![\"\"](\"http:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/lewis-ziemia-20180114-poziom-e1524418098496-300x169.jpg\")
\nZiemia przekl\u0119ta
\nPrze\u0142o\u017cy\u0142a Ewa Kleszcz
\nWydawnictwo Pr\u00f3szy\u0144ski i S-ka, Warszawa 2018<\/h4>\n
Rekomendacja: 4\/7<\/strong><\/span> Ameryka\u0144ska literatura \u017cywi si\u0119 \u2013 albo zgo\u0142a reanimuje z pokolenia na pokolenie \u2013 pragnieniem sagi. Przy czym monumentalizm formy niekoniecznie musi odpowiada\u0107 r\u00f3wnie masywnej tre\u015bci. To mo\u017ce by\u0107 saga przez ma\u0142e es, malutkie a i mikroskopijne gie… Niewa\u017cne. Chodzi przecie\u017c tylko o te tytu\u0142y w kulturalnych magazynach, zachwyty w recenzjach i zgrabne metafory w opiniach luminarzy literatury i krytyki. \u201eTak dobra powie\u015b\u0107 to rzadko\u015b\u0107. Elegijna i ponadczasowa \u201eZiemia przekl\u0119ta\u201d to niezapomniana ewokacja mrocznej ameryka\u0144skiej sagi\u201d… Albo tak: \u201e…to jedno z najwspanialszych odkry\u0107 tego roku. Ten kunsztownie osadzony w miejscu i czasie debiut zadziwi was…\u201d I tak dalej. Pragnienie sagi przy\u0107miewa nawet zdrowy rozsadek i potrzeb\u0119 posi\u0142kowania si\u0119 tradycyjn\u0105 ostro\u017cno\u015bci\u0105 w szafowaniu komplementami. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Phillip Lewis Ziemia przekl\u0119ta Prze\u0142o\u017cy\u0142a Ewa Kleszcz Wydawnictwo Pr\u00f3szy\u0144ski i S-ka, Warszawa 2018 Rekomendacja: 4\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Rodzina nie cieszy, nie cieszy, gdy jest… Ameryka\u0144ska literatura \u017cywi si\u0119 \u2013 albo zgo\u0142a reanimuje z pokolenia na pokolenie \u2013 pragnieniem sagi. Przy czym monumentalizm formy niekoniecznie musi odpowiada\u0107 r\u00f3wnie masywnej tre\u015bci. To mo\u017ce by\u0107 saga przez ma\u0142e es, malutkie a i mikroskopijne gie… Niewa\u017cne. Chodzi przecie\u017c tylko o te tytu\u0142y w kulturalnych magazynach, zachwyty w recenzjach i zgrabne metafory w opiniach luminarzy literatury i krytyki. \u201eTak dobra powie\u015b\u0107 to rzadko\u015b\u0107. Elegijna i ponadczasowa \u201eZiemia przekl\u0119ta\u201d to niezapomniana ewokacja mrocznej ameryka\u0144skiej sagi\u201d… Albo tak: \u201e…to jedno z najwspanialszych odkry\u0107 tego roku. Ten kunsztownie osadzony w miejscu i czasie debiut zadziwi was…\u201d I tak dalej. Pragnienie sagi przy\u0107miewa nawet zdrowy rozsadek i potrzeb\u0119 posi\u0142kowania si\u0119 tradycyjn\u0105 ostro\u017cno\u015bci\u0105 w szafowaniu komplementami. Tymczasem lektura \u201eZiemi przekl\u0119tej\u201djest jedn\u0105 g\u0142o\u015bn\u0105 pro\u015bb\u0105 o pow\u015bci\u0105gliwo\u015b\u0107… Ani to bowiem wyt\u0119skniona saga, ani literackie wydarzenie roku. Ot, po prostu dobrze napisana powie\u015b\u0107 (cho\u0107 mo\u017ce nieco konwencjonalna i zachowawcza…) m\u0142odego debiutanta, kt\u00f3ry w ni\u0105 w\u0142o\u017cy\u0142 wszystko, czego dotychczas dowiedzia\u0142 si\u0119 o \u015bwiecie (plus to, czego nie