![\"\"](\"http:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/harris-monachium-20180422-poziom-300x225.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Rekomendacja: 4\/7<\/strong><\/span> Sir Arthur Neville Chamberlain (1869 \u2013 1940), konserwatysta, premier rz\u0105du Jego Kr\u00f3lewskiej Mo\u015bci w latach 1937 \u2013 1940 (do 10 maja \u2013 dnia rozpocz\u0119cia agresji Hitlera na Belgi\u0119, Holandi\u0119 tudzie\u017c Wielkie Ksi\u0119stwo Luksemburga i Francj\u0119…), nie cieszy si\u0119 ani dobr\u0105 pami\u0119ci\u0105, ani sympati\u0105 historyk\u00f3w oraz wyedukowanych historycznie obywateli UK. Przeciwnie \u2013 mimo pr\u00f3b zobiektywizowania, ocieplenia i wyt\u0142umaczenia jego roli w historii, wci\u0105\u017c jest uwa\u017cany za symbol bezradnej s\u0142abo\u015bci Zjednoczonego Kr\u00f3lestwa i ca\u0142ego Imperium Brytyjskiego w obliczu \u015bmiertelnego zagro\u017cenia. Jego lekko kaboty\u0144ski i ci\u0119\u017cko naiwny, dyskwalifikuj\u0105cy polityka gest wyci\u0105gni\u0119tej r\u0119ki z paroma kartkami memorandum o pokoju, kt\u00f3re pokazywa\u0142 na londy\u0144skim lotnisku po powrocie z Monachium i konferencji z Hitlerem, nadal w nauczaniu dyplomacji traktowany jest jako przyk\u0142ad fatalnego kryzysu poznawczego: wytrawny polityk albo kompletnie nie zdawa\u0142 sobie sprawy z tego, co zrobi\u0142, albo wiedzia\u0142 i omami\u0142 opini\u0119 publiczn\u0105. W obu przypadkach to i zbrodnia, i b\u0142\u0105d, kt\u00f3ry Angli\u0119 kosztowa\u0142 bardzo wiele krwi, godno\u015bci i zasob\u00f3w… Robert Harris Monachium Prze\u0142o\u017cy\u0142 Andrzej Szulc Wydawnictwo Albatros, Warszawa 2018 Rekomendacja: 4\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Spr\u00f3buj si\u0119 dogada\u0107, zanim zaczniesz strzela\u0107… Sir Arthur Neville Chamberlain (1869 \u2013 1940), konserwatysta, premier rz\u0105du Jego Kr\u00f3lewskiej Mo\u015bci w latach 1937 \u2013 1940 (do 10 maja \u2013 dnia rozpocz\u0119cia agresji Hitlera na Belgi\u0119, Holandi\u0119 tudzie\u017c Wielkie Ksi\u0119stwo Luksemburga i Francj\u0119…), nie cieszy si\u0119 ani dobr\u0105 pami\u0119ci\u0105, ani sympati\u0105 historyk\u00f3w oraz wyedukowanych historycznie obywateli UK. Przeciwnie \u2013 mimo pr\u00f3b zobiektywizowania, ocieplenia i wyt\u0142umaczenia jego roli w historii, wci\u0105\u017c jest uwa\u017cany za symbol bezradnej s\u0142abo\u015bci Zjednoczonego Kr\u00f3lestwa i ca\u0142ego Imperium Brytyjskiego w obliczu \u015bmiertelnego zagro\u017cenia. Jego lekko kaboty\u0144ski i ci\u0119\u017cko naiwny, dyskwalifikuj\u0105cy polityka gest wyci\u0105gni\u0119tej r\u0119ki z paroma kartkami memorandum o pokoju, kt\u00f3re pokazywa\u0142 na londy\u0144skim lotnisku po powrocie z Monachium i konferencji z Hitlerem, nadal w nauczaniu dyplomacji traktowany jest jako przyk\u0142ad fatalnego kryzysu poznawczego: wytrawny polityk albo kompletnie nie zdawa\u0142 sobie sprawy z tego, co zrobi\u0142, albo wiedzia\u0142 i omami\u0142 opini\u0119 publiczn\u0105. W obu przypadkach to i zbrodnia, i b\u0142\u0105d, kt\u00f3ry Angli\u0119 kosztowa\u0142 