![\"\"](\"http:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/leon-woda-20180516-poziom-300x193.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Rekomendacja: 4\/7<\/strong><\/span> I zn\u00f3w sfatygowany plan Wenecji wydawnictwa Marco Polo pojawia si\u0119 na wierzchu mojego biurka \u2013 to znak, \u017ce ukaza\u0142a si\u0119 nowa Donna Leon. \u201eWoda wiecznej m\u0142odo\u015bci\u201d – jak zwykle z komisarzem policji Guidem Brunettim na pierwszym planie – to oczywi\u015bcie krymina\u0142 de nomine, jak zawsze… Ale tym razem ameryka\u0144ska autorka (wenecjanka honoris causa) wspi\u0119\u0142a si\u0119 na wy\u017cszy poziom abstrakcji gatunkowej. \u201eWoda wiecznej m\u0142odo\u015bci\u201d jest krymina\u0142em o bardzo umownej przynale\u017cno\u015bci typologicznej; do\u015b\u0107 powiedzie\u0107, \u017ce pierwszy trup \u2013 niew\u0105tpliwie ofiara zbrodni – pojawia si\u0119 na stronie 220 (u do\u0142u) – najpierw jako stopa m\u0119ska sporego rozmiaru, w du\u017cym oczywi\u015bcie bucie i skarpecie, o kt\u00f3rej nie wiadomo, czy pierwotnie by\u0142a bia\u0142a, a w trakcie d\u0142ugiego u\u017cywania zszarza\u0142a, czy te\u017c mo\u017ce by\u0142a szara od pocz\u0105tku… Tym razem autorka z pe\u0142n\u0105 dezynwoltur\u0105 traktuje regu\u0142y gatunku, bowiem intryga, aczkolwiek dostatecznie tajemnicza i z nieodzownym dreszczykiem, w spos\u00f3b wielce umowny staje si\u0119 osi\u0105 narracji. Do\u015b\u0107 wspomnie\u0107, \u017ce commissario Brunetti dopiero w po\u0142owie obj\u0119to\u015bci ksi\u0105\u017cki, dok\u0142adnie na 196 stronie, zaznajamia si\u0119 z pokrzywdzon\u0105 i jej rodzin\u0105, by zasi\u0119gn\u0105\u0107 informacji o przebiegu zdarze\u0144 \u2013 niespiesznie, nieprawda\u017c? \u201eDrugoplanowo\u015b\u0107\u201d intrygi by\u0142aby\u017c wi\u0119c sygna\u0142em, \u017ce kryminalna o\u015b powie\u015bci to tylko pretekst? A je\u015bli tak, to do czego? Sprawd\u017amy, bo to ciekawe… Po co pisze si\u0119 krymina\u0142y, krymina\u0142ami w istocie nie b\u0119d\u0105cymi? Donna Leon Woda wiecznej m\u0142odo\u015bci Prze\u0142o\u017cy\u0142a Ma\u0142gorzata Kaczarowska Oficyna Literacka Noir sur Blanc, Warszawa 2018 Rekomendacja: 4\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Serenissima ci\u0105gle si\u0119 trzyma (nad poziomem wody) I zn\u00f3w sfatygowany plan Wenecji wydawnictwa Marco Polo pojawia si\u0119 na wierzchu mojego biurka \u2013 to znak, \u017ce ukaza\u0142a si\u0119 nowa Donna Leon. \u201eWoda wiecznej m\u0142odo\u015bci\u201d – jak zwykle z komisarzem policji Guidem Brunettim na pierwszym planie – to oczywi\u015bcie krymina\u0142 de nomine, jak zawsze… Ale tym razem ameryka\u0144ska autorka (wenecjanka honoris causa) wspi\u0119\u0142a si\u0119 na wy\u017cszy poziom abstrakcji gatunkowej. \u201eWoda wiecznej m\u0142odo\u015bci\u201d jest krymina\u0142em o bardzo umownej przynale\u017cno\u015bci typologicznej; do\u015b\u0107 powiedzie\u0107, \u017ce pierwszy trup \u2013 niew\u0105tpliwie ofiara zbrodni – pojawia si\u0119 na stronie 220 (u do\u0142u) – najpierw jako stopa m\u0119ska sporego rozmiaru, w du\u017cym oczywi\u015bcie bucie i skarpecie, o kt\u00f3rej nie wiadomo, czy pierwotnie by\u0142a bia\u0142a, a w trakcie d\u0142ugiego u\u017cywania zszarza\u0142a, czy te\u017c mo\u017ce by\u0142a szara od pocz\u0105tku… Tym razem autorka z pe\u0142n\u0105 dezynwoltur\u0105 traktuje regu\u0142y gatunku, bowiem intryga, aczkolwiek dostatecznie tajemnicza i z nieodzownym dreszczykiem, w spos\u00f3b wielce umowny staje si\u0119 osi\u0105 narracji. Do\u015b\u0107 wspomnie\u0107, \u017ce commissario Brunetti dopiero w po\u0142owie obj\u0119to\u015bci ksi\u0105\u017cki, dok\u0142adnie na 196 