\u0119 z imperium Husajna, obfituj\u0105c\u0105 w ciche dramaty wojn\u0119 domow\u0105 w Syrii, konflikty ba\u0142ka\u0144skie, wojny w Afganistanie, konflikt z Iranem, w\u0119dr\u00f3wki uchod\u017ac\u00f3w… Dok\u0142adnie wszystko, co si\u0119 w ostatnich latach wydarzy\u0142o na froncie starcia mi\u0119dzy islamem a \u015bwiatem Zachodu. To bowiem wielop\u0142aszczyznowe starcie jest bowiem w istocie zaprogramowanym chaosem, w kt\u00f3ry wdepn\u0119li\u015bmy globalnie \u2013 i nie bez w\u0142asnej winy, w\u0142asnego udzia\u0142u, czasem cynicznie zaprogramowanego (ropa, gaz, itp.). To, co Orzechowski przy okazji i w tym kontek\u015bcie wypisuje o Hillary Clinton czy Angeli Merkel, na szczeg\u00f3ln\u0105 zas\u0142uguje uwag\u0119, bowiem nie jest to autor sk\u0142onny ulega\u0107 ani d\u017centelme\u0144skiej galanterii, ani wymogom politycznej poprawno\u015bci tudzie\u017c regu\u0142om dyplomacji. Ale nie jest te\u017c mizoginem: wali po oczach konkretnie, za zas\u0142ugi \u2013 a obie panie w kreowaniu chaosu niewielu maj\u0105 sobie r\u00f3wnych. Osobliwie madame Hillary, kt\u00f3ra w polityce \u015bwiatowej miesza\u0142a na wy\u017cszej p\u00f3\u0142ce ni\u017c Merkel… Ta ostatnia ma zas\u0142ugi dla kryzysu uchod\u017aczego, kt\u00f3ry ma bolesne skutki na peryferyjnym w gruncie rzeczy terytorium Europy…
\nOrzechowski opisuje sytuacj\u0119 mi\u0119dzynarodow\u0105 bez zakl\u0119\u0107 i uprzedze\u0144. Jest surowy i szczery, wyzbyty ideologicznej podbudowy procesu krytycznego my\u015blenia. Innymi s\u0142owy: kompleksja ideologiczna nie zamula ani nie upo\u015bledza klarowno\u015bci wywodu, nie prowadzi do rezygnacji z ostro\u015bci i precyzji sformu\u0142owa\u0144; nic \u2013 zw\u0142aszcza postulat poprawno\u015bci – nie os\u0142abia sceptycznej, krytycznej wymowy jego ocen i konkluzji. Ale gdy przychodzi do recept, Orzechowski mi\u0119knie… Zak\u0142ada on bowiem, \u017ce wyjdziemy z chaosu w\u0142asnymi si\u0142ami, porzucimy populizm, wyp\u0119dzimy populist\u00f3w, je\u015bli uda si\u0119 \u201ezdemokratyzowa\u0107 demokracj\u0119\u201d. C\u00f3\u017cby to mia\u0142o oznacza\u0107? W istocie chodzi o to, kto ma nami rz\u0105dzi\u0107. Czy jakie\u015b samozwa\u0144cze, niewybieralne elity \u2013 czy my sami przez si\u0119 (czy\u017cby w trybie nieustannego plebiscytu twitterowego?).
\nAle to nie takie proste… Demokratyzacja demokracji sw\u00f3j pocz\u0105tek winna mie\u0107 w skutecznej edukacji. Tylko bowiem krytyczni, niepodlegli intelektualnie czytelnicy m\u0105drych ksi\u0105\u017cek i konsumenci obiektywnych medi\u00f3w, dobrze poinformowani i wdro\u017ceni do racjonalnego, logicznego my\u015blenia, mieliby szans\u0119 dokona\u0107 zmian. Tymczasem nikomu na takim systemie nie zale\u017cy \u2013 zw\u0142aszcza populistom i zwyk\u0142ym k\u0142amcom, kt\u00f3rzy dzi\u0119ki g\u0142upocie publiczno\u015bci dorwali si\u0119 do w\u0142adzy. Wi\u0119c nie b\u0119d\u0105 niczego zmienia\u0107, by si\u0119 nie samounicestwia\u0107… Przeto je\u015bli systemu edukacji si\u0119 nie zmieni, to publiczno\u015b\u0107 nadal b\u0119dzie g\u0142upia, analfabetyczna i rozhisteryzowana, podatna na demagogi\u0119 i bezkrytyczna, wierz\u0105ca w magi\u0119 i si\u0142y nadprzyrodzone, s\u0142uchaj\u0105ca samozwa\u0144czych prorok\u00f3w, ulegaj\u0105ca wizjonerom, ufaj\u0105ca bardziej egzorcystom ni\u017c ekonomistom. Wi\u0119c kto ma zdemokratyzowa\u0107 t\u0119 demokracj\u0119, zreszt\u0105 niebezpiecznie chyl\u0105c\u0105 si\u0119 ku ochlokracji? Zn\u00f3w jaka\u015b elita? W zasadzie nie mam nic przeciwko temu \u2013 poza jednym: ze wzgl\u0119d\u00f3w biologicznych (kalendarzowych, powiedzmy…) mam \u017cal, \u017ce ju\u017c w tej rozgrywce nie wezm\u0119 udzia\u0142u. Wi\u0119c jak zdemokratyzowa\u0107 t\u0119 demokracj\u0119? Nie wiem \u2013 i od Orzechowskiego si\u0119 nie dowiem. Chyba \u017ce zostawia on sobie ten temat na nasz ulubiony ci\u0105g dalszy. I w\u0142a\u015bnie teraz siedzi nad opus magnum o wychodzeniu z chaosu, w kt\u00f3ry nas tak zgrabnie wp\u0119dzi\u0142. Jak jest, tak jest \u2013 ale i tak lektura \u201eChaosu\u201d jest niepo\u015blednim incydentem intelektualnym, co zawsze godne jest polecenia…
\nTomasz Sas
\n(27 08 2018)<\/p>\n
\n