bardzo wiele krwi, godno\u015bci i zasob\u00f3w… \u201eMonachium\u201d Roberta Harrisa nie jest ani pr\u00f3b\u0105 rehabilitacji, ani aktem dooskar\u017cenia sir Neville’a. To powie\u015b\u0107 sensacyjna \u2013 fikcyjna w gruncie rzeczy, ale dobrze udokumentowana, wykorzystuj\u0105ca…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1021,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[122],"tags":[90],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1019"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1019"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1019\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1976,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1019\/revisions\/1976"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1021"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1019"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1019"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1019"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nOcena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/span><\/p>\nSpr\u00f3buj si\u0119 dogada\u0107, zanim zaczniesz strzela\u0107…<\/span><\/h3>\n
\n\u201eMonachium\u201d Roberta Harrisa nie jest ani pr\u00f3b\u0105 rehabilitacji, ani aktem dooskar\u017cenia sir Neville’a. To powie\u015b\u0107 sensacyjna \u2013 fikcyjna w gruncie rzeczy, ale dobrze udokumentowana, wykorzystuj\u0105ca realnie istniej\u0105ce osoby i fakty, kt\u00f3re wydarzy\u0142y si\u0119 naprawd\u0119, w naprawd\u0119 istniej\u0105cych dekoracjach. To po prostu thriller szpiegowski, a mo\u017ce raczej polityczny \u2013 tyle \u017ce o silnych zwi\u0105zkach z histori\u0105…
\nMonachium to by\u0142a gra o wielk\u0105 stawk\u0119. Na konferencyjnym stole z jednej strony le\u017ca\u0142 traktat rzekomo \u201epokojowy\u201d, w\u0105tpliwy pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem: moralnym, politycznym, militarnym i ekonomicznym. Z drugiej \u2013 gotowe do podpisania rozkazy mobilizacji si\u0142 zbrojnych i wymarszu, z perspektyw\u0105 wojny gorszej o wiele od poprzedniej \u2013 morderczej i wyniszczaj\u0105cej, zako\u0144czonej ledwie dwadzie\u015bcia lat wcze\u015bniej. Kolekcj\u0119 szton\u00f3w na zielonym suknie wzbogaca\u0142 jeszcze niepodleg\u0142y kraj w \u015brodku Europy, z rozwini\u0119tym przemys\u0142em i dobrze uzbrojonym wojskiem; ale tu\u017c za fortyfikacjami na granicy mia\u0142 na nieszcz\u0119\u015bcie osiad\u0142\u0105, zwart\u0105 i dobre zorganizowan\u0105 trzymilionow\u0105 mniejszo\u015b\u0107 tzw. Niemc\u00f3w sudeckich (cho\u0107 wi\u0119kszo\u015b\u0107 w Sudetach nie mieszka\u0142a, jeno w Rudawach, okr\u0119gu chebskim i na Morawach). Czechos\u0142owacja w tej grze nie by\u0142a partnerem \u2013 nie mia\u0142a nawet g\u0142osu ani swobody ruch\u00f3w… Argumentem w sporze by\u0142o oczywi\u015bcie prawo narod\u00f3w do samostanowienia, co w praktyce oznacza\u0142o przy\u0142\u0105czenie spornych terytori\u00f3w do III Rzeszy. I to si\u0119 wpr\u0119dce sta\u0142o… Szkoda, \u017ce z udzia\u0142em Polski (nies\u0142awny akt zaj\u0119cia Zaolzia…).