stronie, zaznajamia si\u0119 z pokrzywdzon\u0105 i jej rodzin\u0105, by zasi\u0119gn\u0105\u0107 informacji o przebiegu…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1064,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[10],"tags":[40],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1062"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1062"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1062\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2139,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1062\/revisions\/2139"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1064"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1062"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1062"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1062"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nOcena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/span><\/p>\nSerenissima ci\u0105gle si\u0119 trzyma (nad poziomem wody)<\/span><\/h3>\n
\nIntryga \u201eWody wiecznej m\u0142odo\u015bci\u201d, aczkolwiek w\u0105t\u0142a, jest z natury swej na wskro\u015b wenecka… Jak zapewne czytelnicy Donny Leon pami\u0119taj\u0105, komisarz Brunetti \u2013 z pochodzenia wenecki proletariusz \u2013 jest w\u017ceniony w famili\u0119 pierwszorz\u0119dnej weneckiej arystokracji; jego ma\u0142\u017conka Paola, wyk\u0142adowczyni uniwersytecka, pochodzi z rodu hrabi\u00f3w Falier. Brunetti nie jest wiernym or\u0119downikiem walk klas, wi\u0119c akceptuje socjalne konsekwencje rodowodu \u017cony, kt\u00f3ra te\u017c sk\u0105din\u0105d nie buntuje si\u0119 przeciw swojej proweniencji. Komisarz nie ma z\u0142udze\u0144: Wenecja zawsze by\u0142a republik\u0105 kupc\u00f3w, \u017ceglarzy, awanturnik\u00f3w, handlarzy niewolnik\u00f3w i b\u0142yskotliwych rzemie\u015blnik\u00f3w, wi\u0119c jako taka nigdy w\u0142asnej arystokracji na mod\u0142\u0119 feudaln\u0105 nie mia\u0142a. Je\u015bli w nomenklaturowych spisach jej ludno\u015bci pojawia\u0142y si\u0119 tytu\u0142y, to jako rezultat penetrowania przez bogatych patrycjuszy mieszcza\u0144skich rynkowej poda\u017cy ubogich ksi\u0105\u017c\u0105t w\u0142oskich (i nie tylko) oferuj\u0105cych odpowiednie dyplomy szlacheckie i tytu\u0142y za gotowizn\u0119 lub kredyt… Z drugiej za\u015b strony sama Serenissima sprzedawa\u0142a obywatelstwo i ochron\u0119 (cho\u0107 ostro\u017cnie…) r\u00f3\u017cnej ma\u015bci dysydentom (tak\u017ce utytu\u0142owanym) z W\u0142och i nie tylko.
\nW zasadzie Guido milcz\u0105co akceptuje sw\u00f3j status w \u201estratygrafii\u201d socjalnej spo\u0142eczno\u015bci weneckiej: zi\u0119\u0107 hrabiowskiej rodziny z pierwszej p\u00f3\u0142ki to jednak co\u015b wi\u0119cej ni\u017c tylko komisarz policji, nawet z doktoratem z jurysprudencji… Akceptacja ta rozci\u0105ga si\u0119 te\u017c na rozliczne, acz nieformalne konsekwencje funkcjonowania wewn\u0105trzklasowej, skomplikowanej sieci wsp\u00f3\u0142zale\u017cno\u015bci genealogicznych, towarzyskich (i innych…). Je\u015bli nie ma wyra\u017anych przeciwwskaza\u0144, jak na przyk\u0142ad usprawiedliwiona vendetta, w \u015brodowisku tym obowi\u0105zuje solidarno\u015b\u0107 klasowa, \u017cyczliwa tolerancja, prawo omerty (czyli milczenia o grzeszkach wsp\u00f3lnik\u00f3w \u2013 jak w mafii), a wszystko osadzone na fundamencie strukturalnych powi\u0105za\u0144 dzi\u0119ki wzajemnym zobowi\u0105zaniom i systemowi przys\u0142ug… W\u0142a\u015bnie przyjacielska przys\u0142uga przywiod\u0142a Brunettiego do sprawy, kt\u00f3ra jest osnow\u0105 powie\u015bciowej intrygi…
