![\"\"](\"http:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/skibi\u0144ski-polska-20180723poziom-300x212.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Rekomendacja: 4\/7<\/strong><\/span> Jednym z objaw\u00f3w towarzysz\u0105cych obchodom stulecia niepodleg\u0142o\u015bci b\u0119dzie niew\u0105tpliwie erupcyjny wysyp publikacji okoliczno\u015bciowych \u2013 od powa\u017cnych, niezawis\u0142ych prac naukowych po popularne kompendia i publicystyk\u0119 polityczn\u0105, usi\u0142uj\u0105c\u0105 realizowa\u0107 za\u0142o\u017cenia i wytyczne oficjalnej tzw. polityki historycznej, (w istocie za\u015b propagandy) rzekomo odk\u0142amuj\u0105cej zaszargane, sfa\u0142szowane w latach s\u0142usznie minionych prawdziwie patriotyczne, bohaterskie dzieje narodu. Taki to ju\u017c klimat okr\u0105g\u0142ych rocznic, kt\u00f3rych w\u0142adze potrzebuj\u0105 i u\u017cywaj\u0105 jako kotwic wsp\u00f3lnej \u015bwiadomo\u015bci, systemu warto\u015bci i dumy narodowej. Stulecie niepodleg\u0142o\u015bci przez sw\u0105 \u201eokr\u0105g\u0142o\u015b\u0107\u201d i dostojno\u015b\u0107 te\u017c oczywi\u015bcie nie b\u0119dzie wolne od wymuszonej i niewymuszonej celebry. Szczyt oczywi\u015bcie jesieni\u0105, ale ju\u017c teraz intensywno\u015b\u0107 wydawnicza ro\u015bnie z tygodnia na tydzie\u0144. Wydawnictwo Muza na przyk\u0142ad stan\u0119\u0142o w blokach startowych z \u201ePolsk\u0105 1918\u201d Paw\u0142a Skibi\u0144skiego… <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Pawe\u0142 Skibi\u0144ski Polska 1918. Polityka i \u017cycie codzienne Wydawnictwo Literackie Muza SA, Warszawa 2018 Wydawnictwo Sport i Turystyka, Warszawa 2018 Rekomendacja: 4\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Ni z tego, ni z owego b\u0119dzie Polska na pierwszego… Jednym z objaw\u00f3w towarzysz\u0105cych obchodom stulecia niepodleg\u0142o\u015bci b\u0119dzie niew\u0105tpliwie erupcyjny wysyp publikacji okoliczno\u015bciowych \u2013 od powa\u017cnych, niezawis\u0142ych prac naukowych po popularne kompendia i publicystyk\u0119 polityczn\u0105, usi\u0142uj\u0105c\u0105 realizowa\u0107 za\u0142o\u017cenia i wytyczne oficjalnej tzw. polityki historycznej, (w istocie za\u015b propagandy) rzekomo odk\u0142amuj\u0105cej zaszargane, sfa\u0142szowane w latach s\u0142usznie minionych prawdziwie patriotyczne, bohaterskie dzieje narodu. Taki to ju\u017c klimat okr\u0105g\u0142ych rocznic, kt\u00f3rych w\u0142adze potrzebuj\u0105 i u\u017cywaj\u0105 jako kotwic wsp\u00f3lnej \u015bwiadomo\u015bci, systemu warto\u015bci i dumy narodowej. Stulecie niepodleg\u0142o\u015bci przez sw\u0105 \u201eokr\u0105g\u0142o\u015b\u0107\u201d i dostojno\u015b\u0107 te\u017c oczywi\u015bcie nie b\u0119dzie wolne od wymuszonej i niewymuszonej celebry. Szczyt oczywi\u015bcie jesieni\u0105, ale ju\u017c teraz intensywno\u015b\u0107 wydawnicza ro\u015bnie z tygodnia na tydzie\u0144. Wydawnictwo Muza na przyk\u0142ad stan\u0119\u0142o w blokach startowych z \u201ePolsk\u0105 1918\u201d Paw\u0142a Skibi\u0144skiego… Autor jest historykiem. Zawodowym – doktorem habilitowanym, wyk\u0142adowc\u0105 uniwersyteckim, aczkolwiek zajmuj\u0105cym si\u0119 dziedzinami do\u015b\u0107 odleg\u0142ymi od przedmiotu niniejszej ksi\u0119gi \u2013 mianowicie dziejami nowszymi ko\u015bcio\u0142a katolickiego i histori\u0105 Hiszpanii \u2013 ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem epoki generalissimusa Franco (jak na integrystycznego konserwatyst\u0119 