\nHarris wykorzysta\u0142 monachijsk\u0105 awantur\u0119 jako gotowy szkielet sensacyjnej intrygi, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia (jak si\u0119 wydaje \u2013 mocno na wyrost…), \u017ce ju\u017c w 1938 roku istnia\u0142a w Rzeszy i dzia\u0142a\u0142a antyhitlerowska opozycja z du\u017cym potencja\u0142em przewidywalnej skuteczno\u015bci \u2013 konspiracja w armii, dyplomacji, wywiadzie i nawet w SA. Istotnie genera\u0142 Ludwig Beck (zdymisjonowany szef sztabu Wehrmachtu) i pu\u0142kownik Hans Oster z Abwehry, wesp\u00f3\u0142 z Berndtem Giseviusem z pruskiego Gestapo i Arthurem Nebe (szefem berli\u0144skiej policji kryminalnej) \u2013 taki by\u0142 trzon antyhitlerowskiego sprzysi\u0119\u017cenia \u2013 sondowali mo\u017cliwo\u015b\u0107 aresztowania lub nawet zamordowania F\u00fchrera, gdyby ten wyda\u0142 rozkaz zaatakowania Czechos\u0142owacji. Ale plan zak\u0142ada\u0142 dwa warunki \u2013 jak si\u0119 okaza\u0142o \u2013 niemo\u017cliwe do spe\u0142nienia. Z jednej strony armia, rzekomo psychicznie i fizycznie niegotowa do wojny, mia\u0142a nie wykona\u0107 rozkazu, z drugiej \u2013 Hitlera mia\u0142a sprowokowa\u0107 wyobra\u017cona sobie przez spiskowc\u00f3w nieust\u0119pliwo\u015b\u0107 brytyjskiego rz\u0105du. Ale armia po Anschlussie Austrii pa\u0142a\u0142a wr\u0119cz nacjonalistyczn\u0105 dum\u0105 z w\u0142asnej pot\u0119gi, a sir Neville Chamberlain by\u0142 niewolnikiem wymy\u015blonej w Foreign Office polityki appeasementu (powstrzymywania, \u0142agodzenia) polegaj\u0105cej na ostro\u017cnych ust\u0119pstwach wobec \u017c\u0105da\u0144 Hitlera \u2013 byleby zachowa\u0107 pok\u00f3j… Zreszt\u0105 premier doskonale zdawa\u0142 sobie spraw\u0119 (poinformowany przez Imperialny Sztab Generalny), \u017ce armia \u2013 poza zawsze gotow\u0105 Royal Navy \u2013 jest dramatycznie s\u0142aba: w razie potrzeby za Kana\u0142 mo\u017cna wyekspediowa\u0107 dwie dywizje piechoty, do obrony nieba zabraknie dw\u00f3ch trzecich z minimalnej niezb\u0119dnej liczby luf broni przeciwlotniczej, a lotnictwo ma gotowy jeden dywizjon nowoczesnych my\u015bliwc\u00f3w spitfire i kilka troch\u0119 starszych hurricane’\u00f3w. W tej sytuacji stawanie werbalnego oporu Hitlerowi przy stole konferencyjnym oznacza pewn\u0105 wojn\u0119. I to o co? O Czechos\u0142owacj\u0119 \u2013 ma\u0142y kraik bez znaczenia, gdzie\u015b w \u015brodkowej Europie, prawie pod p\u0142otem demonicznego Stalina? Jak to wyt\u0142umaczy\u0107 opinii publicznej? \u017be to wojna tak\u017ce o honor imperium?