\nWszem i wobec bowiem wiadomo by\u0142o, \u017ce te\u015bciowa komisarza, hrabina Donatella Falier, od zawsze przyja\u017ani si\u0119 z hrabin\u0105 Demetrian\u0105 Lando-Continui. Zwi\u0105zek jest doprawdy daleko id\u0105cy: contessa Falier udost\u0119pnia sw\u0105 siedzib\u0119 (i w zasadzie p\u0142aci za wszystko…) przyjaci\u00f3\u0142ce na kameralne posiedzenia i uroczyste kolacje jej fundacji Salva Serenissima (dobroczynne przedsi\u0119wzi\u0119cie ratowania Wenecji) \u2013 z prozaicznego powodu: Bonaiuti – palazzo rodu Lando-Continui cierpi na typow\u0105 weneck\u0105 przypad\u0142o\u015b\u0107 budowlan\u0105 \u2013 ca\u0142kowity opad tynk\u00f3w ze \u015bcian i sufit\u00f3w z powodu \u2013 niech zgadn\u0119 \u2013 nadmiernego zawilgocenia… R\u00f3d Lando za\u015b nie cierpi na nadmiar wolnych \u015brodk\u00f3w na remont (mowa o milionach euro). W tej sytuacji Demetriana… prosi Donatell\u0119 o jeszcze jedn\u0105 przys\u0142ug\u0119: niechby jej zi\u0119\u0107, z racji swej przynale\u017cno\u015bci do policji, zechcia\u0142 przyjrze\u0107 si\u0119 sprawie (a mo\u017ce j\u0105 rozwik\u0142a\u0107?) wypadku (a mo\u017ce nie-wypadku) jej wnuczki Manueli sprzed pi\u0119tnastu laty. Pi\u0119tnastoletnia wtedy dziewczyna wpad\u0142a do kana\u0142u i zanim j\u0105 wyci\u0105gni\u0119to (nie umia\u0142a p\u0142ywa\u0107 i panicznie ba\u0142a si\u0119 wody…), podtopi\u0142a si\u0119 i w wyniku znacznego niedotlenienia m\u00f3zgu dozna\u0142a g\u0142\u0119bokiego upo\u015bledzenia intelektualnego. Babcia przed \u015bmierci\u0105 chcia\u0142aby wiedzie\u0107, jak by\u0142o naprawd\u0119…
\nW tym momencie przerywamy streszczanie intrygi w my\u015bl naszej umowy, by czytelnikom nie odbiera\u0107 satysfakcji samodzielnego zg\u0142\u0119biania jej niuans\u00f3w i tropienia na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119. Poszukajmy zatem odpowiedzi na postawione na pocz\u0105tku pytanie. Po co pisze si\u0119 krymina\u0142y, krymina\u0142ami w istocie nie b\u0119d\u0105cymi?
\nDonna Leon \u2013 Amerykanka (rocznik 1942), w Wenecji od 1981 roku \u2013 nie tylko pisze swoje krymina\u0142y nie-krymina\u0142y; wyk\u0142ada\u0142a literatur\u0119 w filli State University of Maryland w… ameryka\u0144skiej bazie wojskowej w Vicenzy i wci\u0105\u017c jest mened\u017cerk\u0105… europejskiej orkiestry kameralnej Il Complesso Barocco za\u0142o\u017conej w 1977 roku w Amsterdamie przez Alana Curtisa \u2013 ameryka\u0144skiego cymbalist\u0119, muzykologa i dyrygenta – specjalizuj\u0105cej si\u0119 w muzyce H\u00e4ndla, Vivaldiego i Gesualdo. Z tych racji (i paru innych tytu\u0142\u00f3w) ro\u015bci sobie \u2013 nie bez podstaw \u2013 prawo do statusu eksperta w dziedzinie W\u0142och\u00f3w, w\u0142osko\u015bci i w og\u00f3le ca\u0142ej tej w\u0142oszczyzny, nie wy\u0142\u0105czaj\u0105c charakteru narodowego (je\u015bli co\u015b takiego w og\u00f3le istnieje…). W\u0142oskie kompetencje Donny Leon nie s\u0105 ma\u0142e, przeto poddaje ona w swych powie\u015bciach gruntownej krytyce w\u0142oski system polityczny (z punktu widzenia konserwatywnego liberalizmu (kt\u00f3rego i tak wi\u0119kszo\u015b\u0107 W\u0142och\u00f3w nie wyznaje…), funkcjonowanie administracji publicznej (fakt, takiej biurokracji i korupcji nie znajdziesz wiele w Europie \u2013 poza mo\u017ce Grecj\u0105, Bu\u0142gari\u0105 i Ukrain\u0105…), tamtejsze stosunki spo\u0142eczne, system edukacji, s\u0142u\u017cby zdrowia i opieki socjalnej. No i sami W\u0142osi, wy\u0142\u0105czywszy oczywi\u015bcie garstk\u0119 pierwszoplanowych bohater\u00f3w (rodzin\u0119 Brunettich, przyjaci\u00f3\u0142 i niekt\u00f3rych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w komisarza…) ca\u0142ego cyklu, nie s\u0105 portretowani nazbyt sympatycznie… Szczyt inwencji Donny Leon to neutralny charakter postaci, utrudniaj\u0105cy czytelnikowi nawi\u0105zanie symbolicznych cho\u0107by nici sympatii.