wiedzia\u0142, ale przeczuwa\u0142…). Przeto na marginesie dobra rada dla tzw. recenzent\u00f3w: zanim zaczniecie szafowa\u0107 komplementami, na…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1016,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[17],"tags":[188],"wppr_data":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1015"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1015"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1015\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1018,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1015\/revisions\/1018"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1016"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1015"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1015"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1015"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nOcena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\nRodzina nie cieszy, nie cieszy, gdy jest…<\/span><\/h3>\n
\nTymczasem lektura \u201eZiemi przekl\u0119tej\u201djest jedn\u0105 g\u0142o\u015bn\u0105 pro\u015bb\u0105 o pow\u015bci\u0105gliwo\u015b\u0107… Ani to bowiem wyt\u0119skniona saga, ani literackie wydarzenie roku. Ot, po prostu dobrze napisana powie\u015b\u0107 (cho\u0107 mo\u017ce nieco konwencjonalna i zachowawcza…) m\u0142odego debiutanta, kt\u00f3ry w ni\u0105 w\u0142o\u017cy\u0142 wszystko, czego dotychczas dowiedzia\u0142 si\u0119 o \u015bwiecie (plus to, czego nie wiedzia\u0142, ale przeczuwa\u0142…). Przeto na marginesie dobra rada dla tzw. recenzent\u00f3w: zanim zaczniecie szafowa\u0107 komplementami, na spokojnie przeczytajcie ksi\u0105\u017ck\u0119, a nie tylko materia\u0142y promocyjne wydawcy. Czytajcie z zastosowaniem ca\u0142ego dost\u0119pnego wam aparatu krytycznego, sine ira et studio, nie przejmuj\u0105c si\u0119 , \u017ce wydawca mo\u017ce si\u0119 skrzywi\u0107 i okaza\u0107 niezadowolenie. Blurby reklamowe wprawdzie b\u0119d\u0105 wygl\u0105da\u0142y gorzej, za to wasz wizerunek w lustrze o poranku \u2013 lepiej. Znacznie…
\nAle mniejsza z tym. Wr\u00f3\u0107my do Philipa Lewisa. Je\u015bli w \u201eZiemi przekl\u0119tej\u201d s\u0105 elementy autobiograficzne (a zapewne s\u0105…), to jego los jest nies\u0142ychanie podobny do \u017cycia innego ubieg\u0142orocznego beniaminka ameryka\u0144skiej literatury \u2013 J.D. Vance’a (o kt\u00f3rego \u201eElegii dla bidok\u00f3w\u201d pisa\u0142em w blogu 28 lutego…). Obaj m\u0142odzi debiutanci, obaj prawnicy z wykszta\u0142cenia i zawodu, obaj praktykuj\u0105cy na swych rodzinnych terytoriach \u2013 w Appalachach (Lewis w Karolinie P\u00f3\u0142nocnej, Vance w Ohio). Appalachijscy g\u00f3rale… Z tym \u017ce Vance jest publicyst\u0105, biznesmenem, zamierzaj\u0105cym zrobi\u0107 karier\u0119 w Kongresie USA. Lewis za\u015b to prozaik raczej \u201eliryczny\u201d, bez ambicji zmieniania \u015bwiata. No i Vance wydosta\u0142 si\u0119 z do\u0142\u00f3w spo\u0142ecznych, a Lewis pochodzi raczej z klasy \u015bredniej Ich wyniesione z domu