przysta\u0142o). Studiowa\u0142 na uniwersytecie Opus Dei w Pampelunie, by\u0142 dyrektorem warszawskiego Muzeum…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1162,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[36],"tags":[207],"wppr_data":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1160"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1160"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1160\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1266,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1160\/revisions\/1266"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1162"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1160"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1160"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1160"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nOcena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\nNi z tego, ni z owego b\u0119dzie Polska na pierwszego…<\/span><\/h3>\n
\nAutor jest historykiem. Zawodowym – doktorem habilitowanym, wyk\u0142adowc\u0105 uniwersyteckim, aczkolwiek zajmuj\u0105cym si\u0119 dziedzinami do\u015b\u0107 odleg\u0142ymi od przedmiotu niniejszej ksi\u0119gi \u2013 mianowicie dziejami nowszymi ko\u015bcio\u0142a katolickiego i histori\u0105 Hiszpanii \u2013 ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem epoki generalissimusa Franco (jak na integrystycznego konserwatyst\u0119 przysta\u0142o). Studiowa\u0142 na uniwersytecie Opus Dei w Pampelunie, by\u0142 dyrektorem warszawskiego Muzeum Jana Paw\u0142a II i Prymasa Wyszy\u0144skiego (tego s\u0142awnego muzeum \u2013 zaprojektowanego tu\u017c pod kopu\u0142\u0105 \u015bwi\u0105tyni Opatrzno\u015bci Bo\u017cej w Wilanowie…). Dokonania i przekonania sytuuj\u0105 Skibi\u0144skiego na prawym skrzydle tyraliery historyk\u00f3w, raczej daleko od centrum. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce historycy tej proweniencji \u2013 nie wspominaj\u0105c ju\u017c o rozpanoszonych i rozwielmo\u017cnionych funkcjonariuszach policji historycznej, dla niepoznaki zwanej Ipeenem \u2013 maj\u0105 teraz swoje pi\u0119\u0107 minut i na wahaj\u0105 si\u0119 na og\u00f3\u0142 z tego dobrodziejstwa korzysta\u0107. Bo jak nie teraz, to kiedy? Gdy do w\u0142adzy (intelektualnej) wr\u00f3c\u0105 zdrowy rozs\u0105dek, umiar i prawda? Wolne \u017carty…
\nNa plus Skibi\u0144skiemu (je\u015bli by\u0142 szczery) nale\u017cy zaliczy\u0107 jego uroczyste zapewnienie, \u017ce nie napisa\u0142 \u201ePolski 1918\u201d z pobudek koniunkturalnych, by si\u0119 pod\u0142\u0105czy\u0107 pod jubileusz i co\u015b uszczkn\u0105\u0107 dla siebie z szykowanego przez w\u0142adze \u201etortu\u201d. Za\u0142\u00f3\u017cmy… Wyzna\u0142 natomiast, \u017ce zabra\u0142 si\u0119 do pisania, poniewa\u017c jego osobiste do\u015bwiadczenia z lekturami dzie\u0142 innych historyk\u00f3w na ten temat nie da\u0142y mu odpowiedzi na pytanie \u2013 jak to si\u0119 sta\u0142o z t\u0105 niepodleg\u0142o\u015bci\u0105. Postanowi\u0142 przeto przeprowadzi\u0107 stosowne badania na w\u0142asny rachunek, by zrozumie\u0107, ot tak \u2013 po obywatelsku, dla siebie samego, dla w\u0142asnej satysfakcji intelektualnej \u2013 sk\u0105d si\u0119 ta niepodleg\u0142o\u015b\u0107 wzi\u0119\u0142a. Rezultat bada\u0144 i przemy\u015ble\u0144 wyda\u0142 mu si\u0119 na tyle istotny, \u017ce postanowi\u0142 si\u0119 nim podzieli\u0107 z publiczno\u015bci\u0105. Ludzki pan i dobroczy\u0144ca \u2013 bez dw\u00f3ch zda\u0144.