\nLata ca\u0142e sp\u0119dzone w Europie nie st\u0119pi\u0142y, jak si\u0119 wydaje, ostrza jej krytycyzmu, wywodz\u0105cego si\u0119 z ameryka\u0144skiego poczucia wy\u017cszo\u015bci, \u201enajlepszo\u015bci\u201d i \u201epierwszo\u015bci\u201d. Do\u015b\u0107, \u017ce Donna nie poucza, jak by\u0107 powinno… Ale w\u0142oskie stosunki spo\u0142eczne, polityka, obyczaje, \u017cycie codzienne, s\u0105 poddane ci\u015bnieniu jej bezkompromisowego pi\u00f3ra. Troch\u0119 lepiej przeto rozumiemy powody, dla kt\u00f3rych W\u0142osi nie mog\u0105 czyta\u0107 Donny Leon we w\u0142asnym j\u0119zyku. Ona pisze po angielsku, wydaje w Szwajcarii – u Diogenesa w Z\u00fcrichu. Z klauzul\u0105 zakazuj\u0105c\u0105 t\u0142umaczenia na w\u0142oski i sprzeda\u017cy na P\u00f3\u0142wyspie Apeni\u0144skim… Gdy niemiecka telewizja ARD zacz\u0119\u0142a realizowa\u0107 serial z Brunettim, te\u017c musia\u0142a si\u0119 zgodzi\u0107, \u017ce produktu nie sprzeda w\u0142oskim firmom, ani nie b\u0119dzie inaczej go udost\u0119pnia\u0107 na tamtejszym rynku… Czy\u017cby Donna Leon ba\u0142a si\u0119 konfrontacji, ograniczenia swych praw tw\u00f3rczych, proces\u00f3w i protest\u00f3w? We W\u0142oszech? Przesadza… A komu by si\u0119 chcia\u0142o? Pr\u00f3g dra\u017cliwo\u015bci jest tam wysoki a samokrytycyzm jeszcze wy\u017cszy… Przecenia nasza autorka sw\u0105 wag\u0119 \u2013 nikt jej do kana\u0142u nie zepchnie, nie wyrzuci za burt\u0119 vaporetta…
\nZ drugiej zasi\u0119 strony Donna Leon umie zachwycaj\u0105co pisa\u0107 o Wenecji \u2013 najpi\u0119kniejszym miejscu do \u017cycia na Ziemi stworzonym r\u0119k\u0105 cz\u0142owieka, w kt\u00f3rym sk\u0105din\u0105d nie spos\u00f3b dzisiaj \u017cy\u0107… Ale pod pi\u00f3rem Leon weneckie imponderabilia, weneckie didaskalia, weneckie dekoracje zyskuj\u0105 znacznie na urodzie. Samo opisanie zmienno\u015bci weneckich p\u00f3r roku to czysta przyjemno\u015b\u0107 z lektury \u2013 czuje si\u0119 nieomal\u017ce namacalnie, \u017ce Donna Leon ma przepracowan\u0105 p\u0142ynno\u015b\u0107 i urod\u0119 weneckiego pejza\u017cu; dla kogo\u015b, kto zna miasto, lektura powie\u015bci Leon (nie tylko \u201eWody wiecznej m\u0142odo\u015bci\u201d…) mo\u017ce zast\u0105pi\u0107 oczy w w\u0119dr\u00f3wce. Dlatego w\u0142a\u015bnie wyci\u0105gam plan Wenecji z pud\u0142a z mapami. Czytam i sprawdzam trasy w\u0119dr\u00f3wek Brunettiego, odtwarzaj\u0105c z pami\u0119ci, co m\u00f3g\u0142 widzie\u0107, s\u0142ysze\u0107 i czu\u0107 – nad kana\u0142ami, na w\u0105skich calle, na klaustrofobicznych campo i corti, pod arkadami, na mo\u015bcie Rialto, w przepe\u0142nionym vaporetto, w lodziarni na Riva degli Schiavoni, przed fasad\u0105 ko\u015bcio\u0142a Maria dei Miracoli… Do Wenecji ju\u017c raczej nie wr\u00f3c\u0119 \u2013 to nie na kiesze\u0144 emerytowanego prowincjonalnego dziennikarza. Wi\u0119c dobrze, \u017ce jest Donna Leon i te spacery z pami\u0119ci\u0105 w kieszeni (weneckie ksi\u0105\u017ceczki Noir sur Blanc maj\u0105 wygodny format…). Korzystajcie!
\nTomasz Sas<\/strong>
\n(16 05 2018)<\/strong><\/p>\n
\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"