\nMiejsce na romantyczn\u0105 awantur\u0119 szpiegowsk\u0105 znale\u017a\u0107 w tym wszystkim trudno, ale Harris dobrze sobie poradzi\u0142. Wykreowa\u0142 dw\u00f3ch m\u0142odych r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w – absolwent\u00f3w Oxfordu '1932, przysposobionych do s\u0142u\u017cby publicznej. Anglik Hugh Legat, urz\u0119dnik Foreign Office, czasowo skierowany do gabinetu premiera na Downing Street 10 jako t\u0142umacz (zna niemiecki), analityk i sekretarz. Paul von Hartmann, urz\u0119dnik Ausw\u00e4rtiges Amt przy berli\u0144skiej Wilhelmstrasse, podw\u0142adny Joachima von Ribbentroppa, robi mniej wi\u0119cej to samo: t\u0142umaczy, analizuje, sporz\u0105dza notatki i projekty urz\u0119dowych pism. Paul oczywi\u015bcie jest zaanga\u017cowany w knowania Becka i Ostera… Hugh wchodzi w sk\u0142ad brytyjskiej delegacji lec\u0105cej do Monachium, Paul wsiada (urz\u0119dowo, nie na gap\u0119…) do poci\u0105gu Hitlera, jad\u0105cego do Monachium, z misj\u0105 nawi\u0105zania kontaktu ze swym oksfordzkim przyjacielem; ma bowiem w baga\u017cu dokument demaskuj\u0105cy prawdziwe zamiary w\u0142adc\u00f3w III Rzeszy.
\nW tej w\u0105skiej luce fikcji mi\u0119dzy zasiekami prawdziwych fakt\u00f3w historycznych Harris zmie\u015bci\u0142 ca\u0142\u0105 intryg\u0119 polityczno-szpiegowsk\u0105 swego pomys\u0142u. Wiarygodn\u0105, z akcj\u0105 w stylu epoki (\u017cadne zabili go i uciek\u0142…), z broni\u0105 paln\u0105 pojawiaj\u0105c\u0105 si\u0119 nad wyraz oszcz\u0119dnie, z kobietami… No \u2013 tyle o ile… Klasyczna, stylowa, w dobrze skrojonym i \u015bci\u015ble przylegaj\u0105cym historycznym kostiumie intryga, inteligentna, bez fanfaronady i erupcji kompleks\u00f3w autora. Dobrze si\u0119 czyta… Oczywi\u015bcie \u017cadnych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w nie zdradzam; wszystkie smaczki odszukajcie sobie sami \u2013 a jest ich niema\u0142o. Na trzy \u2013 cztery godziny intensywnej lektury w sam raz. W odr\u00f3\u017cnieniu od ubieg\u0142orocznego \u201eKonklawe\u201d (gdzie jednak wysz\u0142o na jaw niedoinformowanie autora w kwestii merytorycznych zr\u0119b\u00f3w fabu\u0142y), \u201eMonachium\u201d budzi szacunek: osobliwie w dziedzinie erudycji historycznej i drobiazgowej pasji rekonstruowania. Ale jedna drobna uwaga do krajowej redakcji: wzmiankowane na stronie 394 stare pruskie wi\u0119zienie w berli\u0144skim Charlottenburgu, gdzie na strunach fortepianowych wieszano uczestnik\u00f3w spisku \u201e20 lipca\u201d, nazywa si\u0119 Pl\u00f6tzensee \u2013 nie Pl\u00f6tensee; Anglik mo\u017ce sobie pope\u0142ni\u0107 taki b\u0142\u0105d, ale w Polsce nie przystoi…
\nA poza tym dzie\u0142ko Roberta Harrisa, cho\u0107 nie jest wysokiej pr\u00f3by przedstawicielem swego gatunku, nadaje si\u0119 do lektury. Nie spe\u0142nia warunk\u00f3w i wymaga\u0144 wobec wielkiej powie\u015bci polityczno-historycznej, ale troch\u0119 bawi, \u201erozrywa\u201d (jest drobny dreszczyk…) i troch\u0119 uczy. A to niema\u0142o… Na mi\u0142y wiecz\u00f3r z zadowalaj\u0105c\u0105 lektur\u0105 starczy!
\nTomasz Sas<\/strong>
\n(24 04 2018)<\/strong><\/p>\n
\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"