baga\u017ce intelektualne by\u0142y niepor\u00f3wnywalne \u2013 z tego punktu widzenia Lewis mia\u0142 \u0142atwiej… Jego bohater czerpie z dziedzictwa pe\u0142nymi gar\u015bciami…Tata adwokat, aspiruj\u0105cy pisarz, kolekcjoner ksi\u0105\u017cek i zawzi\u0119ty ich czytelnik, subtelny znawca poezji anglosaskiej tudzie\u017c… umiarkowany alkoholik. I nieujawniony do ko\u0144ca materia\u0142 na psychoterroryst\u0119 i psychosadyst\u0119… Je\u015bli Lewis naprawd\u0119 mia\u0142 to w domu (plus lekcje fortepianu na poziomie Chopina, Liszta, Mozarta…), to \u2013 niezale\u017cnie od traumatycznych do\u015bwiadcze\u0144 w relacjach rodzinnych \u2013 musia\u0142 zacz\u0105\u0107 pisa\u0107; cho\u0107by w celach terapeutycznych, by wyrzuci\u0107 z siebie psychiczne rzygowiny patologicznego dzieci\u0144stwa i czasu dojrzewania…
\nJu\u017c sam opis domu, w jakim rodzina Aster\u00f3w (tak si\u0119 nazywaj\u0105 bohaterowie \u201eZiemi przekl\u0119tej\u201d…) zamieszka\u0142a w g\u00f3rskim miasteczku Old Buckram, zwiastuje ma\u0142\u0105, dobrze zakamuflowan\u0105 \u2013 ale jednak makabr\u0119. Czarny, stalowy, gotycki w formie szkielet z wielkimi przeszklonymi \u015bcianami, pe\u0142en niefunkcjonalnych zakamark\u00f3w, schod\u00f3w, nieustawnych amfilad, a gigantyczn\u0105 bibliotek\u0105 w kszta\u0142cie torusa obiegaj\u0105cego pi\u0119tro, wype\u0142nion\u0105 wielotysi\u0119czn\u0105 kolekcj\u0105 literatury ameryka\u0144skiej \u2013 dom zaprojektowany przez wyznawc\u0119 okultyzmu i pe\u0142en aluzji do \u015bwiata iluzji. No i ta aura potwornej, nieodgadnionej zbrodni sprzed lat (pi\u0119\u0107 trup\u00f3w \u2013 rodzice z trojgiem dzieci…). To musia\u0142o mie\u0107 wp\u0142yw na losy rodziny Aster\u00f3w… Pater familias, adwokat i radca prawny lokalnego banku, ca\u0142e \u017cycie pisa\u0142 opus magnum \u2013 wielk\u0105 erudycyjn\u0105 powie\u015b\u0107 \u201eSpalenie Serveta\u201d, kt\u00f3rej jako\u015b nie potrafi\u0142 doprowadzi\u0107 do ko\u0144ca. Ju\u017c sam wyb\u00f3r bohatera wielce by\u0142 osobliwy: Miguel Servet, XVI-wieczny teolog, my\u015bliciel, lekarz i astronom hiszpa\u0144ski, ideolog antytrynitaryzmu, odrzucony i pot\u0119piony z r\u00f3wn\u0105 moc\u0105 przez katolik\u00f3w i kalwinist\u00f3w; ci drudzy dorwali go pierwsi i fizycznie spalili na stosie, przeto katolickim inkwizytorom pozosta\u0142a tylko symboliczna ceremonia auto da f\u00e9, co skwapliwie zaaran\u017cowali… Henry Aster ojciec m\u00f3g\u0142 w losie Serveta zobaczy\u0107 siebie \u2013 niedocenionego, niezrozumianego, lekcewa\u017conego, bole\u015bnie samotnego outsidera. Jak si\u0119 wydaje, bardziej go ekscytowa\u0142 sam proces pisania i status pisarza, ni\u017c rezultat. Gdy wyda\u0142o mu si\u0119, \u017ce dobrn\u0105\u0142 do ko\u0144ca i nic ju\u017c nie pozosta\u0142o do powiedzenia \u2013 odszed\u0142. Na sw\u00f3j spos\u00f3b. Po pogrzebie najm\u0142odszej c\u00f3reczki… W depresji i w towarzystwie stada kruk\u00f3w \u2013 jakby wyj\u0119tych z lektury jego ukochanego Poego.
