![\"\"](\"http:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/horst-jedyna-20180531-poziom-300x200.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Rekomendacja: 3\/7<\/strong> Norweski krymina\u0142 wci\u0105\u017c nie\u015bmia\u0142o wychyla si\u0119 z cienia rzucanego przez inn\u0105 pot\u0119g\u0119 skandynawsk\u0105, a w zasadzie \u015bwiatow\u0105 \u2013 rozpanoszony po s\u0105siedzku krymina\u0142 szwedzki. Cie\u0144 jest tak wielki, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 globalnej publiczno\u015bci nie odr\u00f3\u017cnia obu krain, traktuj\u0105c jej jako jedn\u0105 wielk\u0105 skandynawsk\u0105 aren\u0119 literack\u0105 (\u0142\u0105cznie z Dani\u0105, Islandi\u0105 i Finlandi\u0105). Bo to klimaty wsp\u00f3lne, j\u0119zyki podobne (poza fi\u0144skim oczywi\u015bcie!) i por\u00f3wnywalne dylematy spo\u0142eczne. Co za r\u00f3\u017cnica, \u017ce Camilla L\u00e4ckberg ma paszport Kr\u00f3lestwa Szwecji, Jo Nesb\u00f8 jest poddanym kr\u00f3la Norweg\u00f3w Haralda V, radykalny Michael Katz Krefeld jest Du\u0144czykiem, za\u015b Arnaldur Indridasson \u2013 dzielnym islandzkim wikingiem? W lekturze tego nie wida\u0107: pisz\u0105 podobnie \u2013 tylko akcenty topograficzne i scenograficzne si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0105. Wi\u0119c trafiaj\u0105 do jednego wora z etykietk\u0105: skandynawska powie\u015b\u0107 kryminalna w stylu noir. Bo czer\u0144 to obowi\u0105zkowy transgraniczny koloryt intelektualnego klimatu tej literatury… <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" J\u00f8rn Lier Horst Jedna jedyna Prze\u0142o\u017cy\u0142a Milena Skoczko Wydawnictwo Smak S\u0142owa, Sopot 2018 Rekomendacja: 3\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Kobieca pi\u0142ka r\u0119czna to niebezpieczny sport… Norweski krymina\u0142 wci\u0105\u017c nie\u015bmia\u0142o wychyla si\u0119 z cienia rzucanego przez inn\u0105 pot\u0119g\u0119 skandynawsk\u0105, a w zasadzie \u015bwiatow\u0105 \u2013 rozpanoszony po s\u0105siedzku krymina\u0142 szwedzki. Cie\u0144 jest tak wielki, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 globalnej publiczno\u015bci nie odr\u00f3\u017cnia obu krain, traktuj\u0105c jej jako jedn\u0105 wielk\u0105 skandynawsk\u0105 aren\u0119 literack\u0105 (\u0142\u0105cznie z Dani\u0105, Islandi\u0105 i Finlandi\u0105). Bo to klimaty wsp\u00f3lne, j\u0119zyki podobne (poza fi\u0144skim oczywi\u015bcie!) i por\u00f3wnywalne dylematy spo\u0142eczne. Co za r\u00f3\u017cnica, \u017ce Camilla L\u00e4ckberg ma paszport Kr\u00f3lestwa Szwecji, Jo Nesb\u00f8 jest poddanym kr\u00f3la Norweg\u00f3w Haralda V, radykalny Michael Katz Krefeld jest Du\u0144czykiem, za\u015b Arnaldur Indridasson \u2013 dzielnym islandzkim wikingiem? W lekturze tego nie wida\u0107: pisz\u0105 podobnie \u2013 tylko akcenty topograficzne i scenograficzne si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0105. Wi\u0119c trafiaj\u0105 do jednego wora z etykietk\u0105: skandynawska powie\u015b\u0107 kryminalna w stylu noir. Bo czer\u0144 to obowi\u0105zkowy transgraniczny koloryt intelektualnego klimatu tej literatury… Wskutek szwedzkiego cienia w literaturze norweskiej kojarzy\u0142em tylko dwa nazwiska: wspomnianego Nesb\u00f8 i Karin Fossum. O istnieniu J\u00f8rna Lier Horsta nie mia\u0142em bladego poj\u0119cia. A tu prosz\u0119 \u2013 nie tylko jest, ale po polsku wydano dot\u0105d dziesi\u0119\u0107 jego