\nSk\u0105d zatem si\u0119 ta Polska wzi\u0119\u0142a? Skibi\u0144ski chyba nie ma w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce wola samych Polak\u00f3w w tej sprawie mia\u0142a po\u015blednie znaczenie. Natomiast rzeczywist\u0105 moc sprawcz\u0105 mia\u0142 rozw\u00f3j sytuacji na frontach I wojny \u015bwiatowej i poza nimi; Skibi\u0144ski pisze, \u017ce zmiany te mia\u0142y charakter niezwykle \u201edynamiczny\u201d. Ten dyskretny eufemizm jest chyba najdalej id\u0105cym niedopowiedzeniem, na jakie nie powinien sobie pozwala\u0107 odpowiedzialny i obiektywny historyk. \u201eDynamiczne zmiany\u201d? To by\u0142a rewolucja! Przy czym s\u0142owem \u201erewolucja\u201d opisuj\u0119 tu nie tyle klasowy \u2013 wedle marksistowskiego rozumienia terminologii \u2013 charakter zmian, ile gwa\u0142towno\u015b\u0107 mechanizmu samych zmian, gwa\u0142towno\u015b\u0107 pozbawion\u0105 stygmatu ideologicznego. Zreszt\u0105 czasem i s\u0142owo \u201erewolucja\u201d wydaje si\u0119 zbyt blade, zbyt mia\u0142kie i pospolite, by je zastosowa\u0107 do opisu tego, co si\u0119 zdarzy\u0142o w Europie (i nie tylko) pod koniec I wojny \u015bwiatowej ’ – powiedzmy od 1917 do 1919 roku. Bo to by\u0142a kompletna dekonstrukcja, dewastacja ca\u0142ego porz\u0105dku rzeczy: pad\u0142y trzy wielkie imperia \u2013 filary tego porz\u0105dku od stu przesz\u0142o lat. Z pozycji obserwatora z zewn\u0105trz wygl\u0105da\u0142o to tak, jakby nag\u0142a implozja wygenerowa\u0142a czarn\u0105 dziur\u0119, kt\u00f3ra poch\u0142on\u0119\u0142a centrum Starego Kontynentu. Na szcz\u0119\u015bcie tw\u00f3r ten nie charakteryzowa\u0142 si\u0119 nawet w przybli\u017ceniu tak umiarkowan\u0105 stabilno\u015bci\u0105, jak jego kosmiczne odpowiedniki \u2013 i wpr\u0119dce rozerwane fragmenty rzeczywisto\u015bci (wy\u0142aniaj\u0105c si\u0119 z chaosu) j\u0119\u0142y si\u0119 uk\u0142ada\u0107 w nowe formy. Najcz\u0119\u015bciej (cho\u0107 nie do ko\u0144ca…) zgodne z oczekiwaniami zamieszkuj\u0105cych je lud\u00f3w.