\nW tej sytuacji m\u0142ody Aster, sk\u0105din\u0105d szczery i skrupulatny narrator familijnej opowie\u015bci, nie mia\u0142 innego wyj\u015bcia, jak skorzysta\u0107 z podszept\u00f3w egzystencjalnego imperatywu kategorycznego i zwia\u0107 z psychodelicznego domostwa na wzg\u00f3rzu Ben Hennom w Old Buckram, cho\u0107 do reszty pozosta\u0142ej rodziny przywi\u0105zany by\u0142 mocno… Osobliwie do m\u0142odszej siostry Threnody \u2013 znerwicowanej, sp\u0142oszonej, sk\u0142adaj\u0105cej si\u0119 z samej empatii dziewczynki o niespo\u017cytej fantazji. Rozterki narratora w zasi\u0119gu stosunk\u00f3w familijnych (a osobliwie przemo\u017cna wola ucieczki i trwa\u0142ej separacji…) tudzie\u017c m\u0119ki \u201eduszne\u201d w obliczu parali\u017cuj\u0105cego rozum uczucia do niejakiej Story, kole\u017canki ze studi\u00f3w prawniczych, to najmocniejsze akcenty \u201eZiemi przekl\u0119tej\u201d – ale i tak za s\u0142abe, by zniewoli\u0107 czytelnika. Ot, emocjonalnie opowiedziana historia bohatera, kt\u00f3ry ucieka i wpada w pustk\u0119 niepoj\u0119tej egzystencji \u2013 zanim zrozumie, \u017ce bez powrotu do korzeni nie ma szcz\u0119\u015bcia, harmonii i spokoju. Ot, kolejna, tym razem sprawnie spisana wersja przypowie\u015bci o synu marnotrawnym…
\nNiejako mimochodem i zapewne wbrew intencjom Lewisa z jego powie\u015bci wy\u0142ania si\u0119 ciekawy portret prowincjonalnej Ameryki z lat 70. i 80. , mo\u017ce te\u017c 90. – rozmytej, niezdefiniowanej, czekaj\u0105cej na prze\u0142om, odnow\u0119 i dobr\u0105 zmian\u0119. Studenckie kampusy prowincjonalnych \u201euczelni\u201d, miasteczka w g\u0142uszy, pozbawione jakichkolwiek perspektyw, ju\u017c w\u0142a\u015bciwie poza kraw\u0119dzi\u0105 wegetacji, lokalne spo\u0142eczno\u015bci, spojone tylko si\u0142\u0105, rutyn\u0105 kilkupokoleniowego przyzwyczajenia… Nie wiem, czy Lewis chcia\u0142 tak je odmalowa\u0107. Ale mu wysz\u0142o \u2013 nadspodziewanie interesuj\u0105co i szczerze…
\nNatomiast z oczekiwan\u0105 sag\u0105 ju\u017c si\u0119 tak dobrze nie uda\u0142o… Saga ma wymagania. Wielow\u0105tkowa musi by\u0107, wielopokoleniowa i uniwersalna. \u201eZiemia przekl\u0119ta\u201d tych warunk\u00f3w nie spe\u0142nia: w\u0105tk\u00f3w tyle, co kot nap\u0142aka\u0142, pokolenia raptem dwa, a o uniwersalno\u015bci nawet m\u00f3wi\u0107 nie wypada. Rozmachu nie ma za grosz. Saga ascetyczna, hermetyczna i oszcz\u0119dna \u2013 to nie to… C\u00f3\u017c wi\u0119c pozostaje? Dobrze napisana powie\u015b\u0107 psychologiczna z gatunku familijnego, z elementami degrengolady i dekompozycji. Jak na debiutanta \u2013 ca\u0142kiem dobrze \u2013 ba, znakomicie! Ale bez d\u0119cia w tr\u0105by triumfalne… Z autorami pokroju Lewisa jest tak, jak z jednorazowymi d\u0142ugopisami: albo wypisuj\u0105 si\u0119 szybko i potem tylko drapi\u0105, albo sukinsyny s\u0105 \u017cywotne nadspodziewanie… Po d\u0142u\u017cszej nawet przerwie pisz\u0105 jak gdyby nigdy nic. Mam nadziej\u0119, \u017ce zdarzy si\u0119 ta druga okoliczno\u015b\u0107. Bo polubi\u0142em proz\u0119 Lewisa \u2013 za jej konserwatywn\u0105 akuratno\u015b\u0107, za prostot\u0119 i bezpretensjonalno\u015b\u0107. W czasach, gdy pisarscy wyrobnicy prze\u015bcigaj\u0105 si\u0119 w awangardowych eksperymentach (omal nie napisa\u0142em: ekskrementach…), przyprawionych obficie metafizycznym, strukturalnym be\u0142kotem, taka pow\u015bci\u0105gliwo\u015b\u0107 i konwencjonalna uroda pisania s\u0105 jak z\u0142o\u017ce metali ziem rzadkich, aktywne do wyczerpania zapas\u00f3w. Wi\u0119c cieszmy si\u0119 Lewisem, bo nie wiadomo, na ile mu starczy…
\nTomasz Sas
\n(22 04 2018)<\/p>\n
\n