powie\u015bci z cyklu o komisarzu policji z…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1086,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[10],"tags":[196],"wppr_data":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1084"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1084"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1084\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1089,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1084\/revisions\/1089"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1086"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1084"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1084"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1084"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nOcena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/p>\nKobieca pi\u0142ka r\u0119czna to niebezpieczny sport…<\/span><\/h3>\n
\nWskutek szwedzkiego cienia w literaturze norweskiej kojarzy\u0142em tylko dwa nazwiska: wspomnianego Nesb\u00f8 i Karin Fossum. O istnieniu J\u00f8rna Lier Horsta nie mia\u0142em bladego poj\u0119cia. A tu prosz\u0119 \u2013 nie tylko jest, ale po polsku wydano dot\u0105d dziesi\u0119\u0107 jego powie\u015bci z cyklu o komisarzu policji z Larvik – Williamie Wistingu i dziesi\u0119\u0107 krymina\u0142\u00f3w dla m\u0142odzie\u017cy z dw\u00f3ch serii: Clue i Biuro Detektywistyczne nr 2… Nie mam nic na swoje usprawiedliwienie. Zw\u0142aszcza \u017ce \u2013 jak si\u0119 dowodnie w procesie lektury okaza\u0142o \u2013 nie s\u0105 to tuzinkowe powie\u015bcid\u0142a o grafoma\u0144sko-komercyjnej proweniencji. Przeciwnie: porz\u0105dne rzemios\u0142o, kawa\u0142 dobrej policyjnej psychologii, niebanalne intrygi i pe\u0142nokrwiste portrety protagonist\u00f3w narracji. Czeg\u00f3\u017c wi\u0119cej trzeba? Iskry bo\u017cej \u2013 separuj\u0105cej geniusz od rzemios\u0142a? Te\u017c troch\u0119 jej jest… Horst jest zawodowcem; jeszcze pi\u0119\u0107 lat temu by\u0142 policjantem z wykszta\u0142ceniem kryminologicznym i psychologicznym, szefem okr\u0119gowego wydzia\u0142u \u015bledczego w Vestfold \u2013 literatur\u0105 na pe\u0142ny etat zaj\u0105\u0142 si\u0119, gdy poczu\u0142, \u017ce da si\u0119 z tego wy\u017cy\u0107 i utrzyma\u0107 rodzin\u0119…
\n\u201eJedna jedyna\u201d to kilka (g\u00f3ra pi\u0119\u0107, mo\u017ce sze\u015b\u0107…) godzin spokojnej lektury. Bez wyrzut\u00f3w sumienia, \u017ce traci si\u0119 czas. Nie mo\u017ce by\u0107 inaczej, gdy w niedu\u017cym miasteczku Larvik (po\u0142udniowa Norwegia, w zasadzie niedaleko od Oslo…) nagle znika 20-letnia Kajsa Berg \u2013 utalentowana pi\u0142karka r\u0119czna, podpora miejscowego klubu i reprezentacji kraju. Handball to w Norwegii sport niemal narodowy; mo\u017ce nie tak jak narciarstwo, ale zawsze… Obie reprezentacje – m\u0119ska i \u017ce\u0144ska \u2013 maj\u0105 ogromne kolekcje tytu\u0142\u00f3w mistrz\u00f3w \u015bwiata, Europy i poka\u017any zbi\u00f3r medali olimpijskich (kobiety w XXI wieku: dwa z\u0142ote i jeden br\u0105zowy…). Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce znikni\u0119cie zawodniczki krajowej kadry mocno pobudza media, kibic\u00f3w i opini\u0119 publiczn\u0105, a nawet tzw. czynniki oficjalne \u2013 polityk\u00f3w itp. A do tego przysz\u0142o upalne lato i \u201eog\u00f3ry\u201d w mediach sta\u0142y si\u0119 niezno\u015bne, wi\u0119c takiej gratki nie odpu\u015bci\u0142by nikt.