\nW tej sytuacji odrodzenie Polski nie napotka\u0142oby na licz\u0105cy si\u0119 sprzeciw (je\u015bli pomin\u0105\u0107 z\u0142owrog\u0105 rol\u0119 i \u201emisj\u0119\u201d brytyjskiego polityka – germanofila Davida Lloyd George’a); jedynymi, kt\u00f3rzy mogliby skutecznie mie\u0107 wbrew, byliby sami Polacy… Ale na og\u00f3\u0142 nie mieli. Co wi\u0119cej: wynik wojny satysfakcjonowa\u0142 niemal wszystkich Polak\u00f3w, chocia\u017c walczyli po obu stronach front\u00f3w (nierzadko bezpo\u015brednio przeciw sobie), w mundurach obcych armii i we w\u0142asnych jednostkach, z polskim i znakami i polsk\u0105 komend\u0105. Kl\u0119ska tzw. pa\u0144stw centralnych otworzy\u0142a szeroko wrota potencja\u0142u niepodleg\u0142o\u015bciowego. Monarchia austro-w\u0119gierska w og\u00f3le nie mia\u0142a \u017cadnej si\u0142y, by powstrzyma\u0107 tendencje od\u015brodkowe w tym swoistym \u201ewi\u0119zieniu narod\u00f3w\u201d. Nie osta\u0142o si\u0119 z niej nic, opr\u00f3cz kad\u0142ubowego pa\u0144stewka \u015bredniej wielko\u015bci – republiki austriackiej na rdzennych podalpejskich niemieckoj\u0119zycznych ziemiach ksi\u0119stwa Habsburg\u00f3w. Republika wiede\u0144ska ze zrozumia\u0142ych wzgl\u0119d\u00f3w nie ro\u015bci\u0142a sobie pretensji do kontynuacji (nie wyp\u0142aciliby si\u0119 w s\u0105dach…), a okrojone W\u0119gry, po kr\u00f3tkim powstaniu komunistycznym, na lata zastyg\u0142y w poczuciu krzywdy; reszta posz\u0142a swoj\u0105 drog\u0105. Wi\u0119c i nam nic innego nie pozosta\u0142o, tylko sprawnie zlikwidowa\u0107 administracyjne zale\u017cno\u015bci i powi\u0105zania Galicji zreszt\u0105 CK monarchii, przej\u0105\u0107 aktywa \u2013 banki, poczt\u0119, \u0142\u0105czno\u015b\u0107, koleje, magazyny wojskowe, zasoby ludzkie (g\u0142\u00f3wnie wykszta\u0142conych urz\u0119dnik\u00f3w administracji, \u017co\u0142nierzy i oficer\u00f3w…). Na dobry pocz\u0105tek Rzeczpospolita co\u015b tam mia\u0142a. Drugi z sojusznik\u00f3w – Rzesza Niemiecka \u2013 te\u017c wojn\u0119 przegra\u0142a: straci\u0142a cesarza (abdykowa\u0142 i zwia\u0142 do Holandii), Hochseeflotte (internowana w Scapa Flow), siedem milion\u00f3w \u017co\u0142nierzy, zamorskie kolonie (co do jednej), ogromne zasoby materialne… Ale si\u0119 nie rozlecia\u0142a! W tej sytuacji spraw\u0119 polsk\u0105 trzeba by\u0142o wzi\u0105\u0107 w swoje r\u0119ce. No i Wielkopolanie czy G\u00f3rno\u015bl\u0105zacy wzi\u0119li… To lud pracowity, solidny, nieskory do awantur i bogobojny. Wi\u0119c potraktowa\u0142 problem solennie, jak robot\u0119 do wykonania \u2013 od\u0142o\u017cy\u0142 na chwil\u0119 codzienne narz\u0119dzia \u2013 kosy, m\u0142oty, klucze do \u015brub, wzi\u0105\u0142 inne, to znaczy mauzery \u2013 popularne \u201enarz\u0119dzia\u201d typu Gew98 o kalibrze 7,92 mm, idealnie nadaj\u0105ce si\u0119 do wykonania zadania. Dzi\u0119ki temu spora cz\u0119\u015b\u0107 ziem etnicznie polskich zyska\u0142a now\u0105 przynale\u017cno\u015b\u0107 pa\u0144stwow\u0105.