\nA komisarz Wisting nie lubi pracowa\u0107 pod presj\u0105. Zreszt\u0105 kto lubi? Nie jest kibicem pi\u0142ki r\u0119cznej, ale sam jest ciekaw, co te\u017c takiego mog\u0142o si\u0119 przytrafi\u0107 atrakcyjnej i popularnej dziewczynie w jego zazwyczaj spokojnym miasteczku. N\u0119kanym wprawdzie ostatnio przez fal\u0119 w\u0142ama\u0144, ale to przecie\u017c nie to samo, co zagini\u0119cie, na mil\u0119 cuchn\u0105ce ewentualnym, \u0142atwo prognozowalnym statystycznie dramatycznym fina\u0142em… A poniewa\u017c chwilowo komisarz nie ma \u017cadnych zobowi\u0105za\u0144 (doros\u0142e dzieci \u201ena swoim\u201d, \u017cona od dw\u00f3ch lat w Afryce w edukacyjnym programie pomocowym), rzuca si\u0119 w wir pracy… Ale post\u0119p\u00f3w w poszukiwaniach nie ma; komisarz dochodzi tylko do wniosku, \u017ce najowocniej dla \u015bledztwa b\u0119dzie, gdy skoncentruj\u0105 si\u0119 na kr\u0119gu bliskich znajomych Kajsy. Sytuacji \u017cadn\u0105 miar\u0105 nie rozja\u015bniaj\u0105 te\u017c dwa morderstwa \u2013 trenera i kochanka pi\u0142karki oraz by\u0142ego boksera, narkomana i z\u0142odziejaszka, niejakiego Muchy. Ten pierwszy ginie w po\u017carze lasu, skr\u0119powany i przytroczony do drzewa kajdankami; drugi zakopany \u017cywcem w g\u0142\u0119bokim le\u015bnym grobie… Co\u015b \u0142\u0105czy obie te zbrodnie z zagini\u0119ciem dziewczyny \u2013 podpowiada intuicja. Ale co? Odkrycie kilku tajemnic w \u017cyciu pi\u0142karki Kajsy te\u017c nie posuwa \u015bledztwa we w\u0142a\u015bciwym kierunku. Do odnalezienia dziewczyny nawet jakby dalej…
\nW tym miejscu porzucimy fabularn\u0105 narracj\u0119 J\u00f8rna Liera Hosta \u2013 zgodnie z nasz\u0105 umow\u0105 w kwestii niezdradzania szczeg\u00f3\u0142\u00f3w intrygi \u2013 tego po prostu nie robimy! W miejscu i czasie, gdy gubi\u0105 si\u0119 \u015blady, jest najciekawiej, bo to znak, \u017ce zgodnie z logik\u0105 standardowej intrygi kryminalnej, zaraz nadejdzie oczekiwany PRZE\u0141OM… Wi\u0119c ju\u017c sami sobie doczytajcie; ja tylko obiecuj\u0119 niema\u0142\u0105 satysfakcj\u0119… Bo J\u00f8rn Lier zna si\u0119 na policyjnej robocie \u2013 w ko\u0144cu by\u0142 gliniarzem na wysokim szczeblu, a w Norwegii awansuje si\u0119 raczej nie dzi\u0119ki politycznemu poparciu, ale fachowym sukcesom. Wi\u0119c musia\u0142 sporo tych przest\u0119pc\u00f3w na\u0142apa\u0107 i postawi\u0107 przed s\u0105dem, zanim zosta\u0142 szefem okr\u0119gowego wydzia\u0142u \u015bledczego \u2013 nawet na takim spokojnym zadupiu jak Larvik…
\nNiew\u0105tpliwie autorskim pomys\u0142em Horsta jest technika \u015bledcza hipotez niemo\u017cliwych, co polega na od\u0142\u0105czeniu wszelkich ogranicznik\u00f3w, hamulc\u00f3w i rutynowych, regulaminowych procedur na czas przeprowadzenia intelektualnych spekulacji, dotycz\u0105cych ofiary, sprawcy, dowod\u00f3w i motywu. Absurdalne hipotezy, zw\u0142aszcza te kusz\u0105ce swoj\u0105 prostot\u0105 i logik\u0105, pozwalaj\u0105 eliminowa\u0107 tropy, powi\u0105zania i sekwencje przyczynowo-skutkowe prowadz\u0105ce na manowce. Ale je\u015bli jaki\u015b pomys\u0142 \u015bledczy, poddany pr\u00f3bie redukcji do absurdu, si\u0119 ostanie \u2013 mo\u017ce by\u0107 obiecuj\u0105cy. Wystarczy pomy\u015ble\u0107 nieregulaminowo, pozornie g\u0142upio, bez rutynowych stereotyp\u00f3w, by dokopa\u0107 si\u0119 prawdy. Dozwolone jest nawet my\u015blenie w stylu \u2013 fakty si\u0119 nie zgadzaj\u0105? Tym gorzej dla fakt\u00f3w! Jak na skandynawsk\u0105 policj\u0119, opisywan\u0105 w skandynawskich krymina\u0142ach i powie\u015bciach sensacyjnych \u2013 to rewolucja! Wystarczy poczyta\u0107 Arne Dahla czy wczesnego Mankella, zmagaj\u0105cych si\u0119 z rutyniarstwem swych bohater\u00f3w.