\nTrzecim przegranym Wielkiej Wojny by\u0142 wierny i pot\u0119\u017cny (przynajmniej na papierze i w sztabowych kalkulacjach) sojusznik zwyci\u0119skiej w rezultacie Ententy \u2013 Imperium Rosyjskie. Pa\u0144stwo carskiego samodier\u017cawia po prostu nie dotrwa\u0142o ko\u0144ca wojny. Najpierw sromotnie przegra\u0142o na polu bitwy, potem dwie kolejne rewolucje (a osobliwie ta druga \u2013 bolszewicka, mieni\u0105ca si\u0119 komunistyczn\u0105) zmiot\u0142y jego struktury, bezpardonowa wojna domowa i obca interwencja, tendencje od\u015brodkowe i separatystyczne (udane by\u0142y tylko trzy: nadba\u0142tyckie), z kt\u00f3rych najgro\u017aniejsza by\u0142a irredenta ukrai\u0144ska… Na odcinku rosyjskim post-wojenna czarna dziura by\u0142a szczeg\u00f3lnie okaza\u0142a.
\nO ile zatem doktor Skibi\u0144ski nie po\u015bwi\u0119ca uwagi sytuacji na frontach wojny w ko\u0144cowej jej fazie, chocia\u017c ona spraw\u0119 polsk\u0105 u\u0142atwi\u0142a, o tyle rosyjski kolaps nieco bardziej przyci\u0105ga jego naukowe zainteresowanie, co zrozumia\u0142e: w ko\u0144cu zapad\u0142e tam, na Wschodzie, rozstrzygni\u0119cia i decyzje w pierwszej fazie rodz\u0105cej si\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci przes\u0105dzi\u0142y dwadzie\u015bcia lat p\u00f3\u017aniej o losie II Rzeczypospolitej. Podobnie jak brak takich przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 na Zachodzie… Ale mo\u017ce ja si\u0119 niepotrzebnie czepiam Skibi\u0144skiego. W ko\u0144cu niesk\u0142amana, niezaprzeczalna warto\u015b\u0107 jego pracy sprowadza si\u0119 do pieczo\u0142owitego sporz\u0105dzenia opisu zaradnego, pracowitego i pe\u0142nego inteligentnej, pomys\u0142owej improwizacji czynu zwyk\u0142ych Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy z entuzjazmem podj\u0119li trud scalenia pi\u0119ciu rozmaitych kawa\u0142k\u00f3w odzyskanego terytorium… Po drodze wygrywaj\u0105c bezapelacyjnie mordercz\u0105 wojn\u0119 z ideologicznie motywowanym przeciwnikiem, prowadz\u0105c skutecznie kilka zbrojnych powsta\u0144, zbrojnych pacyfikacji i awanturniczych eskapad. Pokonanie w ci\u0105gu kilku zalewie lat ogromu trudno\u015bci integracyjnych, kt\u00f3re innym narodom mog\u0142yby zaj\u0105\u0107 \u017cycie paru pokole\u0144, wystawia dobre \u015bwiadectwo pokoleniu Polak\u00f3w, urodzonych na prze\u0142omie XIX i XX wieku. Skibi\u0144ski po\u015bwi\u0119ca ich wysi\u0142kowi r\u00f3wnie wiele uwagi, co dokonaniom przyw\u00f3dc\u00f3w i wielkich jednostek. To dzi\u0119ki Skibi\u0144skiemu wiem, \u017ce pierwszy polski dy\u017curny ruchu na stacji kolejowej w Obornikach, przej\u0119tej spod zarz\u0105du pruskiego, nazywa\u0142 si\u0119 Stanis\u0142aw Pytel, a rabin Abraham Perlmutter by\u0142 pos\u0142em Sejmu Ustawodawczego, wybranym w 1919 roku… Bo to nie tylko Pi\u0142sudski, Dmowski, Daszy\u0144ski, Paderewski,Witos i Korfanty… To miliony Polak\u00f3w – zwyk\u0142ych \u017co\u0142nierzy, kolejarzy, nauczycieli, galicyjskich urz\u0119dnik\u00f3w gminnych i robotnik\u00f3w z \u0141odzi – stan\u0119\u0142y po stronie Rzeczpospolitej, cz\u0119sto na kredyt, nie zdaj\u0105c sobie jasno sprawy, za czym si\u0119 opowiadaj\u0105…