\nHorst ma jeszcze jedn\u0105 wadozalet\u0119: nie ma pogl\u0105d\u00f3w politycznych – ergo: wolny jest od niezno\u015bnej poprawno\u015bci tudzie\u017c dydaktyki socjalnej i klasowej, tak mocno obecnej u innych \u2013 na przyk\u0142ad u Stiega Larssona. Zreszt\u0105 w miar\u0119 egalitarnej (pocz\u0105wszy od dynastii panuj\u0105cej) Norwegii to by\u0142oby zupe\u0142nie niepotrzebne… W zamian mamy kawa\u0142 dobrej roboty psychologicznej; Horst jest niezr\u00f3wnany, gdy chodzi o wpuszczanie swych bohater\u00f3w w maliny, gdy za bardzo zaczynaj\u0105 si\u0119 przywi\u0105zywa\u0107 do w\u0142asnej domniemanej genialno\u015bci. Nie oszcz\u0119dza Wistinga (a przecie\u017c to jego alter ego…) i wystawia go na ci\u0119\u017ckie pr\u00f3by intelektualne. Ale poza tym ten komisarz William Wisting (wnuk polarnika z ekipy Roalda Amundsena) to normalny facet \u2013 \u017cadna patologia, tak ulubiona przez innych autor\u00f3w, tworz\u0105cych postaci policyjnych detektyw\u00f3w, obowi\u0105zkowo por\u0105banych jak wiejska s\u0142awojka po trzecim ataku spawacza…
\nLektura \u201eJednej jedynej\u201d jest z jeszcze innego powodu przyjemno\u015bci\u0105… Ot\u00f3\u017c od pewnego czasu obserwuj\u0119 sui generis zap\u0119tlenie intelektualne skandynawskiej powie\u015bci kryminalnej \u2013 ku coraz czarniejszemu odcieniowi czerni. Literatura ta \u2013 zapewne dumna ze swej reputacji noir<\/em> \u2013 stara si\u0119 jej sprosta\u0107, brn\u0105c w horror i pi\u0119trz\u0105c okropie\u0144stwa. Ka\u017cdy autor, \u015bledz\u0105cy osi\u0105gni\u0119cia czy wr\u0119cz rynkowe sukcesy koleg\u00f3w, podkr\u0119ca napi\u0119cie. Robi si\u0119 dziwnie, coraz dziwniej \u2013 jak zauwa\u017cy\u0142aby Alicja… Natomiast J\u00f8rn Lier Horst pr\u00f3buje si\u0119 obej\u015b\u0107 bez czarnego pi\u0119tna, bez epatowania. Oczywi\u015bcie zbrodnia jest najdobitniejszym dowodem czerni duszy ludzkiej, ale nie zawsze trzeba wszystko wywleka\u0107; mo\u017cna sobie poradzi\u0107 bez tej aury z\u0142a.
\nCzy to nowy trend w skandynawskim kryminale? Nie wiem. Ale warto teraz \u015bledzi\u0107 aktualn\u0105 produkcj\u0119 \u2013 mo\u017ce J\u00f8rn Lier Horst jest Wielkim Odnowicielem? Mo\u017ce znajdzie na\u015bladowc\u00f3w, kt\u00f3rzy ju\u017c nie b\u0119d\u0105 si\u0119 tak napina\u0107, jak dzisiejsza czo\u0142\u00f3wka? Mo\u017ce zamiast krymina\u0142\u00f3w noir<\/em> zaczn\u0105 pisa\u0107 zwyk\u0142e, bezprzymiotnikowe? Ale za to dobre?
\nTomasz Sas
\n(31 05 2018)<\/p>\n
\n