\n\u201ePolska 1918\u201d jest ich pomnikiem, memorialnym ho\u0142dem dla zaradno\u015bci, wytrwa\u0142o\u015bci i heroizmu. To si\u0119 Paw\u0142owi Skibi\u0144skiemu uda\u0142o. Nie da si\u0119 zaprzeczy\u0107. Wi\u0119c chyba znalaz\u0142 odpowied\u017a na pytanie – sk\u0105d si\u0119 ta niepodleg\u0142o\u015b\u0107 wzi\u0119\u0142a. Na pewno sporo zawdzi\u0119czamy sytuacji mi\u0119dzynarodowej, ale to, co najwa\u017cniejsze: sprawny rz\u0105d, granice, wojsko, m\u0105dre prawo i mo\u017cliwe w tamtych warunkach bezpiecze\u0144stwo \u2013 to ju\u017c my sami (a w\u0142a\u015bciwie dziadowie i pradziadowie nasi…). Czy mog\u0142o by\u0107 inaczej? Mog\u0142o… Ale popracowali\u015bmy i wysz\u0142o tak, jak wysz\u0142o. W sumie, w tamtych warunkach, prawie optymalnie. Nie\u017ale… Skibi\u0144ski w tej mierze niczego nowego nie odkrywa. Ale porz\u0105dnie przyk\u0142ada si\u0119 do uwznio\u015blenia codziennego wysi\u0142ku \u2013 bez u\u017cywania wielkich kwantyfikator\u00f3w i s\u0142\u00f3w z zasobu imperialnego: bohaterski, patriotyczny… Obywa si\u0119 bez zakl\u0119\u0107 w stylu: B\u00f3g, honor, ojczyzna. Wystarczy obowi\u0105zek… Za to Skibi\u0144skiemu wypada podzi\u0119kowa\u0107.
\nPrywatnie mam do niego tylko jedn\u0105 pretensj\u0119: o zaliczenie (str. 198) ksi\u0119dza Eugeniusza Okonia do skrajnej lewicy. Ot\u00f3\u017c ten wata\u017cka ludowy, przyw\u00f3dca tzw. Republiki Tarnobrzeskiej, pose\u0142 na Sejm, lider Ch\u0142opskiego Stronnictwa Radykalnego, anarchosyndykalista (w stylu Benita M.) i populistyczny warcho\u0142 na pewno nie by\u0142 z ducha i intencji lewicowcem \u2013 ani skrajnym, ani \u017cadnym. W Sejmie by\u0142 typowym dla pewnej fazy rozwoju parlamentaryzmu kondotierem, czyli najemnikiem legislacyjnym. Jego czteroosobowe ko\u0142o poselskie uratowa\u0142o tzw. reformy Grabskiego, bo w arytmetyce sejmowej stworzy\u0142o przewag\u0119 dla zwolennik\u00f3w pakietu ustaw. Ale nie z pobudek ideowych ani patriotycznych. Pos\u0142owie ChSR zostali kupieni korupcyjn\u0105 ofert\u0105 przyznania… koncesji na eksport jaj z Polski. Hierarchowie go nie kontrolowali, wi\u0119c zosta\u0142 zasuspendowany i dopiero po wieloletniej pokucie przywr\u00f3cony do funkcji duszpasterskich… Taki to i lewicowiec.
\nAle co tam… Do\u015b\u0107, \u017ce lektura Skibi\u0144skiego nie jest do\u015bwiadczeniem rozczarowuj\u0105cym. Przeciwnie: ma walory kszta\u0142c\u0105ce, a ju\u017c na pewno porz\u0105dkuj\u0105ce pogl\u0105dy. Polecam…
\nTomasz Sas
\n(23 07 2018)<\/p>\n
\n